Głowonogi

Głowonogi (Cephalopoda) to gromada mięczaków morskich. Do głowonogów zalicza się największe i najlepiej zorganizowane i wyspecjalizowane mięczaki na świecie. Znamy około 600 gatunków głowonogów. W Polsce nie występują.

Systematyka tych zwierząt jest bardzo dyskusyjna. Na potrzeby niniejszego artykułu wydzielimy kilka tylko istotnych i ciekawych grup głowonogów. Są to:

  • Amonity (Ammonoidea) - wymarłe głowonogi,
  • Łodziki (Nautilida),
  • Mątwy, sepie, mątewki (Sepiida oraz Sepiolida),
  • Ośmiornice (Octopodiformes),
  • Spirule (Spirulida)
  • Wampirzyce (Vampyromorphida).

 

Wygląd

Charakterystyka głowonogów: w budowie ciała widać wyraźnie głowę i tułów. Jest ono dwubocznie symetryczne. Na głowie osadzone są ramiona z przyssawkami oraz narząd, który wyprowadza wodę z jamy płaszczowej. Liczba ramion jest różna. Ośmiornice mają 8 ramion, mątwy to głowonogi dziesięcioramienne, z czego dwa są silnie wydłużone.

Gatunki

Wykaz wszystkich opublikowanych artykułów tematycznych.

Thaumoctopus mimicus

Thaumoctopus mimicus to gatunek głowonoga z rzędu ośmiornic. Ramiona są wąski i bardzo długie. Ubarwienie brązowe z jasnymi plamami i prążkami. Gatunek występuje w Indopacyfiku.

Sepioteuthis sepioidea

Sepioteuthis sepioidea to gatunek głowonoga z rzędu kałamarnic i rodziny kalmarowatych. Ubarwienie bardzo zmienne. Dobrze są widoczne duże oczy. Kalmar ten ma niezwykła zdolność do zmiany koloru ciała.

Wunderpus photogenicus

Wunderpus photogenicus to gatunek głowonoga z rodziny ośmiornicowatych. Ośmiornica ta ma wydłużone ramiona, oczy osadzone na dość długich trzonkach.

Amphioctopus marginatus

Amphioctopus marginatus to gatunek głowonoga z rodziny ośmiornicowatych. Ubarwienie brązowawe, czerwonawe, zmienne z ciemnym wzorem. Przyssawki na mackach mają jasnoniebieski kolor.

Callistoctopus luteus

Callistoctopus luteus to gatunek głowonoga z rodziny ośmiornicowatych.

Macrotritopus defilippi

Macrotritopus defilippi to głowonóg z rodziny ośmiornicowatych. Ubarwienie turkusowo-brązowawe, zmienne.

Hapalochlaena lunulata

Hapalochlaena lunulata to gatunek głowonoga z rodziny ośmiornicowatych. Ubarwienie złoto-brązowe, zmienne w niebieskie kręgi, otoczone czarną obwódką.

Kałamarnica kolosalnaKałamarnica kolosalna

Mesonychoteuthis hamiltoni

Kałamarnica kolosalna (Mesonychoteuthis hamiltoni) to gatunek głowonoga, jednego obok kałamarnicy olbrzymiej z największych bezkręgowców świata. Ciało wydłużone, wrzecionowate. Ma dużą, szeroką płetwę.

kałamarnica olbrzymia, kalmarzeckałamarnica olbrzymia, kalmarzec

Architeuthis dux

Kałamarnica olbrzymia, kalmarzec (Architeuthis dux) to gatunek głowonoga, jednego obok kałamarnicy kolosalnej z największych bezkręgowców świata. Ciało wydłużone, wrzecionowate.

Łodzik piękny, łodzik perłowyŁodzik piękny, łodzik perłowy

Nautilus pompilius

Łodzik piękny, łodzik perłowy (Nautilus pompilius) to gatunek głowonoga. Od otworu gębowego odchodzi wiele macek bez przyssawek. Od środka muszla posiada warstwę perłową.

