logo


Pijawki

Pijawki (Hirudinea) to gromada pierścienic, do której zaliczamy około 300-450 gatunków. W Polsce występują 22 gatunki.

Wyróżniamy następujące rzędy pijawek:

  • pijawki szczeciowe (Acanthobdellida),
  • pijawki ryjkowe (Rhynchobdellida),
  • pijawki szczękowe (Gnathobdellida),
  • pijawki gardzielowe (Pharyngobdellida).

Aż 15 gatunków od niepamiętnych czasów stosuje się w medycynie.

Wygląd

Jak wygląda pijawka? Ciało cylindryczne, miękkie, wydłużone, lekko spłaszczone grzbietowo-brzusznie, zwężone w przedniej części i na końcu. Ciało ma budowę segmentowaną. Liczba pierścieni jest stała i wynosi 34. Trzeba jednak zaznaczyć, że segmentacja zewnętrzna nie odpowiada wewnętrznej lub segmentacja wewnętrzna zanika. Na obu końcach ciała znajdują się przyssawki, ale są też gatunki z jedną przyssawką. W przedniej części znajdują się trzy rzędy ząbków, które służą do nacinania skóry. Tu znajdują się też ciemne, niewielkie oczka w liczbie 1-5 par.

Ubarwienie brązowe, zielonkawe lub czerwonawe.

Gatunki

Wykaz wszystkich opublikowanych artykułów tematycznych.

Hirudo orientalis

Hirudo orientalis to gatunek pijawki z rzędu pijawek szczękowych, wykorzystywanej w medycynie do leczenia trudno gojących się ran (hirudoterapia).

Hirudo verbana

Hirudo verbana to gatunek pijawki z rzędu pijawek szczękowych, wykorzystywanej w medycynie do leczenia trudno gojących się ran.

Pijawka końskaPijawka końska PL

Haemopis sanguisuga

Pijawka końska, pijawka wielożerna (Haemopis sanguisuga) to gatunek pijawki z rzędu pijawek szczękowych. Przypomina pijawkę lekarską. Ma zmienne ubarwienie, najczęściej brązowe, zielonkawe, szare.

Pijawka lekarskaPijawka lekarska PL

Hirudo medicinalis

Pijawka lekarska (Hirudo medicinalis) to gatunek pijawki z rzędu pijawek szczękowych, wykorzystywanej w medycynie do leczenia trudno gojących się ran.

Pijawka rybiaPijawka rybia PL

Piscicola geometra

Pijawka rybia (Piscicola geometra) to gatunek pijawki z rzędu pijawek ryjkowych. Przednia przyssawka jest wyraźnie odgraniczona, silniejsza od tylnej. Ubarwienie szaro-zielonkawe.


Inne gatunki

  • Glossiphonia complanata
  • Herpobdella octooculata
  • Pijawka nilowa (Limantis nilotica)
  • Theromyzon tesselata
  • Pijawka kacza (Theromyzon tessulatum)

Występowanie i środowisko

To najczęściej gatunki słodkowodne, nieliczne żyją w morzu (w tym jeden w Bałtyku), inne w wilgotnych, lądowych środowiskach. Pijawki unikają światła. Są obecne na wszystkich kontynentach poza Antarktydą.

W Polsce pijawki występują w Bałtyku (pijawka rybia) i ponad 20 gatunków w wodach słodkich na terenie całego kraju.

Tryb życia i zachowanie

Część gatunków to pasożyty zewnętrzne, żywiące się krwią kręgowców.

Jak pijawki są przystosowane do pasożytniczego trybu życia? Oto wybrane czynniki przystosowawcze:

  • posiadanie przyssawek, które umożliwiają przyczepienie się do żywiciela;
  • wydzielanie substancji znieczulających przed ukąszeniem;
  • obecność ząbków, które umożliwiają nacięcie skóry ofiary;
  • posiadanie uchyłków w przewodzie pokarmowym, służącym do magazynowania pokarmu;
  • pijawki posiadają silnie umięśnioną gardziel oraz przełyk, dzięki czemu mogą efektywnie wysysać krew;
  • wydzielanie substancji zapobiegającej krzepnięciu krwi, co umożliwia łatwe pobieranie krwi z organizmu żywiciela oraz przechowywanie jej przez długi czas we własnym ciele jako źródło pożywienia.

Gatunki wodne potrafią pływać ruchem falistym. Ruch jest typu krocznego z użyciem dwóch przyssawek.

Morfologia i anatomia

Budowa pijawki - schemat budowy przewodu pokarmowego

Budowa małży

  1. przednia przyssawka
  2. gardziel
  3. wole
  4. żołądek
  5. odbyt
  6. przyssawka tylna

Długość ciała wynosi 1-20 cm. Brak pranóżek i szczecinek. W budowie układu pokarmowego występują boczne odnogi, które mogą magazynować pokarm. Układ krwionośny może być zamknięty, otwarty lub w ogóle go nie ma. Oddychanie zwykle odbywa się całą powierzchnią ciała, niektóre gatunki mają wyspecjalizowany narząd oddechowy w postaci wypustków. Układ wydalniczy zbudowany z niewielkiej liczby nefrydiów. Układ nerwowy ma budowę łańcucha, od dwóch pni nerwowych odchodzi układ 34 zwojów nerwowych. Ze zmysłów są obecne narząd wzroku i dotyku.

