Mydleńcowce

Mydleńcowce (Sapindales) to rząd roślin naczyniowych nasiennych okrytozalążkowych. Zaliczamy do niej od 2700 do 3700 gatunków. Niecierpkowate czasem zalicza się do odrębnego rzędu. To przede wszystkim drzewa i krzewy oraz rośliny zielne.

Rodziny

Alfabetyczny wykaz opublikowanych rodzin.

Nazwa rodziny	Nazwa łacińska	Liczba gatunków		Czy występuje w Polsce?
Nazwa rodziny	Nazwa łacińska	Świat	Polska	Czy występuje w Polsce?
kasztanowcowate	Hippocastanaceae	25	2	Tak
klonowate	Aceraceae	150	3	Tak
mydleńcowate	Sapindaceae	1900	0	Tak
nanerczowate	Anacardiaceae	600	0	Tak
niecierpkowate, balsaminowate	Balsaminaceae	600	1	Tak

Morfologia i anatomia

Liście pierzaste, czasem dłoniaste.

Najbardziej popularne gatunki roślin

Oto wykaz dziesięciu (TOP 10) najbardziej popularnych gatunków roślin z tego rzędu. Jako kryterium popularności danej rośliny przyjęto częstość jej wyszukiwania w przeglądarce internetowej (w przypadku gdy nasz serwis posiada takie dane).

Kalendarz przyrody

Kolejne numery w tabeli oznaczają miesiące. Kolorowa kolumna oznacza bieżący miesiąc. Kropkami zaznaczono zdarzenie, które trwa przez cały okres, a trójkątami tylko początek lub koniec miesiąca. Na końcu tabeli znajduje się filtr, za pomocą można ograniczyć liczbę wyświetlanych wierszy do bieżącej daty.

Opis

●

Sadzenie kasztanowca czerwonego z pojemnika lub bryły korzeniowej.

●

Wiosenne cięcie korekcyjne i pielęgnacyjne.

●

Wiosenne nawożenie dla intensywnego wzrostu i kwitnienia.

●

Podlewanie młodych roślin przy suszy.

●

Kwitnienie kasztanowca czerwonego – efektowne różowoczerwone świece kwiatostanowe.

●

Efektowne różowoczerwone do karmazynowych świece kwiatostanowe na tle dłoniastych liści.

●

Dekoracyjność liści kasztanowca przez lato.

●

Monitoring szrotówka kasztanowcowiaczka i chorób grzybowych.

●

Dojrzewanie owoców kasztanowca czerwonego.

●

Jesienne przebarwienia liści kasztanowca czerwonego.

●

Zbieranie opadłych liści – kluczowy zabieg ograniczający szrotówka.

●

Ochrona młodych nasadzeń przed zimą.

●

Sadzenie kasztanowca zwyczajnego z pojemnika lub bryły korzeniowej.

●

Wiosenne cięcie korekcyjne i pielęgnacyjne.

●

Wiosenne nawożenie dla intensywnego wzrostu i kwitnienia.

◂

●

▸

Kwitnienie kasztanowca zwyczajnego – efektowne białe świece kwiatostanowe.

●

Efektowne białe świece kwiatostanowe do 30 cm na tle wielkich dłoniastych liści.

●

Podlewanie młodych roślin przy suszy.

●

Dekoracyjność liści kasztanowca przez lato – przy szrotówku brązowienie od lipca.

●

Monitoring szrotówka kasztanowcowiaczka i chorób grzybowych.

●

Dojrzewanie kasztanów – charakterystyczne kolczaste owocostany.

●

Zbiory kasztanów i opadłych liści.

●

Jesienne przebarwienia liści kasztanowca zwyczajnego.

●

Zebranie i zniszczenie opadłych liści – najważniejszy zabieg ograniczający szrotówka.

●

Kwitnie klon ginnala.

●

Kwitnie klon japoński.

●

Sadzenie klonu jawora z pojemnika lub bryły korzeniowej.

●

Wiosenne cięcie korekcyjne i pielęgnacyjne.

●

Wiosenne nawożenie młodych roślin.

◂

●

▸

Kwitnienie jawora – żółtozielone groniaste kwiatostany przed rozwojem liści.

●

Podlewanie młodych roślin przy suszy.

●

Dekoracyjność dużych dłoniastych liści jawora przez cały sezon.

●

Monitoring mączniaka i mszyc.

●

Dojrzewanie skrzydlatych orzeszków jawora.

●

Zbiory nasion jawora.

●

Jesienne przebarwienia liści jawora na żółto i pomarańczowo.

●

Ochrona młodych nasadzeń przed zimą i zwierzyną płową.

●

Sadzenie klonu jesionolistnego z pojemnika lub bryły korzeniowej.

