Logo Media Nauka
Sklep naukowy

Gady (Reptilia)

Witaj na stronie poświęconej gadom. Znajdziesz tutaj dużo ciekawych informacji o tych zwierzętach, a przede wszystkim wiele opisów gatunków, w tym wszystkich gatunków rodzimych.

Gady (Reptilia) to kręgowce, które opanowały środowisko wodne i lądowe. Dzisiaj żyją zaledwie 4 rzędy gadów, ich pozostałe znane linie ewolucyjne wymarły. Dziś żyje na świecie około 6000 gatunków gadów, w Polsce tylko 9 gatunków.

Wybierz rząd gadów

Łuskonośne
Łuskonośne

(Squamata)
Krokodyle
Krokodyle

(Crocodylia)
Żółwie
Żółwie

(Testudines)

Podrzędy

Jaszczurki
Jaszczurki

(Sauria)
Węże
Węże

(Serpentes)

Do gadów zaliczamy najliczniejszy rząd gadów łuskonośne, łuskoskóre (Squamata) z 5700 gatunkami. To 96% wszystkich żyjących dziś gadów. Zaliczamy do nich:

  • jaszczurki (Sauria) - podrząd łuskoskórych z około 3865 gatunkami w ramach 8 rodzin oraz
  • węże (Serpentes) - podrząd łuskoskórych z około 2500 gatunkami w 11 rodzinach i około 420 rodzajach.

Dalej pośród gadów klasyfikujemy rząd krokodyli (Crocodylia), który liczy dziś 23 gatunki w 3 rodzinach i 8 rodzajach oraz rząd żółwi (Testudines), który liczy dziś 245 gatunków w 87 rodzajach, 13 rodzinach i 2 podrzędach.

CHARAKTERYSTYKA
Gady (Reptilia)
Występowanie
Europa, Azja, Australia, Afryka, Ameryka Północna, Ameryka Południowa
Liczba gatunków na świecie
około 6000
Liczba ganków w Polsce
9
Największy gatunek
Krokodyl różańcowy (Crocodylus porosus)
Najmniejszy gatunek
Kameleon z rodzaju Brookesia
Quizy
Quiz - gady Polski
Quiz - Gady Polski - poziom podstawowy - 20 pytań

W niniejszej tabeli przedstawiono systematykę gadów.

Jednostka systematycznaNazwa polskaNazwa łacińska
Gromada gady Reptilia
TypstrunowceChordata
PodkrólestwotkankowceEumetazoa
KrólestwozwierzętaAnimalia
Domena eukariontyEucaryota

W artykule systematyka gadów zawarta została szczegółowa taksonomia gadów.

Występowanie gadów

Gady występują na całym świecie poza Antarktydą i obszarami kontynentów, gdzie panuje niska temperatura (obszary polarne i wysokogórskie).

Mapa występowania gadów na świecie

Najliczniej występują w klimacie gorącym i ciepłym. Występują także w morzach i oceanach (kolor żółty).

Cechy charakterystyczne gadów

  • Skóra jest nieprzepuszczalna, szorstka, gruba i mocna, pokryta często łuskami lub tarczkami rogowymi lub pancerzem. W skórze nie występują gruczoły śluzowe.
  • Są to zwierzęta zmiennocieplne, co oznacza, że ich aktywność jest uzależniona od temperatury otoczenia.
  • Szkielet charakteryzuje się dużym skostnieniem. Czaszka łączy się z kręgosłupem za pomocą jednego kłykcia; obecny jest kręg obrotowy, który umożliwia ruchy głowy na boki. W kręgosłupie znajdują się dwa kręgi krzyżowe.
  • Poza żółwiami, gady mają dobrze rozwinięte uzębienie.
  • Układ nerwowy składa się z układu ośrodkowego (mózg i rdzeń) oraz obwodowego (nerwy odchodzące od układu ośrodkowego) i współczulnego (2 pnie nerwowe ze zwojami nerwowymi). Przodomóżdże i móżdżek lepiej rozwinięte niż u płazów.
  • Gady oddychają płucami, które czasem są podzielone przegrodami, często zakończone są workami powietrznymi.
  • Serce posiada dwa przedsionki i komorę częściowo podzieloną, co ogranicza mieszanie się krwi tętniczej i żylnej. Krokodyle mają komorę serca całkowicie podzieloną.
  • Na układ pokarmowy składa się: gardziel, przełyk, żołądek, jelito cienkie i grube, które zakończone jest stekiem (kloaką), wątroba i trzustka.
  • Na układ wydalniczy składa się: para nerek, moczowody, pęcherz moczowy, który nie łączy się z moczowodami, a otwiera się do steku. Moczowody kierują mocz do kloaki, a stąd dostaje się do pęcherza.
  • Na układ rozrodczy składają się u samców: jądra, najądrza, nasieniowody, które łączą się z moczowodami przy kloace, różnego kształtu narządy kopulacyjne. U samic układ rozrodczy składa się z 2 jajników, jajowodów, które otwierają się z jednej strony w przedniej części ciała, a z drugiej do steku. Zapłodnienie jaj jest wewnętrzne.
  • Są to zwierzęta jajorodne lub żyworodne, które nie przechodzą, w odróżnieniu od płazów, przeobrażenia ze stanu larwalnego.
  • Jaja gadów są otoczone twardą lub skórzastą skorupką, mają dobrze rozwinięte błony płodowe, co oznacza, że rozwój zarodków nie jest tak uzależniony od wody, jak w przypadku płazów. Wszystkie jaja są składane na lądzie.
  • Oczy mają duży zasięg widzenia, przykryte są trzema powiekami, czasem przeźroczystym okularem.
  • Węch i smak nie są dobrze rozwinięte.
  • Słuch jest dobrze rozwinięty, jednak wiele gatunków jest głuchych.
  • Gady na ogół są nieme, wężami, które syczą.
budowa neuronu
Budowa neuronu

Tablica interaktywna

Ewolucja gadów

Najstarsze skamieniałości, które nauka uznaje za szczątki gadów, to liczące 340 milionów lat skamieniałości ze Szkocji.

Pierwsze znane gady to kotylozaury, z których wywodzą się dzisiejsze żółwie.

Historię gadów dzielimy na trzy okresy:

  1. Okres powstawania gadów w dolnym karbonie aż do uzyskania statusu dominującej grupy kręgowców w paleozoiku. W tym czasie były już obecne wszystkie linie rodowe gadów. Około 250 lat temu gady masowo wymierały.
  2. Okres rozkwitu gadów w mezozoiku (245-66 milionów lat temu), potem ponowne wymieranie masowe (górna kreda). Jura i kreda były erą dinozaurów.
  3. Do trzeciorzędu dotrwała niewielka grupa gadów, z których część przetrwała do dziś.

Znaczenie gadów

Znaczenie gadów jest prawdopodobnie niewielkie. W Polsce jaszczurki zjadają znaczne ilości owadów, natomiast żmija zygzakowata tępi znaczne ilości gryzoni.

Ochrona płazów w Polsce

W Polsce wszystkie gatunki rodzimych gadów podlegają całkowitej ochronie prawnej. Oznacza to, że gadami rodzimymi w naszym kraju nie można handlować, nie można ich przetrzymywać w domu, ranić i zabijać. Za łamanie prawa w tym zakresie można odpowiadać przed Sądem Grodzkim.


© medianauka.pl, 2014-04-18, ART-2519








Polecamy koszyk



© Media Nauka 2008-2017 r.