Logo Media Nauka

Facebook

Mięczaki

Mięczaki (Mollusca) to typ zwierząt bezkręgowych, który liczy dziś około 125 000 gatunków. Wyróżniamy dwa podtypy: obunerwce i muszlowce. Mięczaki klasyfikujemy w 8 gromadach. Nauka o mięczakach to malakologia (malakozoologia). Poniżej charakterystyka mięczaków.

Atlas mięczaków

Najważniejsze gromady mięczaków to głowonogi, małże i ślimaki.

Głowonogi
Głowonogi

(Cephalopoda)
Małże
Małże

(Bivalvia)
Ślimaki
Ślimaki

(Gastropoda)

Nazwa typu
Mięczaki (Mollusca)
Występowanie
Cały świat.
Liczba gatunków na świecie
125 000
Systematyka mięczaków
Domena: eukarionty
Królestwo: zwierzęta
Typ: mięczaki

Inne gromady

  • Jednotarczowce (Monoplacophora)
  • Chitony, wielopłytkowce, wielotarczowce (Polyplacophora)
  • Walconogi, łódkonogi, zębikowate (Scaphopoda)
  • Tarczkonogi (Caudofoveata)
  • Bruzdonogi (Solenogastres)

Występowanie i środowisko

Żyją w morzach, wodach słodkich, na lądzie (tylko ślimaki) całego świata.

Gromada Środowisko życia
Ślimaki lądowe i wodne (wody słodkie i słone)
Małże wodne (wody słodkie i słone)
Głowonogi wodne (wody słone, wszystkie głowonogi to mięczaki morskie)
Jednotarczowce wodne (wody słone)

Tryb życia i zachowanie

Zwykle powolne na lądzie (ślimaki), prowadzące osiadły tryb życia (małże) lub ruchliwe (głowonogi). Te ostatnie są bardzo inteligentne.

Wygląd

Mięczaki to typ bezkręgowców wolno żyjących bardzo zróżnicowany. Prawie żadna z cech nie jest wspólna dla wszystkich podrzędnych jednostek systematycznych. Występuje zwykle symetria dwuboczna za wyjątkiem ślimaków. Mięczaki mają miękkie, bez budowy segmentowej ciało, w którym zwykle można wyróżnić głowę (za wyjątkiem małżów i łódkonogów), nogę i worek trzewiowy, a także płaszcz. Często płaszcz wytwarza muszlę, zbudowaną ze związków organicznych (koncholiny) i związków wapnia.

Cechy charakterystyczne mięczaków

Oto wspólne cechy wszystkich mięczaków:

  • ciało o delikatnej budowie, miękkie, często z muszlą;
  • obecność nogi;
  • obecność wora trzewiowego, zawierającego większość narządów;
  • obecność płaszcza, fałdu skórnego, odpowiadającego za produkcję muszli, z jamą płaszczową, która kryje aparat oddechowy;
  • obecność (poza małżami) tarki (raduli) - służącej rozdrabnianiu pokarmu.

Morfologia i anatomia

Rozmiary ciał mięczaków są niewielkie lub wręcz imponujące. Wśród ślimaków można znaleźć gatunki o długości zaledwie 1 mm oraz takie, które mają metr długości. Małże mogą osiągać od kilku milimetrów średnicy do nawet 150 cm i 250 kg wagi. Wśród głowonogów są takie, które mierzą zaledwie 1 cm długości do olbrzymów o długości przekraczającej 20 m.

Mięczaki mają miękką, śliską skórę, z fałdami i płatami. Skóra często wydziela śluz, który ułatwia poruszanie się po lądzie. Dwa płaty skórne tworzą tak zwany płaszcz.

Muszle mięczaków

Muszle

Komórki na brzegach płaszcza (wyspecjalizowane gruczoły) produkują muszlę u większości mięczaków. Muszla mięczaka ma skład organiczny - to tak zwana konchiolina oraz zawiera związki wapnia. Muszla jest więc wytworem gruczołów płaszcza. Może mieć przeróżny kształt. Często jest obiektem poszukiwań kolekcjonerów. Z muszli wytwarza się wiele ozdób.

Muszla ślimaków jest najczęściej pojedyncza, skręcona spiralnie, bogatsza w kształty i kolory u gatunków morskich. Część ślimaków nie wytwarza muszli (niektóre ślimaki morskie, pomrowy).

Muszle małży są dwuczęściowe, a części połączone są zawiasem. Muszla taka może się otwierać dzięki specjalnym więzadłom.

Wśród głowonogów typową muszlę zewnętrzną mają łodziki. Reszta posiada muszlę wewnętrzną.

Jednotarczowce mają pojedynczą muszlę podobną kształtem do muszli małży.

Chitony zaś posiadają skorupę, która złożona jest z ośmiu płytek połączonych ze sobą stawowo.

Łódkonogi mają muszlę, która do złudzenia przypomina cios słonia.

Beztarczowce i bruzdonogi są pozbawione muszli.