●

Wiosenne cięcie korekcyjne i pielęgnacyjne.

●

Wiosenne nawożenie młodych roślin.

●

Kwitnienie klonu jesionolistnego – zwisające żółtozielone kwiatostany przed rozwojem liści.

●

Podlewanie młodych roślin przy suszy.

●

Dekoracyjność pierzastych liści klonu jesionolistnego przez sezon.

●

Monitoring mszyc i mączniaka.

●

Dojrzewanie skrzydlatych orzeszków klonu jesionolistnego.

●

Zbiory nasion klonu jesionolistnego.

●

Jesienne przebarwienia liści klonu jesionolistnego na żółto.

●

Ochrona młodych nasadzeń przed zimą.

●

Cięcie pielęgnacyjne.

●

Optymalny termin sadzenia wiosennego – marzec i kwiecień to doskonały czas.

●

Nawożenie wiosenne – skromna dawka nawozu do roślin kwasolubnych (azalii i rododendronów) lub specjalnego nawozu do klonów japońskich; na glebach żyznych nawożenie minimalne; nadmiar azotu powoduje bujny wzrost mniej odporny na mróz i zakłóca jesienne przebarwienia.

●

Ściółkowanie korą sosnową lub dębową wokół roślin – warstwa 8–10 cm; zakwasza glebę; utrzymuje wilgoć kluczową dla klona palmowego; reguluje temperaturę gleby; absolutnie nie dotykać pnia.

●

Szczególna uwaga na marcowe przymrozki – klon palmowy budzi się wcześnie i rozwijające się pąki oraz pierwsze liście są wyjątkowo wrażliwe na nocne przymrozki; przy prognozowanych przymrozkach poniżej –3°C okrycie agrowłókniną dla ochrony rozwijających się pąków; szczególnie ważne dla odmian o ciętych liściach i odmian purpurowych.

◂

●

Kwitnienie – klon palmowy kwitnie skromnie w maju; drobne czerwone lub purpurowe kwiatki wyrastające przed lub jednocześnie z liśćmi; kwitnienie niepozorne, ale ważne ekologicznie; owocostany – charakterystyczne skrzydlaki – formują się po kwitnieniu.

●

Nawożenie po pojawieniu się liści – nawóz do roślin kwasolubnych; wspomaga wzrost wiosenny u młodych roślin.

●

Pobieranie sadzonek – maj i czerwiec to termin pobierania sadzonek miękkich; jednak klon palmowy trudno się ukorzenia z sadzonek; metoda szczepienia na podkładce (Acer palmatum forma typowa) pewniejsza; sadzonki zielne, ukorzenianie w perlicie pod mgłą lub folią przy temperaturze 20–22°C.

●

Obserwacja zdrowia liści – żółknięcie liści między żyłkami wskazuje na chlorozę przy zbyt zasadowej glebie; zakwasić glebę siarczanem żelaza lub siarczanem amonu; brązowe brzegi liści mogą wskazywać na zbyt intensywne słońce suszę lub zasolenie.

●

Ochrona przed letnimi upałami – klon palmowy preferuje chłodniejsze i wilgotniejsze warunki niż typowe polskie lato; przy ekspozycjach południowych i zachodnich przy ekstremalnych upałach możliwe brązowienie brzegów liści; stanowisko z popołudniowym cieniem korzystniejsze; odmiana o ciętych liściach jeszcze bardziej wrażliwa na przegrzanie i suszę.

●

Obserwacja zdrowia – monitoring pod kątem przędziorka przy suchej i gorącej pogodzie; srebrzyste lub brązowe zabarwienie liści i pajęczyna na spodzie; opryski wodą pod ciśnieniem jako profilaktyka i leczenie.

●

Doskonały termin sadzenia jesiennego – wrzesień i październik to drugi optymalny termin sadzenia; ciepła gleba sprzyja ukorzenieniu przed zimą; klon palmowy sadzony jesienią zakorzenia się i zimuje zazwyczaj bezpiecznie.

●

Szczyt jesiennych barw – absolutna perła sezonu – październik to absolutny szczyt dekoracyjności klona palmowego; liście płoną intensywną szkarłatną czerwienią pomarańczem złotem i żółcią w zależności od odmiany; u 'Osakazuki' spektakularna szkarłatna czerwień uważana przez wielu ogrodników za najpiękniejszy jesienny kolor spośród wszystkich drzew ozdobnych; u odmian o wciętych liściach koronkowy efekt przebarwionych liści jest absolutnie wyjątkowy; klon palmowy jesienią to jedna z absolutnych sensacji ogrodowych.

●

Opadanie liści – pod koniec miesiąca liście opadają; po opadaniu elegancka i subtelna zimowa sylwetka nagich gałęzi; u odmiany 'Sango-kaku' zimowy aspekt koralowych pędów zaczyna dominować.

