Wiechlinowce, plewowce

Wiechlinowce, plewowce (Graminales) to rząd jednoliściennych roślin naczyniowych nasiennych okrytozalążkowych. Należą do tego rzędu wszelkie trawy. Do plewowców zaliczamy około 11 000 gatunków, z czego w Polsce około 160. To najczęściej rośliny zielne. Do wiechlinowców należą jedne z najcenniejszych roślin użytkowych, w tym zboża i rośliny pastewne.

Rodziny

Alfabetyczny wykaz opublikowanych rodzin.

Nazwa rodziny	Nazwa łacińska	Liczba gatunków		Czy występuje w Polsce?
Nazwa rodziny	Nazwa łacińska	Świat	Polska	Czy występuje w Polsce?
wiechlinowate, trawy	Poaceae	11000	160	Tak

Występowanie i środowisko

Wiechlinowce zasiedlają wszystkie kontynenty świata od tropików po Arktykę. Są obecne w miejscach wilgotnych, lasach, na pustyniach, stepach, bagnach, a nawet w wodzie.

Morfologia i anatomia

Rozmiary traw wahają się od kilku centymetrów do nawet 30 m w przypadku bambusa. Łodyga z kolankami i pustymi międzywęźlami. To tak zwane źdźbło. Liście złożone z pochwy, długiej blaszki i czasem tak zwanego języczka liściowego. Kwiaty małe, niepozorne, obupłciowe. Słupek i pręciki otoczone łuseczkami. Kwiat znajduje się w dwóch łuskowatych plewkach. Kwiatostan również okryty również łuskami — plewami. Całość tworzy kłos, grono lub wiechę. Owoc jest najczęściej ziarniakiem, ale zdarzają się także jagody, pestkowce oraz mieszki.

Rozmnażanie

To rośliny wiatropylne.

Ciekawostki

Trawy odgrywają decydującą rolę w szacie roślinnej. Tworzą całe formacje roślinne takie jak sawannę, step, prerię, pampas.

Inne łacińskie nazwy tego rzędu to Graminales, Glumiflorae.

Najbardziej popularne gatunki roślin

Oto wykaz dziesięciu (TOP 10) najbardziej popularnych gatunków roślin z tego rzędu. Jako kryterium popularności danej rośliny przyjęto częstość jej wyszukiwania w przeglądarce internetowej (w przypadku gdy nasz serwis posiada takie dane).

Kalendarz przyrody

Kolejne numery w tabeli oznaczają miesiące. Kolorowa kolumna oznacza bieżący miesiąc. Kropkami zaznaczono zdarzenie, które trwa przez cały okres, a trójkątami tylko początek lub koniec miesiąca. Na końcu tabeli znajduje się filtr, za pomocą można ograniczyć liczbę wyświetlanych wierszy do bieżącej daty.

Opis

●

▸

Kwitnie dmuszek jajowaty.

●

Kwitnie hakonechloa smukła.

●

Kwitnie jęczmień dwurzędowy.

●

Kwitnie jęczmień zwyczajny.

●

Kwitnie kłosówka miękka.

●

Kwitnie kłosówka wełnista.

●

Kwitnie kostrzewa czerwona.

●

Kwitnie kostrzewa łąkowa.

●

Kwitnie kostrzewa Maire'a.

●

Kwitnie kostrzewa różnolistna.

●

Planowanie odmian kukurydzy cukrowej. Zwykła cukrowa (su), ulepszona cukrowa (se) i supersłodka (sh2/Supersweet); supersłodka zachowuje słodycz najdłużej po zbiorze, ale ma twardszą skórkę ziarna; nie sadzić różnych odmian kukurydzy cukrowej obok siebie (krzyżowanie pogarsza smak).

●

Wysiew nasion na rozsadę możliwy od końca marca.

◂

▸

Wysiew kukurydzy cukrowej.

◂

▸

Sadzenie rozsady na zewnątrz po 15 maja.

◂

▸

Nawożenie startowe.

●

Przezierka prosowianka, omacnica prosowianka (Ostrinia nubilalis).

●

Obserwacja zdrowia roślin – żółknięcie liści = niedobór azotu; fioletowienie = niedobór fosforu przy chłodzie; białe paski na liściach = niedobór cynku.

●

Kwitnie kukurydza.

●

Obsypywanie (okopywanie) roślin.

●

Regularne odchwaszczanie i spulchnianie gleby – do momentu, gdy łan kukurydzy zamknie się i zagłuszy chwasty; spulchniać płytko dla nieuszkadzania płytkich korzeni bocznych.

●

Regularne i obfite podlewanie.

●

Pierwsze nawożenie pogłówne.

