logo

Gdzie występuje promieniowanie jonizujące?

radon
Radon © Kim - stock.adobe.com

Wiadomo powszechnie, że radioaktywne pierwiastki emitują promieniowanie jonizujące, które jest bardzo szkodliwe dla zdrowia człowieka. Gdzie więc można się spotkać z takim promieniowaniem?

Odpowiedź brzmi: wszędzie. Promieniowanie jest zjawiskiem naturalnym, a jego szczególnym, interesującym nas rodzajem jest promieniowanie jonizujące. Promieniowanie to wywołuje w obojętnych elektrycznie atomach i cząsteczkach zmiany w ich ładunkach elektrycznych, co wywołuje z kolei niepożądane zmiany w komórkach żywych organizmów.

Istotne znaczenie dla zdrowia człowieka ma promieniowanie gamma, mające wpływ na całe nasze ciało oraz promieniowanie alfa, dużo mniej przenikliwe, działające przede wszystkim na układ oddechowy.

Minerały i promieniowanie kosmiczne

Źródłami promieniowania gamma są naturalnie występujące w gruncie i minerałach pierwiastki promieniotwórcze. Źródłem promieniowania gamma jest też promieniowanie kosmiczne, przenikającego nawet przez budynki. Promieniowanie kosmiczne to pozostałość po Wielkim Wybuchu.

Promieniowanie jonizujące bywa niebezpieczne w miejscach, gdzie jego emisja jest wzmożona. Zatem gdzie jest go więcej?

Piwnice

Wzmożone promieniowanie jonizujące występuje na przykład w ... piwnicach. To dość zaskakująca odpowiedź, ale prawdziwa. Dość duże ilości promieniotwórczego pierwiastka - radonu znajdują się w granicie. Granitowe budynki, blaty kuchenne promieniują. Ponieważ radon jest bardzo ciężkim gazem szlachetnym (jest około 100 razy cięższy niż wodór) może gromadzić się w piwnicach. Na Allegro można bez problemu kupić urządzenia do wykrywania radonu.

Dopóki natężenie tego promieniowania jest niewielkie, nie ma powodu do obaw. Czasem jednak można się spotkać z nagromadzeniem promieniotwórczego pierwiastka w jednym miejscu.

Materiały budowlane

Wszystkie materiały budowlane pochodzenia mineralnego zawierają naturalne pierwiastki promieniotwórcze.

Istotne znaczenie ze względu na poziom promieniowania w mieszkaniu mają głównie potas (40K), rad (226Ra), radon (222Rn). Dla zdrowia człowieka niebezpieczne są przede wszystkim produkty rozpadu radu, w tym wspomniany już radon.

Czy rzeczywiście stężenie radonu w piwnicy może być groźne? Wiele zależy od prawidłowej wentylacji. Jeżeli wymiana powietrza w pomieszczeniu zachodzi co godzinę, to zawartość radonu z materiałów budowlanych w pomieszczeniu wynosi tylko około 12%. Aż prawie 78% radonu pochodzi z gruntu. Reszta pochodzi z powietrza (9,3%), wody (0,2%) i innych źródeł.

Nad zawartością pierwiastków promieniotwórczych w budynkach czuwa prawo budowlane i prawo atomowe.

Zgodnie z przepisami, budynki przeznaczone na pobyt ludzi lub zwierząt muszą spełniać następujące warunki:

  • budynek nie może być wykonany z wyrobów budowlanych, w których przekroczone są graniczne zawartości naturalnych pierwiastków promieniotwórczych;
  • średnie roczne stężenie radonu w powietrzu w pomieszczeniach nie powinno przekraczać: 200 [Bq/m3 ] w budynkach nowo budowanych oraz 400 [Bq/m3 ] w budynkach starszych.

Jakie materiały budowlane są najbardziej radioaktywne?