Mątwa zwyczajnaMątwa zwyczajna

Sepia officinalis

Mątwa zwyczajna (Sepia officinalis) to gatunek głowonoga z rodziny mątwowatych, najpospolitszy gatunek tej rodziny. Ciało jest spłaszczone grzbieto-brzusznie. Owalny worek trzewiowy jest otoczony dwiema płetwami.

Ośmiornica olbrzymiaOśmiornica olbrzymia

Enteroctopus dofleini

Ośmiornica olbrzymia to gatunek głowonoga należący do rodziny ośmiornic. To jedna z największych ośmiornic świata. Ubarwienie czerwonobrązowe. Od głowy odchodzą ramiona z dwoma rzędami przyssawek.

Ośmiornica zwyczajna, ośmiornica pospolitaOśmiornica zwyczajna, ośmiornica pospolita

Octopus vulgaris

Ośmiornica zwyczajna, ośmiornica pospolita (Octopus vulgaris) to gatunek głowonoga z rodziny ośmiornicowatych. To zwierzę jadowite.


Inne gatunki

  • abraliopsis morisii
  • (Ośmiornica teleskopowa)
  • (Żeglarek argo)
  • (Kalmarnik długoramienny)
  • (Ośmiornica ślepa)
  • (Brzegulica piżmowa, ośmiornica piżmowa)
  • (Kałamarnica zwyczajna, kalmar pospolity)
  • (Kalmarowiec głębinowy)
  • (Kalmar europejski, kalmarnik latający)
  • (Mątewka karłowata)
  • (Spirula)
  • (Wampirzyca piekielna, wampirnica)

Występowanie i środowisko

Głowonogi to zwierzęta morskie. Występują wyłącznie w wodach słonych.

Tryb życia i zachowanie

Głowonogi poruszają aktywnie się na zasadzie napędu odrzutowego. Skurcze mięśni wyrzucają z płaszcza wodę, nadając zwierzętom przyspieszenie. To zwierzęta krótkowieczne. Zwykle żyją jeden rok. Wiele gatunków ma nieprawdopodobne wręcz zdolności do zmiany barwy. Czasem wręcz można obserwować całe barwne "animacje" na powierzchni całego ciała.

 

Morfologia i anatomia

Długość niektórych głowonogów może dochodzić nawet do kilkunastu metrów, a ciężar ciała wiele tysięcy kilogramów. Najczęściej jednak ciężar głowonoga to kilka kilogramów i długość ciała dochodząca do 20-100 cm.

Budowa głowonogów na przykładzie mątwy

Budowa głowonogów
Opis poszczególnych części:

  1. otwór gębowy
  2. przyssawki
  3. ramię krótkie
  4. ramię długie
  5. głowa
  6. lejek
  7. tułów
  8. płetwa

Narządy zmysłów są bardzo dobrze rozwinięte, a oczy przypominają budową oczy zwierząt kręgowych, choć nie mają zdolności akomodacji, a komórki światłoczułe są skierowane w stronę soczewki. U zwierząt tych obserwuje się czynności psychiczne. Układ nerwowy cechuje się silną koncentracją, którego częścią główną jest mózg. Mózg, co wyjątkowe u bezkręgowców, osłonięty jest chrzęścią. Często głowonogi posiadają gruczoł czernidłowy, który umożliwia wystrzykiwanie do wody ciemnej substancji. Głowonogi oddychają skrzelami. Otwór gębowy jest wyposażony w potężne szczęki, przypominające dziób papugi.

Narządy wewnętrzne znajdują się w worku trzewiowym od strony grzbietu. Narządem wymiany tlenowej są skrzela. Układ krwionośny jest złożony, prawie zamknięty, przez co wydajny i dzięki temu zwierzęta te są bardzo aktywne ruchowo.

Typowy narząd występujący tylko u głowonogów to lejek, przez który zwierzę wyrzuca pod dużym ciśnieniem wodę z jamy płaszczowej. Dzięki temu porusza się ruchem odrzutowym.

