Logo Serwisu Media Nauka


Prędkość

PrędkośćZdefiniowanie prędkości nie jest takie łatwe, jakby sie mogło wydawać. Jeżeli na jednej drodze w przeciwnych kierunkach jadą samochody, których prędkościomierze wskazują wartości 60 km/h, to czy auta te mają te samą prędkość? Chociażby ze względu na kierunek w jakim auta sie poruszają, prędkości tych aut są różne. Co wskazują prędkościomierze? Wskazują szybkość w danej chwili. Prędkość zaś jest zupełnie innym pojęciem.

Zapamiętaj

Szybkość średnia vśr - iloraz drogi s przebytej do czasu t ruchu. v_{sr}=\frac{s}{t}=\frac{\Delta s}{\Delta t}.

Jednostką szybkości w układzie SI jest m/s.

Szybkość (chwilowa) - iloraz drogi przebytej do czasu, w którym ta droga została przebyta, w czasie Δt zmierzającym do zera.

Prędkość średnia jest to wektor będący ilorazem wektora przemieszczenia do czasu, w którym to przemieszczenie nastąpiło. \vec{v_s}=\frac{\vec{\Delta r}}{\Delta t}.

Jednostką prędkości w układzie SI jest m/s.

Szybkość średnia

Szybkość średnia jest to iloraz drogi przebytej przez ciało do czasu, w którym ta droga została przebyta.

Możemy to zapisać następująco:

v_{sr}=\frac{s}{t}=\frac{\Delta s}{\Delta t}

Zauważ, że im większą drogę ciało przebędzie w ciągi czasu Δt, tym większą ma szybkość. Albo inaczej: im mniej czasu ciało potrzebuje na pokonanie drogi s, tym większą ma szybkość.

Czym się różni zapis s/t od Δs/Δt? Znak Δ oznacza przyrost. Jeżeli znamy z góry drogę s i czas t w jakim ta droga została przebyta, stosujemy wzór s/t. Jeżeli natomiast mamy tylko początkowe i końcowe wartości drogi i czasu, korzystamy z drugiego wzoru. Przyrost wartości obliczamy poprzez odjęcie od wartości końcowej, wartości początkowej. np. Jeżeli wiemy, że czas początkowy wynosił 2 s, a końcowy 6 s, to przyrost czasu wynosi Δt=6 s - 2 s=4 s.

Jednostką szybkości w układzie SI jest m/s.

Na ogół ciało przebywa dane odcinki drogi z różnymi prędkościami. Jeżeli dane są kolejno drogi s1, s2, s3,... przebyte w odcinkach czasu t1, t2, t3, to szybkość średnią obliczymy ze wzoru:

Powyższa definicja prędkości jest bardzo niedokładna. Już podczas jazdy samochodem widać, że to, że przybyliśmy 100 km w czasie 2 h daje nam możliwość wyznaczenia szybkości (v=100/2 km/h = 50 km/h), ale dobrze wiemy, że podczas jazdy nie poruszaliśmy się cały czas z taką szybkością.

Szybkość chwilowa

Szybkość chwilowa, albo po prostu szybkość, jest to iloraz drogi przebytej przez ciało do czasu, w którym ta droga została przebyta, w czasie Δt zmierzającym do zera.


Mówiąc inaczej, szybkość chwilowa jest to szybkość średnia, ale mierzona w odcinkach czasu bliskich zeru. Definicja ta odpowiada rzeczywistej wartości szybkości. Tylko jak ją obliczać z matematycznego punktu widzenia? Z pomocą przychodzi rachunek różniczkowy, ale to już jest zagadnienie na poziomie akademickim (patrz ramka poniżej).

Prędkość średnia

Prędkość średnia jest to iloraz wektora przemieszczenia do czasu, w którym to przemieszczenie nastąpiło.

\vec{v_s}=\frac{\vec{\Delta r}}{\Delta t}

W ten sposób zdefiniowana prędkość jest wielkością wektorową. Kierunek i zwrot wektora prędkości jest taki sam, jak kierunek i zwrot wektora przemieszczenia. Prędkość zatem nie tylko mówi nam z jaką wartością szybkości ciało się porusza, ale także jaki jest jej kierunek i zwrot.

Prędkość chwilowa

Prędkość chwilowa (prędkość) jest to iloraz wektora przemieszczenia do czasu, w którym to przemieszczenie nastąpiło, gdy czas Δt zmierza do zera.

\vec{v}=(\frac{\vec{\Delta r}}{\Delta t})_{\Delta t \to 0}

Mówiąc inaczej, prędkość chwilowa jest to prędkość średnia, ale mierzona w odcinkach czasu bardzo małych (bliskich zeru). Definicja ta odpowiada rzeczywistej prędkości. W takich przypadkach stosujemy już rachunek różniczkowy (patrz ramka poniżej).

Prędkość chwilowa jest w każdym punkcie styczna do toru ruchu.

Jednostką prędkości w układzie SI jest m/s.

Poziom zaawansowany

Szybkość chwilowa (prędkość chwilowa) jest pochodną drogi względem czasu.

v=\lim_{\Delta t\to 0}\frac{\Delta s}{\Delta t}=\frac{ds}{dt}

Z powyższego wzoru wynika, że przyrost drogi w czasie Δt obliczymy za pomocą całki:

\Delta s=\int\limits_{0}^{t}{vdt}

Prędkość definiujemy następująco:

\vec{v}=\frac{d\vec{r}}{dt}

Z powyższych rozważań wynika, że droga przebyta przez ciało w czasie Δt jest równa polu figury zawartej między wykresem zależności szybkości od czasu (zobacz rysunek poniżej). Daje na to graficzną możliwość znalezienia drogi, jaką ciało przebyło w danym czasie, jeżeli znany był tylko przebieg zmienności prędkości.

Graficzna metoda obliczania drogi


© Media Nauka, 2016-12-18, ART-3335






Polecamy