Rozmnażanie

To obojnaki. Każdy osobnik ma w swojej budowie 8-90 jąder i 1 parę jajników. Narządy te znajdują się w segmentach VIII-XIII. Podczas aktywności płciowej segmenty te silnie nabrzmiewają. Ujścia męskich i żeńskich organów rozrodczych są odrębne. Dojrzewanie komórek rozrodczych męskich i żeńskich jest przesunięte w czasie. Ich wymiana zachodzi w akcie kopulacji.

Samica składa jaja w liczbie 1-300 do kokonu. Te zaś umieszcza na roślinach, kamieniach, w glebie, a nawet na żywicielu.

W rozwoju pijawek brak form larwalnych i przeobrażenia. Część młodych od razu prowadzi samodzielne życie, inne znajdują się pod opieką rodzica.

Pożywienie

Gatunki pasożytnicze żywią się krwią, część poluje na drobne zwierzęta wodne.

Ochrona i zagrożenia

Brak danych.

Ciekawostki

Wraz z wypijaną krwią pijawki mieszają ją z wydzieliną gruczołu ślinowego, zawierającą hirudynę. Hirudyna zapobiega krzepnięciu krwi. Pijawka może ją więc trawić przez długi okres czasu.

Wiele pijawek jest nosicielem chorób i pasożytów krwi.

Leczenie pijawkami to tak zwana hirudoterapia. Na czym ona polega? Najczęściej, gdy leki zawodzą w leczeniu trudno gojących się ran, stosuje się pijawki lekarskie. Dzięki uwalnianiu ze śliną substancji przeciwbólowych uśmierzany jest ból pacjenta. Dzięki uwalnianiu hirudyny - substancji przeciwzakrzepowej, wpływa się na proces gojenia rany. W medycynie pijawki lekarskie stosuje się także w leczeniu nadciśnienia tętniczego, a także zakrzepowego zapalenia żył. Warto zaufać konkretnym farmom hodowli pijawek i wyspecjalizowanemu personelowi. Nidy nie należy stosować przypadkowo znalezionych pijawek. Poza tym nie wszystkie pijawki to pijawki lecznicze.

Pytania

Pytania

Do czego pijawkom są potrzebne przyssawki?

Dzięki przyssawkom pijawka może przytrzymać się podłoża na dnie zbiornika, a w przypadku pijawek krwiopijnych przyssawki umożliwiają przyczepienie się do skóry ofiary w celu wysysania krwi.

Na co pomaga leczenie pijawkami?

Pijawki medyczne stosuje się w leczeniu trudno gojących się ran, nadciśnienia. Pijawki stosuje się także na zakrzepowe zapalenie żył (ale nie zakrzepicy żył głębokich), cukrzycę, hemoroidy, bóle głowy, wrzody żołądka i dwunastnicy oraz żylaki.

Czy leczenie pijawkami ma skutki uboczne?

Każde leczenie związane jest ze skutkami ubocznymi. Używanie pijawek z niezaufanego źródła może powodować zakażenia bakteriami i pasożytami. Możliwe jest tez obniżenie magnezu i potasu w organizmie.

Jak oderwać pijawkę od ciała?

Aby odczepić pijawkę od ciała zastosuj gazik z alkoholem, dezodorant lub jakikolwiek środek zawierający alkohol. Pijawka sama odpadnie od ciała. Koniecznie należy odkazić miejsce ukąszenia.

Jak można złapać pijawkę?

Wystarczy kąpiel w jeziorze, stawie, szczególnie małym i zarośniętym zbiorniku wody stojącej. Tereny bagniste, rowy, mokradła też są miejscem występowania pijawek.

Czy ukąszenie pijawki boli?

Nie. Ukąszenia nie czujemy wcale. Gdy pijawka oderwie się od ciała pojawia się krwawiąca ranka. Ranka może krwawić nawet kilka godzin. Potem zwykle pojawia się swędzenie. Rany nie należy rozdrapywać.

Czy ugryzienie pijawki jest groźne?

O ile nie nastąpi silna reakcja alergiczna, ukąsiło nas mało pijawek i nie dojdzie do zakażenia, nie ma żadnego powodu do niepokoju. Jak długo goją się rany po pijawkach? Krew może sączyć się z rany nawet 12 godzin. Po ukąszeniu warto mieć założony opatrunek jeszcze do następnego dnia po ukąszeniu.

Ćwiczenia
Wykonaj ćwiczenia związane z tematemikona - ćwiczenia
Pijawki


 

Galeria zdjęć


© Media Nauka, ART-GROM44


Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

  • Praca zbiorowa - Mały Słownik Zoologiczny Bezkręgowce, ISBN 83-214-0428-6, Wiedza Powszechna 1984
  • Alfred Brehm - Życie zwierząt - bezkręgowce, PWN 1968
  • Aleksander Rajski - Zoologia, ISBN 83-01-06181-2, PWN 1988
  • Zespół autorów (Czechowski, Gajewski, Garbaczewska, Nowakowski, Starck, Skwarło-Sońta, Trojan) - Biologia, ISBN 83-09-01027-3, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne 1989
  • Ludwik Żmudziński - Świat zwierzęcy Bałtyku., Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 1974
  • Strona firmy Bio-gen - www.bio-gen.pl, 2021 biogen





Polecamy w naszym sklepie

Mapa świata Puzzle
Zoologia Szkarłupnie-płazy
Lupy
Zoologia bezkręgowce
Kolorowe skarpetki Miasto
Niektóre treści nie są dostosowane do Twojego profilu. Jeżeli jesteś pełnoletni możesz wyrazić zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych. W ten sposób będziesz miał także wpływ na rozwój naszego serwisu.
© ® Media Nauka 2008-2021 r.