Budowa mięczaków - tarka

Tarka u mięczaków
1 - gruczoł ślinowy, 2 - szczęka, 3 - tarka (radula)

Układ pokarmowy

W gardzieli mięczaka zwykle znajduje się koncholinowa płytka, zwana tarką, z licznymi ząbkami. Prosty przewód pokarmowy jest wyposażony w dwa gruczoły ślinowe, gruczoł trawienny (wątroba). Jest zakończony odbytem. Tarka (radula) służy do zdrapywania pokarmu z powierzchni.

Układ nerwowy

Układ nerwowy mięczaków jest złożony z pierścienia okołoprzełykowego oraz z węzłów (zwojów nerwowych), rozrzuconych po całym ciele. Pierścień okołoprzełykowy jest pojedynczy, poniżej przełyku podwójny lub potrójny. Najbardziej rozwinięte zwoje to głowowe, nożne i trzewiowe. Mięczaki świetnie widzą i są wrażliwe na dotyk.

Układ krwionośny

U mięczaków występuje serce, które jest usytuowane po grzbietowej stronie ciała i posiada jedną komorę oraz 1 lub 2 przedsionki. Do serca spływa krew z układu oddechowego i jest rozprowadzana do narządów tętnicami. Układ krwionośny jest najczęściej typu otwartego. Naczynia włosowate nie łączą tętnic z żyłami. Tylko głowonogi wykształciły układ krwionośny zamknięty.

Układ oddechowy

Układ oddechowy składa się zazwyczaj ze skrzeli. Część ślimaków nie posiada skrzeli tylko jedno płuco. Jest to silnie ukrwiona część płaszcza. aparat oddechowy znajduje się między płaszczem a workiem trzewiowym (jama płaszczowa).

Układ wydalniczy

Za wydalanie u mięczaków odpowiadają nerki.

Budowa zewnętrzna mięczaków

Poniższa tabela zestawia cechy charakterystyczne budowy mięczaków w różnych gromadach.

Gromada Głowa Noga Muszla
Ślimaki występuje występuje występuje lub nie występuje
Małże nie występuje występuje występuje
Głowonogi występuje występuje (podzielona na ramiona) występuje
Jednotarczowce nie występuje występuje występuje
budowa zewnętrzna ryby
Budowa zewnętrzna ślimaka

Tablica interaktywna

Rozmnażanie

Rozmnażanie jest płciowe, czasem występuje obojnactwo (u ślimaków i małży). Mięczaki są rozdzielnopłciowe. do zapłodnienia dochodzi najczęściej w środowisku wodnym. Mięczaki morskie posiadają w swoim rozwoju pierwsze stadium larwalne (trochofora), czasem dwa (larwa weligera). Jest też możliwa zmiana płci w trakcie życia mięczaka (np. ostryga).

Pokarm

Ślimaki są roślinożerne, padlinożerne lub prowadzą drapieżny tryb życia. Małże odfiltrowują drobny pokarm z wody. Głowonogi są drapieżnikami i aktywnie polują aby zdobyć pożywienie.

Znaczenie mięczaków

Oto wybrane aspekty znaczenia mięczaków dla człowieka oraz przyrody.

  • Ślimaki wyrządzają szkody w rolnictwie i ogrodnictwie.
  • To żywiciele wielu pasożytów wewnętrznych człowieka i zwierząt.
  • Część gatunków mięczaków jest jadalna dla człowieka, są to na przykład omułki, ostrygi, przegrzebki, winniczki.
  • Wiele mięczaków to ważny składnik pokarmowy innych zwierząt, w tym fok, morsów, kaszalotów, wielu ptaków (ostrygojady).
  • Muszle mają znaczenie jako elementy dekoracyjne.
  • Perły oraz masę perłową wykorzystuje się w jubilerstwie.
  • To wskaźniki czystości wód.
  • Pewne gatunki niszą łodzie i urządzenia w portach (świdrak okrętowy).
  • Na mięczakach przeprowadza się badania naukowe laboratoryjne.
  • Mączka z muszli morskich jest wykorzystywana w żywieniu zwierząt i wzbogacania gleby w wapń.

Ponadto od mięczaków niegdyś pozyskiwano barwniki, w tym purpurę.

Ciekawostki

Ślimaki można hodować. Hodowla ślimaków to tak zwana helicykultura.

Ślimaki jadali już w Starożytnym Rzymie.

W atramencie ośmiornic znajduje się melanina, która z kolei zabarwia nasze włosy i skórę.

U jednego z rodzajów ośmiornic (Tremoctous) samiec jest kilkadziesiąt tysięcy razy mniejszy od samicy!

Niektóre mięczaki są jadowite, a ich jad może być śmiertelny dla człowieka.

Małże to jedne z najwolniej rosnących zwierząt na świecie.

Niektóre mięczaki żyją nawet 400 lat.

Perły są bardzo rzadkie. W naturze zdarzają się w 1 na 20 000 małży.

Pytania

Pytania

Czy mięczak zakaźny to przedstawiciel mięczaków?

Nie. Mięczak zakaźny jest chorobą wirusową skóry, to choroba zakaźna, na którą chorują przede wszystkim dzieci. Nie ma nic wspólnego z mięczakami opisywanymi w niniejszym artykule.

