Róża dzika

Róża dzika (Rosa canina L.) to popularny gatunek krzewu z rodziny różowatych o charakterystycznych pędach wygiętych w łuk i silnych, zagiętych, haczykowatych kolcach. Inne jego nazwy to róża pospolita, róża polna, róża cierniowa, szypszyna. Bywa sadzona jako krzew ozdobny. Ma właściwości lecznicze i zastosowanie spożywcze.

Występowanie i środowisko PL

To pospolity w Polsce krzew, szczególnie na obrzeżach lasów, w pobliżu osiedli ludzkich, na zrębach, miedzach, nieużytkach.

Tryb życia i zachowanie

Kwitnie w kwietniu.

Morfologia i anatomia

Osiąga wysokość 300 cm.

Łodyga jest wygięta w łuk.

Liście są złożone z 5-7 listków. Listki są pojedynczo lub podwójnie ząbkowane.

Kwiaty są różowe lub białe, pięciopłatkowe, pojedyncze lub w baldachogronach, pachnące.

Owoc to koralowa szupinka, owalna lub kulista o połyskującej powierzchni. W owocni znajduje się sporo żółtych orzeszków (nie są to nasiona).

Ochrona i zagrożenia

Brak danych.

Ciekawostki

Inne nazwy to: róża pospolita, róża polna, róża cierniowa, szypszyna.

Zbiory i zastosowanie

Pozyskuje się dojrzałe owoce bez szypułek, a także kwiaty. Kwiaty zbiera się podczas suszy w kwietniu.

Owoc róży dzikiej zawiera dużo witaminy C, karotenoidy, flawonoidy, garbniki, kwasy organiczne, ksantofile, cukry, a także małe ilości witaminy B₁, B₂, E, K i PP.

Zastosowanie: owoc róży ma działanie wzmacniające, działa moczopędnie, żółciopędnie i przeciwskurczowo oraz przeciwzapalnie. Ma także działanie przeciwkrwotoczne, odtruwające, antydepresyjne i przeciwwirusowe. Wzmacnia także naczynia krwionośne.

Z płatków można zrobić konfitury, z owoców wytwarza się dżemy, soki i syropy, a także koncentraty witaminowe. Z owoców i płatków produkuje się herbatki. To także świetny surowiec na wino.

Odwar: 3 łyżki wysuszonych owoców dzikiej róży zalewamy zimną wodą (1 szklanka) i pozostawiamy na noc. Tak przygotowaną ciecz na drugi dzień podgrzewamy (gotujemy) przez kilka minut, nie dopuszczając do wrzenia. Po przecedzeniu można pić z miodem jako środek wzmacniający organizm.

Wino: Do balona o pojemności 10 l wsypujemy 5 kg owoców. Dosypujemy 2 kg cukru rozpuszczonego w 5 litrach wody. Dodajemy drożdże winne. Balon zamykamy rurką fermentacyjną. Balon umieszczamy w ciemnym pomieszczeniu na 4 tygodnie. Po tym okresie odlewamy wino i pozostawiamy do sklarowania. Można pić po kieliszku przed snem jako lek na wzmocnienie (działa pozytywnie na serce) i jako lek witaminowy.

Biologia i ekologia

Kolor kwiatów:
Grupa roślin: krzew.
Stanowisko: nasłonecznione.
Środowisko: synantropijne.
Użytek: rośliny ogrodowe, roślina lecznicza.
Forma życiowa według klasyfikacji Raunkiaera: nanofanerofit.
Kategoria przybysza: roślina uprawiana.
Częstość występowania gatunku: pospolity na całym terenie lub prawie całym terenie.
Diploidalna liczba chromosomów: 2n=35.
Status popularności rośliny: gatunek znany, znajduje się pośród 1000 najbardziej popularnych i znanych wśród Polaków roślin.
Liście: złożone

Kalendarz przyrody

1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	Opis
			◂	●	▸							Róża dzika kwitnie
						●						Galasy na liściach
							◂	●	●			Owocowanie dzikiej róży

Liczba zadań dostepnych dodatkowo w Kalendarzu ogrodnika: 18

Zobacz nasz Kalendarz ogrodnika - interaktywne narzędzie wspomagane technologią AI, które pomoże Ci zaplanować i uporządkować pracę w ogrodzie przez cały sezon. Śledź postęp prac, odznaczaj wykonane zadania i twórz własny harmonogram dopasowany do Twojego ogrodu. Dodawaj wybrane gatunki roślin i otrzymuj dopasowane wskazówki dotyczące ich uprawy. Znajdziesz tu także praktyczne porady dotyczące warzyw, owoców, drzew, krzewów ozdobnych, bylin i ziół. Sprawdź i przekonaj się, jak łatwo możesz zadbać o swój ogród krok po kroku.