Pod względem promieniowania gamma są to w kolejności od największej aktywności promieniotwórczej:

  • żużel pomiedziowy,
  • kruszywo z popiołów,
  • popioły lotne,
  • żużel kotłowy,
  • żużel wielkopiecowy,
  • ceramika budowlana,
  • beton,
  • glina,
  • iły.

Z powyższej listy tylko żużel pomiedziowy przekracza bezpieczny poziom określony w polskim prawie.

Pod względem promieniowania alfa są to w kolejności od największej aktywności promieniotwórczej:

  • żużel pomiedziowy,
  • popioły lotne,
  • kruszywo z popiołów,
  • żużel wielkopiecowy,
  • żużel kotłowy,
  • beton,
  • ceramika budowlana.

Z powyższej listy tutaj również tylko żużel pomiedziowy przekracza bezpieczny poziom określony w polskim prawie.

W zasadzie głównie żużel i odpady z pieców wykazują większą radioaktywność. Typowe materiały budowlane są więc bezpieczne. Pamiętać trzeba przy tym o prawidłowej wentylacji pomieszczeń.

Uzdrowiska

Całkiem sporo radioaktywnego radonu znajduje się w jaskiniach w pobliżu złóż uranowych. Organizowano tam nawet uzdrowiska, co dziś z uwagi na większą świadomość skutków promieniotwórczości, może nieco dziwić. Także gorące źródła zawierają więcej promieniotwórczych pierwiastków.

Blenda smolista

Naturalnym źródłem promieniowania jest ruda uranowa. Pozyskiwany jest z niej promieniotwórczy uran. Najbardziej znana ruda uranu to smółka uranowa (blenda smolista), zawierająca duże ilości tlenków uranu. To bardzo silne źródło promieniowania. Posiadanie grudki takiego minerału może być bardzo niebezpieczne i może nas narazić n prawne konsekwencje (wystarczy wpisać w wyszukiwarkę zapytanie: "czy posiadanie uranu jest legalne?").

Papierosy

Źródłem szkodliwego promieniowania są też papierosy, które zawierają radioaktywny polon. Polon gromadzi się w liściach i łodygach roślin, także w tytoniu. Podczas palenia papierosów polon 210 paruje i wraz z dymem dostaje się bezpośrednio do płuc człowieka. Radioaktywny polon 210 odpowiada za powstawanie raka płuc.

Dlaczego polon ma taki wpływ na płuca? Izotop polonu 210Po ma czas połowicznego rozpadu 138 dni. Emituje cząstki alfa o małej przenikliwości. Jednak, gdy polon dostanie się do organizmu, powoduje ogromne spustoszenie. Uszkadza białka i DNA - podstawowy budulec naszego organizmu.

Na wesoło

Gdzie występuje silne promieniowanie jonizujące?

Z pewnością u nałogowego palacza wyrobów tytoniowych, kolekcjonera rudy uranu w słabo wentylowanej piwnicy granitowego budynku, kuracjusza powracającego właśnie z gorących źródeł.




Ostatnio opublikowane w Pytajniku

Największa mucha świata

Największa mucha świata

Czy muchy mogą osiągać duże rozmiary? Który gatunek jest największy na świecie, a który w Polsce?

Największy chrząszcz na świecie

Największy chrząszcz na świecie

Jaki chrząszcz jest uznawany za największego na świecie? Gdzie żyje i czy odbiega znacznie rozmiarami od krajowych gatunków?

Największy płaz na świecie

Największy płaz na świecie

Jaki płaz jest największy na świecie? Jakie osiąga rozmiary i gdzie żyje? Jaki płaz jest największy w Polsce?

Zobacz więcej

Zobacz więcej

Przeglądaj wszystkie artykuły dotyczące ciekawostek ze świata nauki.


Zobacz też

Układ okresowy pierwiastków

Układ okresowy pierwiastków

Układ okresowy pierwiastków - dynamiczna tablica Mendelejewa.

Polon

Polon

Polon (Po) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 84, należący do grupy tlenowców.

Radon

Radon

Lit (Rn) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 86, należący do grupy helowców.