Głowonogi wytwarzają muszle zewnętrzne, wielokomorowe (łodziki) lub w przypadku kałamarnic - wewnętrzne.

Rozmnażanie

To zwierzęta rozdzielnopłciowe. Przechodzą rozwój prosty.

Pożywienie

To najczęściej drapieżniki.

Ochrona i zagrożenia

Ciekawostki

Głowonogi zaliczane są do owoców morza. Masowo poławia się kalmary, ośmiornice.

Oko dużych głowonogów może mieć nawet 40 cm średnicy. to największe oko w świecie zwierząt.

Ramiona ośmiornicy mają przyssawki. Czasem zwierzę tak mocno przysysa się do podłoża, że łatwiej urwać ramię, niż je oderwać.

Czernidło było wykorzystywane jako tusz.

Ze skorupy łodzików wyrabia się ozdoby.

Choć nie znamy kompletnego okazu przedstawicieli ogromnych głowonogów zaliczanych do rodzaju kałamarzec (Architheuthis), o których można przeczytać w powieściach, jakoby były one w stanie atakować nawet statki, to z cała pewnością w oceanach na dużych głębokościach zwierzęta te istnieją. Dowody na to wiele razy znajdowano w żołądkach kaszalotów, a także w postaci resztek wyrzucanych przez morze na plaże.

Amonity

Amonity (Ammonoidea) to wymarła grupa głowonogów, klasyfikowana w randze podgromady lub rzędu. Ich muszle znajdujemy dość często w skałach z okresu od dewonu po kredę. Ten kopalny głowonóg miał dwuboczną symetrię ciała. Miał muszlę skręconą spiralnie, podzieloną w środku. Muszle amonitów miały od kilku milimetrów do nawet 3 metrów średnicy. Amonity są przodkami ośmiornic i kałamarnic. Zwierzęta te wymarły pod koniec kredy. skamieniałości amonitów można spotkać także w Polsce, głównie wapiennych skałach w Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, w okolicy gór Świętokrzyskich.

Pytania

Pytania

Czy głowonogi są jadalne?

Jadalny głowonóg to na przykład kalmar, spotykany na stołach krajów niemalże całego świata.

Jak nazywa się głowonóg dostarczający sepii?

To mątwa.

Jak nazywa się wielki głowonóg morski?

Największy głowonóg morski to kalmarzec lub kałamarnica kolosalna. to głowonóg głębinowy (oba gatunki nigdy w całości nie schwytane).

Jak długo żyje ośmiornica?

Ośmiornice i inne głowonogi żyją rok lub co najwyżej kilka lat.


Ćwiczenia
Wykonaj ćwiczenia związane z tematemikona - ćwiczenia
Głowonogi


 

Galeria zdjęć


© Media Nauka, ART-GROM10


Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

  • Zespół autorów (Czechowski, Gajewski, Garbaczewska, Nowakowski, Starck, Skwarło-Sońta, Trojan) - Biologia, ISBN 83-09-01027-3, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne 1989
  • Praca zbiorowa - Mały Słownik Zoologiczny Bezkręgowce, ISBN 83-214-0428-6, Wiedza Powszechna 1984
  • Alfred Brehm - Życie zwierząt - bezkręgowce, PWN 1968
  • Aleksander Rajski - Zoologia, ISBN 83-01-06181-2, PWN 1988
  • Solomon, Berg, Martin, Villee - Biologia, ISBN 83-7073-090-6, MULTICO Oficyna wydawnicza 1996
  • Krzysztof Dworczyk, Wojciech Dworczyk - Najpiękniejsze muszle świata, 83-7232-251-1, Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna "ADAM" 2001
  • Pod red. Dariusz Fedora, praca zbiorowa - Wielka Encyklopedia Zwierząt, ISBN 978-83-245-2065-7, Publicat 2008



Niektóre treści nie są dostosowane do Twojego profilu. Jeżeli jesteś pełnoletni możesz wyrazić zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych. W ten sposób będziesz miał także wpływ na rozwój naszego serwisu.
© ® Media Nauka 2008-2022 r.