●

Obfite podlewanie przed zimą – klon palmowy musi wchodzić w zimę z dobrze nawodnioną glebą; zimowe wysuszanie przez mróz i wiatr jest szczególnie szkodliwe.

●

Wzmocnienie ściółki na zimę – warstwa kory sosnowej lub dębowej (12–15 cm) wokół i nad bryłą korzeniową; ochrona płytkich korzeni klona palmowego przed przemarzaniem; kluczowy zabieg zimowy szczególnie przy nowych nasadzeniach i przy odmianach o mniejszej mrozoodporności.

●

Absolutny zakaz cięcia – nie ciąć klona palmowego jesienią i zimą; powoduje intensywne sączenie soków wiosną i osłabienie rośliny; cięcie wyłącznie wczesną wiosną (marzec) lub latem po pełnym rozwoju liści.

●

Sadzenie klonu polnego z pojemnika lub bryły korzeniowej.

●

Wiosenne cięcie korekcyjne i pielęgnacyjne.

●

Wiosenne nawożenie młodych roślin.

●

Podlewanie młodych roślin przy suszy.

●

Kwitnienie klonu polnego – żółtozielone kwiatostany równocześnie z rozwojem liści.

●

Dekoracyjność dłoniastych liści klonu polnego przez sezon.

●

Monitoring mączniaka i mszyc.

●

Dojrzewanie skrzydlatych orzeszków klonu polnego.

●

Zbiory nasion klonu polnego.

●

Jesienne przebarwienia liści klonu polnego na żółto i złoto.

●

Ochrona młodych nasadzeń przed zimą i zwierzyną płową.

●

Sadzenie klonu pospolitego z pojemnika lub bryły korzeniowej.

●

Wiosenne cięcie korekcyjne i pielęgnacyjne.

●

Wiosenne nawożenie młodych roślin.

●

Kwitnienie klonu pospolitego – żółtozielone kwiatostany przed rozwojem liści.

●

Intensywny zapach kwiatów klonu pospolitego – jeden z pierwszych wiosennych pożytków dla pszczół.

●

Podlewanie młodych roślin przy suszy.

●

Dekoracyjność dłoniastych liści klonu pospolitego przez cały sezon.

●

Monitoring mączniaka, mszyc i smołowatej plamistości klonu.

●

Dojrzewanie skrzydlatych orzeszków klonu pospolitego.

●

Zbiory nasion klonu pospolitego.

●

Jesienne przebarwienia liści klonu pospolitego na żółto i pomarańczowo.

●

Ochrona młodych nasadzeń przed zimą i zwierzyną płową.

●

Kwitnie klon srebrzysty.

●

Kwitnienie klonu srebrzystego – żółtozielone lub czerwonawe kwiatostany przed rozwojem liści.

●

Sadzenie klonu srebrzystego z pojemnika lub bryły korzeniowej.

●

Wiosenne cięcie korekcyjne i pielęgnacyjne.

●

Wiosenne nawożenie młodych roślin.

●

Podlewanie młodych roślin przy suszy.

●

Dekoracyjność głęboko wcinanych liści klonu srebrzystego – srebrzysta spodnia strona liści efektowna przy wietrze.

●

Dojrzewanie skrzydlatych orzeszków klonu srebrzystego – wcześniej niż u innych klonów.

●

Zbiory nasion klonu srebrzystego.

●

Monitoring mączniaka mszyc i chorób drewna.

●

Jesienne przebarwienia liści klonu srebrzystego na żółto i pomarańczowo.

●

Ochrona młodych nasadzeń przed zimą i zwierzyną płową.

●

Kwitnie klon tatarski.

●

Kwitnie niecierpek balsamina.

●

▸

Kwitnie niecierpek drobnokwiatowy.

●

Kwitnie niecierpek himalajski.

●

Wysiew nasion na rozsadę w ogrzewanym pomieszczeniu.

●

Hartowanie rozsady i sadzenie do gruntu po 15 maja.

◂

●

Regularne i obfite podlewanie przez cały sezon kwitnienia.

●

▸

Kwitnienie niecierpka nowogwinejskiego.

●

▸

Regularne deadheading lub samooczyszczanie u odmian F1.

●

Nawożenie co 7–14 dni przez sezon kwitnienia.

●

Monitoring szarej pleśni mączniaka i mszyc.

●

Zimowanie wybranych roślin w domu jako byliny.

▸

Usunięcie roślin po pierwszych przymrozkach.

◂

●

▸

Kwitnie niecierpek pospolity.

●

Kwitnie niecierpek przylądkowy.

●

Cięcie wiosenne.

●

Optymalny termin sadzenia wiosennego.