Aktyn

Aktyn

Aktyn (Ac) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 89, rozpoczynający szereg aktynowców.

Rad

Rad

Rad (Ra) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 88, należący do grupy berylowców.

Tor

Tor

Tor (Th) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 90, należący do aktynowców.

Proaktyn

Proaktyn

Proaktyn (Pa) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 91 z szeregu aktynowców.

Uran

Uran

Uran (U) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 92, należący do szeregu aktynowców.

neptun

neptun

Neptun (Np) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 93, należący do szeregu aktynowców. Należy do transuranowców.

pluton

pluton

Pluton (Pu) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 94, należący do aktynowców i transuranowców.

ameryk

ameryk

Ameryk (Am) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 95, należący do aktynowców.

kiur

kiur

Kiur (Cm) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 96, należący do aktynowców.

berkel

berkel

Berkel (Bk) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 97, należący do aktynowców.

kaliforn

kaliforn

Kaliforn (Cf) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 98, należący do aktynowców.

einstein

einstein

Einstein (Es) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 99.

Ferm

Ferm

Ferm (Fm) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 100, należący do aktynowców.

Mendelew

Mendelew

Mendelew (Md) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 101, należący do aktynowców.

Nobel

Nobel

Nobel (No) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 102, należący do aktynowców.

Lorens

Lorens

Lorens (Lr) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 103, należący do aktynowców.

Rutherford

Rutherford

Rutherford (Rf) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 104.

Dubn

Dubn

Dubn (Db) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 105.

Seaborg

Seaborg

Seaborg (Sg) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 106.

Bohr

Bohr

Bohr (Bh) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 107.

Has

Has

Has (Hs) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 108.

Meitner

Meitner

Meitner (Mt) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 109.

Darmsztadt

Darmsztadt

Darmsztadt (Dm) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 110.

Roentgen

Roentgen

Roentgen (Rg) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 111.

Kopernik

Kopernik

Kopernik (Cn) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 112.

Nihonium

Nihonium

Nihonium (Nh) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 113.

Flerovium

Flerovium

Flerovium (Fl) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 114.

Moscovium

Moscovium

Moscovium (Mc) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 115.

Livermorium

Livermorium

Livermorium (Ts) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 116.

tennessine

tennessine

Tennessine (Ts) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 117.

oganesson

oganesson

Oganesson (Og) to promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 118.


© medianauka.pl, 2020-06-14, ART-3882


Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

  • Theodore Gray - Wielka księga pierwiastków, ISBN 978-83-11-11984-0, Bellona 2009
  • Praca zbiorowa pod redakcją Jana Kofmana - Encyklopedia Popularna PWN, ISBN 83-01-10416-3, PWN 1993
  • Praca zbiorowa pod red. Witolda Mizerskiego - Tablice fizyczno-astronomiczne, ISBN 978-83-7350-245-1, Adamantan 2013
  • Praca zbiorowa - Ilustrowana encyklopedia dla wszystkich - Fizyka, ISBN 83-204-1192-0, Wydawnictwa Naukowo-Techniczne 1991
  • Prof. ICIMB dr inż. Genowefa Zapotoczna-Sytek, mgr Kalina Mamont-Cieśla, mgr inż. Tomasz Rybarczyk - Naturalna promieniotwórczość wyrobów budowlanych, w tym autoklawizowanego betonu komórkowego (ABK), Przegląd budowlany, 7-8/2012



Polecamy w naszym sklepie

30 sekund o teorii kwantów
Fizyka Zbiór Testów z pełnymi rozwiązaniami dla szkół średnich
Astronomia w geografii
The Manga Guide Wszechświat
Fizyka krótki kurs
Niektóre treści nie są dostosowane do Twojego profilu. Jeżeli jesteś pełnoletni możesz wyrazić zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych. W ten sposób będziesz miał także wpływ na rozwój naszego serwisu.
© ® Media Nauka 2008-2022 r.