●

Pylenie wiech – u szczytu łodyg rozwijają się wiechy (kwiatostany męskie) intensywnie pylące pyłkiem; wiechy widoczne nad koronami liści; pylenie trwa 5–10 dni; przy suchej i wietrznej pogodzie pylenie najintensywniejsze.

●

Pojawianie się kolb – z kątów liści wyrastają zawiązki kolb (kwiatostany żeńskie); z wierzchołka kolby wyrastają jedwabiste włoski (znamiona) chwytające pyłek; każdy włosek odpowiada jednemu ziarnu; niezapylone włoski oznaczają brakujące ziarna w kolbie.

●

Ręczne zapylanie przy małej uprawie.

●

Drugie nawożenie pogłówne.

●

Dojrzałość mleczna kukurydzy cukrowej – kukurydzę cukrową zbiera się w stadium mlecznym (ziarna soczyste i słodkie); zewnętrzne oznaki dojrzałości: liście okrywy kolby ciemnozielone; włoski (jedwabie) brązowe i suche; kolba wypełniona na całej długości.

●

Zbiory kukurydzy cukrowej.

●

Dojrzewanie kukurydzy pastewnej i ozdobnej – kukurydza przeznaczona na popcorn i ozdobna dojrzewa dłużej niż cukrowa; kolby zostawić na roślinie do pełnego dojrzewania; liście koszulki brązowieją i wysychają; ziarna twarde.

●

Zbiór wszystkich kolb przed przymrozkami – kukurydza ginie przy –1 do –2°C; zebrać wszystkie kolby niezależnie od stopnia dojrzałości przed prognozowanym przymrozkiem.

◂

▸

Usunięcie roślin po przymrozkach.

●

Kwitnie kupkówka pospolita.

●

Kwitnie miotła zbożowa.

●

Cięcie starych łodyg.

●

Optymalny termin sadzenia i podziału.

●

Podlewanie po podziale i sadzeniu.

●

Nawożenie.

●

Ściółkowanie kory lub zrębków wokół nowo posadzonych roślin.

●

Podlewanie przy suszy.

●

Nawożenie uzupełniające.

●

Obserwacja pod kątem mszyc i przędziorka.

●

Rośliny osiągają docelową wysokość – u wysokich odmian 200–300 cm; kępy dominują w kompozycji.

●

Uzupełnienie ściółki pod roślinami – jeśli wyschła lub uległa rozpadowi.

●

Kwitnie miskant chiński.

●

Nawożenie.

●

Doskonały termin sadzenia jesiennego.

●

Absolutnie nie ciąć – suche łodygi i pióropusze zimą chronią centrum kępy przed mrozem i mają ogromną wartość dekoracyjną przez całą zimę; zostawić do marca.

●

Kwitnie miskant cukrowy.

●

Kwitnie mozga kanaryjska.

●

Kwitnie owies głuchy.

●

Kwitnie owsica Parlatorego.

●

Pora kwitnienia perzu właściwego.

●

Kwitnie proso rózgowate.

●

Kwitnie pszenica orkisz.

●

Kwitnie pszenica zwyczajna.

●

Kwitnie schizachyrium miotlaste.

●

Kwitnie sesleria błotna.

●

Kwitnie sesleria Sadlera.

●

Kwitnie spartyna grzebieniasta.

◂

●

▸

Kwitnie stokłosa dachowa.

●

▸

Kwitnie stokłosa płonna.

●

Kwitnie strzęplica sina.

●

Kwitnie szczotlicha siwa.

●

Kwitnie trzcina pospolita.

●

Wiosenne cięcie kęp.

●

Przygotowanie gleby pod nowe nasadzenia.

●

Nawożenie startowe.

●

Podział kęp.

●

Sadzenie zakupionych roślin z pojemnika.

●

Regularne podlewanie – trzęślica przy niedoborze wody w fazie budzenia się rośnie wolniej i tworzy słabsze kępy; co 7–10 dni przy braku opadów; przy stanowiskach przy wodzie i podmokłych podlewanie jest zbędne.

●

Nawożenie.

●

Ślimaki – wiosenne liście trzęślicy mogą być atakowane przez ślimaki szczególnie przy wilgotnych stanowiskach; wystawiać pułapki; starsze rośliny z twardszymi liśćmi mniej narażone; przy stanowiskach przy wodzie problem ślimaków może być duży.

●

Rola architektoniczna w ogrodzie – czerwiec to miesiąc, gdy trzęślica modra rozpoczyna pełnienie funkcji architektonicznej w kompozycji; smukłe wyprostowane łodygi kwiatostanowe tworzą efektowne pionowe akcenty; przy odmianach przezroczystych ('Transparent') efekt patrzenia przez delikatną zasłonę na rośliny w tle wyjątkowy i poszukiwany przez projektantów ogrodów w stylu Oudolfa.