●

Nawożenie wiosenne – minimalne lub żadne; perukowiec doskonale rośnie na glebach ubogich; nadmiar azotu powoduje bujny wzrost kosztem kwitnienia i intensywności barw; ewentualnie skromna dawka kompostu na glebach bardzo ubogich.

●

Ściółkowanie wokół nowo posadzonych roślin – warstwa kory lub żwiru (8–10 cm); utrzymuje wilgoć i hamuje chwasty.

●

Intensywny rozrost liści – charakterystyczne zaokrąglone lub jajowate liście szybko się rozwijają; u odmian purpurowych efektowne ciemnoróżowe lub purpurowe zabarwienie od pierwszych listków; u odmiany 'Royal Purple' intensywnie purpurowe liście kontrastujące z zielenią ogrodu; u formy typowej jasnozielone lub niebieskawozielone liście; jeden z najefektowniejszych wiosennych aspektów perukowca.

●

Pobieranie sadzonek wierzchołkowych – kwiecień i maj to dobry termin; wierzchołki pędów 10–15 cm; ukorzeniane w piasku lub perlicie pod folią; ukorzenianie 4–8 tygodni; perukowiec trudno się ukorzenia z sadzonek; pewniejsza metoda to szczepienie lub odkłady.

●

Odchwaszczanie wokół krzewów – szczególnie ważne przy nowych nasadzeniach; stare rozrośnięte krzewy skutecznie tłumią chwasty swoją masą.

●

Kwitnie perukowiec podolski. To najważniejszy aspekt dekoracyjny – charakterystyczne puchate szypułki kwiatostanów tworzą efekt różowej szarawej lub kremowej mgły otaczającej krzew przez całe lato; u formy typowej różowe lub kremowe szypułki; u odmian purpurowych ciemnofioletowe lub purpurowe tworząc spektakularny kontrast z ciemnymi liśćmi; efekt szczególnie piękny przy wieczornym słońcu lub przy gwieździe za krzewem.

●

Doskonała tolerancja upałów – gatunek z suchych i ciepłych rejonów południowej Europy i Azji doskonale radzi sobie w gorące polskie lato; przy pełnym słońcu i przepuszczalnej glebie nie wymaga żadnych specjalnych zabiegów.

●

Obserwacja zdrowia liści – perukowiec jest zasadniczo odporny na choroby i szkodniki; przy wilgotnych glebach możliwa zgnilizna korzeni; przy nadmiarze wilgoci liście mogą żółknąć.

●

Doskonały termin sadzenia jesiennego – wrzesień i październik to drugi optymalny termin sadzenia; ciepła gleba sprzyja ukorzenieniu się przed zimą.

◂

●

Absolutny szczyt jesiennych barw – październik to miesiąc spektakularnego szczytu jesiennej dekoracyjności perukowca podolskiego; ognista szkarłatna czerwień pomarańcz i złoto tworzą absolutnie spektakularny widok; u odmiany 'Grace' i 'Royal Purple' jesienne barwy należą do najintensywniejszych wśród wszystkich krzewów ogrodowych; perukowiec w pełni jesiennej barwy to jeden z absolutnych hitów ogrodu naturalistycznego i ozdobnego. Różnorodność barw u różnych odmian – forma typowa: złoto pomarańcz i czerwień; 'Royal Purple': ognista szkarłatna czerwień do karmazynu; 'Grace': spektakularna szkarłatna czerwień i pomarańcz; 'Young Lady': złotożółta do pomarańczu; 'Golden Spirit': złocistożółta do pomarańczu; każda odmiana oferuje unikalną paletę jesiennych barw.

●

▸

Opadanie liści – pod koniec miesiąca perukowiec traci liście; nagie gałęzie z charakterystycznymi suchymi puchatymi kwiatostanami tworzą efektowny zimowy aspekt.

◂

●

◂

●

Sadzenie drzewek sumaka octowca.

◂

▸

Cięcie formujące i odmładzające sumaka octowca.

●

Cięcie korygujące sumaka octowca.

●

Kwitnie sumak octowiec.

●

Owoce ozdobne sumaka octowca.

◂

●

Przebarwianie jesienne sumaka octowca.

●

Opadanie liści sumaka octowca.

●

Rozmnażanie przez odrosty korzeniowe sumaka octowca.

●

Rozmnażanie przez sadzonki zdrewniałe sumaka octowca.

●

Usuwanie odrostów korzeniowych sumaka octowca.

Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

Pod redakcją Alicji i Jerzego Szweykowskich — Słownik botaniczny, ISBN 83-214-1305-6, Wiedza Powszechna 2003
Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski — Botanika. Systematyka, ISBN 978-83-01-13953-7, PWN 2013
Lucjan Rutkowski — Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, ISBN 978-83-01-14342-8, PWN SA 2004