Jakie mięczaki wytwarzają perły?

Mięczak z perłą w środku to małż, najczęściej z rodziny perłopławów morskich, choć perły i masę perłową pozyskuje się także z innych mięczaków.

Jakie są przykłady mięczaków?

Oto wybrani przedstawiciele mięczaków: ośmiornica, łodzik piękny, mątwa, omułek jadalny, ostryga jadalna, szczeżuja, winniczek, błotniarka stawowa, pomrów, wstężyk gajowy, zatoczek, żyworodka i wiele innych.

Do jakiej grupy mięczaków należy winniczek?

Winniczek jest mięczakiem z gromady ślimaków, podgromady płucodysznych, rodziny winniczkowatych (Helicidae).

Jakie mięczaki są jadalne?

Wiele gatunków mięczaków jest jadalnych. Wśród nich są ślimaki lądowe (w tym nasz winniczek), głowonogi, w tym ośmiornice i kalmary, chitony, małże (wiele gatunków, z których najbardziej znane to omułki, małże śródziemnomorskie, ostrygi, przegrzebki), a także wiele gatunków morskich ślimaków (u nas bardzo rzadko spotykanych w menu). Jadalny mięczak morski to składnik tak zwanych owoców morza.

Czy mięczaki wydobywają dźwięki?

U mięczaków brak jest jakiegokolwiek aparatu głosu. to milczące zwierzęta.

Jaką rolę pełni worek trzewiowy u mięczaków?

Worek trzewiowy mieści większość narządów wewnętrznych.

Dlaczego mięczaki lądowe preferują wilgotne środowisko?

Aby się poruszać po lądzie, mięczaki wydzielają śluz, który zmniejsza tarcie między podłożem a nogą ślimaka. Im bardziej suche jest podłoże, tym trudniej ślimakowi się poruszać i uzupełniać zapas wody, niezbędnej do produkcji śluzu. To jest także powód, dla którego ślimaki lubią wychodzić ze swoich kryjówek podczas deszczu.

Jakie mięczaki występują w Polsce?

Zobacz artykuł bezkręgowce Polski.

Do jakiej grupy mięczaków należy omułek?

Omułki zaliczamy do małży.

 

Wybierz odpowiedni rozdział, aby zobaczyć zdjęcia i grafiki związane z różnymi przedstawicielami tej grupy bezkręgowców.

Ćwiczenia

Ćwiczenia interakcyjne pomogą przygotować się na sprawdzian, test, egzamin, a ponadto usystematyzują wiedzę z danej dziedziny. To także świetny trening do matury. Wiele ćwiczeń to dobre zadania maturalne.


Ćwiczenia
Wykonaj ćwiczenia związane z tematemikona - ćwiczenia
Mięczaki


Zobacz także inne ćwiczenia
Głowonogi
Małże
Ślimaki


© medianauka.pl, 2014-01-05, ART-2170
Data aktualizacji artykułu: 2020-12-23



 

Jak powstają perły?

Jak powstają perły?

W jaki sposób powstaje perła? Czy jest to wytwór sztuczny, czy naturalny? Czy w Polsce można znaleźć perłę?

Czy można żyć wiecznie?

Czy można żyć wiecznie?

Czy śmierć jest nieodzownym elementem każdego organizmu, podobnie jak jego narodziny? Czy istnieją na Ziemi organizmy, które nie umierają i mogą żyć wiecznie?




Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

  • Campbell, Reece, Urry, cain, wasserman. Minorsky, Jackson - Biologia, ISBN 978-83-7510-392-2, REBIS 2013
  • Solomon, Berg, Martin, Villee - Biologia, ISBN 83-7073-090-6, MULTICO Oficyna wydawnicza 1996
  • Praca zbiorowa - Mały Słownik Zoologiczny Bezkręgowce, ISBN 83-214-0428-6, Wiedza Powszechna 1984
  • Aleksander Rajski - Zoologia, ISBN 83-01-06181-2, PWN 1988
  • Zespół autorów (Czechowski, Gajewski, Garbaczewska, Nowakowski, Starck, Skwarło-Sońta, Trojan) - Biologia, ISBN 83-09-01027-3, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne 1989
  • Alfred Brehm - Życie zwierząt - bezkręgowce, PWN 1968
  • Alon Shulman - Czy hipopotamy potrafią pływać?, ISBN 978-83-7659-724-9, Albatros 2013
  • Krzysztof Dworczyk, Wojciech Dworczyk - Najpiękniejsze muszle świata, 83-7232-251-1, Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna "ADAM" 2001




Polecamy w naszym sklepie

Zoologia Szkarłupnie-płazy
Zoologia bezkręgowce
Lupy
Zoologia stawonogi
Księga zwierząt niemalże niemożliwych
Niektóre treści nie są dostosowane do Twojego profilu. Jeżeli jesteś pełnoletni możesz wyrazić zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych. W ten sposób będziesz miał także wpływ na rozwój naszego serwisu.
© ® Media Nauka 2008-2021 r.