●

Kwitnie trzęślica modra.

●

Ruch i dźwięk jako walory – trzęślica modra jako jedna z nielicznych roślin ogrodowych wprowadza do ogrodu efekt ruchu i dźwięku; przy wietrze kłosy szumią i szeleszczą delikatnie; długie smukłe łodygi kołyszą się rytmicznie przy każdym powiewie; roślina angażująca nie tylko wzrok, ale i słuch dla multi sensorycznego doświadczenia ogrodu.

●

Dekoracyjność nocna – kłosy trzęślicy wyjątkowo efektowne nocą przy podświetleniu dekoracyjnym; jasne lub złociste kłosy wyraźnie widoczne w ciemności przy oświetleniu ogrodowym; roślina polecana do ogrodów z oświetleniem wieczornym gdzie efekt podświetlenia kłosów od dołu tworzy niepowtarzalny nastrój.

●

Dojrzewanie nasion – od końca sierpnia kłosy z dojrzewającymi nasionami; przy odmianach gatunkowych możliwy zbiór nasion; nasiona drobne zbierać gdy kłosy zaczynają brązowieć; dosuszać w papierowej torbie; nasiona gatunku typowego kiełkują dość dobrze przy wysiewie wiosną.

●

Ostatnia dawka nawożenia – przy wyjątkowo ubogich glebach możliwe jednorazowe słabe zasilanie nawozem wieloskładnikowym z podwyższonym potasem; nie nawozić azotem po końcu sierpnia; trzęślica przy żyznych glebach nie wymaga nawożenia w ogóle.

●

Jesienne przebarwienia liści – szczyt dekoracyjności jesiennej – wrzesień to miesiąc kulminacyjnych jesiennych przebarwień trzęślicy modrej; liście intensywnie żółte złote i pomarańczowe kontrastują z brązowozłotymi kłosami kwiatostanowymi; efekt dekoracyjny wybitny i często piękniejszy niż letnie kwitnienie; przy słonecznych jesiennych dniach kępy trzęślicy płoną intensywnymi kolorami złota i miedzi; jeden z absolutnie najpiękniejszych jesiennych spektakli polskiego ogrodu naturalistycznego.

●

Podział kęp i sadzenie – wrzesień doskonały termin podziału trzęślicy modrej i sadzenia nowych roślin; kępy podzielone we wrześniu dobrze ukorzeniają się przed zimą; dzielić widłami lub ostrym szpadlem; sadzić natychmiast w wilgotnym i słonecznym miejscu; rozstawa 50–80 cm; obficie podlać po posadzeniu; ściółkować kompostem.

●

Sadzenie zakupionych roślin – wrzesień doskonały termin sadzenia trzęślicy z pojemnika; rośliny posadzone we wrześniu przyjmują się wyśmienicie i wiosną ruszają szybciej niż posadzone wiosną; wybrać wilgotne i słoneczne stanowisko; obficie podlać po posadzeniu.

●

Ekologiczna wartość zimowa – zimowe kępy trzęślicy jako schronienie dla owadów zimujących wśród suchych źdźbeł; nasiona w kłosach jako pokarm dla ptaków przez całą zimę; puste łodygi jako potencjalne miejsca gniazdowania dla owadów samotnych; roślina o maksymalnej wartości ekologicznej przez cały rok; pozostawianie kęp bez cięcia przez zimę to jedyna ekologicznie odpowiedzialna strategia pielęgnacji tego gatunku.

●

Kwitnie żubrówka.

●

Kwitnie tymotka łąkowa.

●

Kwitnie wiechlina łąkowa.

●

▸

Kwitnie wiechlina roczna.

●

Kwitnie wiechlina zwyczajna.

●

Kwitnie włośnica ber, czyli czumiza.

●

Kwitnie wyczyniec łąkowy.

●

Kwitnie wydmuchrzyca piaskowa.

●

Kwitnie życica trwała.

●

Kwitnie żyto zwyczajne.

Powiązane materiały

Ćwiczenia, sprawdziany i quizy

QUIZ

Nasze zboża — quiz

Filmy

Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

IUCN — Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych, ISSN 2307-8235 https://www.iucnredlist.org
Pod redakcją Alicji i Jerzego Szweykowskich — Słownik botaniczny, ISBN 83-214-1305-6, Wiedza Powszechna 2003
Anna i Łukasz Przybyłowiczowie — Ilustrowana Encyklopedia Roślin Polski, ISBN 978-83-7705-826-8, PWN
Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski — Botanika. Systematyka, ISBN 978-83-01-13953-7, PWN 2013