MIĘDZYNARODOWY UKŁAD JEDNOSTEK
UKŁAD SI

Układ SI powstał w 1960 roku na XI Generalnej Konferencji Miar i Wag w Paryżu. Został on przyjęty jako obowiązujący przez wiele państw. W Polsce układ SI został przyjęty za legalny w 1960 roku.

Jeżeli wybierzemy określoną liczbę wielkości fizycznych podstawowych i określimy ich jednostki podstawowe, a następnie na ich podstawie zdefiniujemy jednostki pochodne, to stworzymy tak zwany układ jednostek. Do najbardziej rozpowszechnionych układów jednostek w fizyce należy Międzynarodowy Układ Jednostek oznaczany w skrócie SI od nazwy Le Système International d'Unites. Układ SI oparty jest na siedmiu jednostkach podstawowych, które odpowiadają siedmiu podstawowym wielkościom fizycznym. Dodatkowo wprowadzono jednostki wielkości uzupełniających.

Wielkości podstawowe i uzupełniające oraz ich jednostki w układzie SI
L.p.Wielkość fizycznaJednostkaSymbol
jednostki
Stosowane
oznaczenia literowe
Wielkości podstawowe
1Długośćmetrml, h, s, x, y, r
2masakilogramkgm, M
3Czassekundast, T, τ
4Natężenie prądu elektrycznegoamperAI, i
5Temperatura termodynamicznakelwinKT
6ŚwiatłośćkandelacdI
7Liczność materii(ilość substancji)molmolN, n
Wielkości uzupełniające
8Kąt płaski radianradα, β, γ, δ, φ
9Kąt bryłowysteradiansrΩ, ω

Dla uniknięcia posługiwania się bardzo wielkimi lub bardzo małymi liczbami stosuje się dodatkowo jednostki wtórne, które powstają poprzez dodanie do jednostki podstawowej odpowiedniego przedrostka, który zawsze oznacza liczbę, będącą pewną potęgą liczby 10. Poniższa tabela zawiera spis przedrostków. Przedrostki częściej używane zostały zaznaczone w tabeli innym kolorem.

Spis przedrostków
Nazwa
przedrostka
OznaczenieMnożnikMnożnik
eksaE10 181 000 000 000 000 000 000
peta P10 151 000 000 000 000 000
teraT10 121 000 000 000 000
gigaG10 91 000 000 000
megaM10 61 000 000
kilok10 31 000
hektoh10 2100
dekada10 110
--10 01
decyd10 -10,1
centyc10-20,01
milim10 -30,001
mikroμ10 -60,000 001
nanon10 -90,000 000 001
pikop10 -120,000 000 000 001
femtof10 -150,000 000 000 000 001
attoa10 -180,000 000 000 000 000 001

program - ikona


Nauka przedrostków - program ułatwia zapamiętanie danych zawartych w powyższej tabeli i uczy stosowania wszystkich przedrostków.


A oto kilka przykładów stosowania przedrostków:

  • 1 mm (1 milimetr) = 10 -3 m = 0,001 m
  • 1 ks (1 kilosekunda) = 10 3 s = 1 000 s
  • 1 ns (1 nanosekunda) = 10 -9 s = 0,000 000 001 s
  • 1 Mg (1 megagram) = 10 6 g = 1 000 000 g = 1 000 kg

Warto zwrócić uwagę, że jednostka podstawowa "kilogram" zawiera już w nazwie przedrostek "kilo". Nie możemy więc 100 kg zapisać jako 1 kkg (kilokilogram). W tym przypadku można użyć zapisu 1 Mg.

Posługiwanie się przedrostkami sprowadza się do działań na potęgach. Oto kilka przykładów (kolorem niebieskim zaznaczono zamianę jednostki na podstawową układu SI):

  • 5800 mm = 5,8 x 10 3 mm = 5,8 x 10 3 x 10 -3 m = 5,8 x 10 0 m = 5,8 m
  • 0,0072 Ms = 7,2 x 10 -3 Ms = 7,2 x 10 -3 x 10 6 s = 7,2 x 10 3 s

Jednostki pochodne powstają z odpowiedniej kombinacji jednostek podstawowych. Jednostkami takimi są na przykład: m/s (jednostka prędkości), kg m/s 2 (jednostka siły), m 3 (jednostka objętości). Tu również można zastosować przedrostki. Oto kilka przykładów:

  • 4 km 2 = 4 x 1km x 1km = 4 (km) 2 = 4 (10 3 m) 2 = 4 x 10 6 m 2
  • 5 mm 3 = 5 (mm) 3= 5 x (10 -3 m) 3 = 5 x 10 -9 m 3
  • 2 km/s = 2 x 10 3 m/s

Na koniec wprowadźmy jeszcze pewne oznaczenie: zapis [x] = m lub x [m] będzie oznaczał, że jednostką wielkości fizycznej x jest 1 metr.

© Media Nauka, 2008-05-03, ART-36