Uprawa

Czynności i właściwości	Opis
Odczyn gleby	Tolerancyjna (5,5–7,5); optymalnie 6,0–7,0; lekko kwaśna do obojętnej; znosi lekko zasadowe gleby; gatunek pionierski tolerujący szeroki zakres pH. pH 5.5-7.5
Właściwości gleby	Bardzo tolerancyjna – rośnie na glebach ubogich, piaszczystych, gliniastych, kamienistych i kredowych; optymalnie: przepuszczalna, umiarkowanie żyzna, dobrze zdrenowana; toleruje suche i ubogie gleby lepiej niż większość krzewów ozdobnych; nie znosi długot
Trudność uprawy	Uprawa i pielęgnacja łatwa.
Zmianowanie	Krzew wieloletni uprawiany w stałym miejscu przez dziesiątki lat; brak wymagań płodozmianowych; kontrolować rozrastanie się przez odrosty korzeniowe; przy wymianie krzewów na tym samym miejscu wymienić glebę ze względu na choroby odglebowe (zmęczenie gleby po różach)
Czas uprawy	Krzew wieloletni liściasty; pierwsze kwitnienie po 2–3 latach od posadzenia; pierwsze owoce po 2–3 latach; pełną dekoracyjność osiąga po 3–5 latach; żyje kilkadziesiąt lat.
Nawożenie	Roślina mało wymagająca; na glebach przeciętnych nawożenie zbędne; wiosną (marzec–kwiecień) na glebach ubogich: kompost (2–3 kg/m²) lub wolnodziałający nawóz wieloskładnikowy raz w roku; na glebach żyznych nawożenie niepotrzebne; unikać nawożenia azotem po
Podlewanie	Rzadkie; roślina bardzo odporna na suszę po ukorzenieniu; podlewanie regularne wyłącznie w pierwszych 2 latach po posadzeniu; starsze rośliny samodzielne; przy długotrwałej suszy w czasie dojrzewania owoców podlewać raz w tygodniu; obfite podlewanie przed
Mrozoodporność	Bardzo mrozoodporna – do –30°C (strefa 4); gatunek rodzimy Europy; pełna odporność na polskie zimy bez jakiejkolwiek ochrony; jedna z najbardziej mrozoodpornych rodzimych roślin; korzenie zimują bezpiecznie nawet przy ekstremalnych mrozach.
Odporność na warunki miejskie	Tak.
Przycinanie	Znosi dobrze.
Inne zastosowania	Roślina nadaje się na żywopłot.
Stanowisko	Pełne słońce do półcienia; w pełnym słońcu kwitnie najobficiej i owocuje najefektowniej; w półcieniu rośnie, ale kwitnie skąpiej
Rozstawa	Żywopłot niestrzyżony: 100–150 cm; solitary: 200–300 cm; na skarpach: 100–150 cm; roślina rozrasta się przez odrosty korzeniowe
Wysiew do gruntu	Możliwy.
Rozmnażanie	Odrosty korzeniowe (wiosna lub jesień) – najprostsza i najszybsza metoda; sadzonki zielne (maj–czerwiec) ukorzeniane w piasku pod folią; sadzonki półzdrewniałe (lipiec–sierpień); sadzonki zdrewniałe (październik–listopad); siew nasion ze świeżych szypszynó
Zbiór i przechowywanie	Szypszyny: wrzesień–listopad gdy intensywnie czerwone i lekko miękkie; do syropów, dżemów, herbat, nalewek, konfitur, octu, wina, oleju z nasion; po przymrozkach smak słodszy; kwiaty: maj–czerwiec do naparów, octu różanego, deserów; płatki kwiatowe: do sus
Zimowanie	W pełni mrozoodporna bez ochrony (do –30°C); brak konieczności jakiegokolwiek okrywania; szypszyny pozostawić na krzewach jako zimowy pokarm dla ptaków i dekorację.
Przyrost roczny	30–60 cm rocznie; docelowa wysokość 2–3 m, szerokość 2–3 m i więcej; rozrasta się poziomo przez odrosty korzeniowe tworząc rozle
Dodatkowe informacje	Kolce haczykowate – specjalnie projektowane przez ewolucję – kolce róży dzikiej mają charakterystyczny, haczykowaty kształt odgięty ku dołowi; to nie przypadek – ewolucyjnie służą zarówno jako ochrona przed roślinożercami jak i jako haki umożliwiające roślinie wspinanie się po innych krzewach i drzewach; wbijają się w ubranie i skórę znacznie głębiej niż proste kolce; praca przy różach wymaga grubych, skórzanych rękawic z długimi mankietami i odzieży z długimi rękawami; przy silniejszym cięciu warto mieć pod ręką wodę utlenioną – kolce potrafią spowodować poważne ukłucia. Szypszyny, czyli owoce dzikiej róży – koncentrat witaminy C – owoce róży dzikiej zawierają od 400 do 2000 mg witaminy C na 100 g świeżej masy; to 20–50 razy więcej niż cytryna; są jednym z najbogatszych naturalnych źródeł tej witaminy w naszej strefie klimatycznej; zawierają też karoteny (prowitamina A), flawonoidy, garbniki, pektyny i kwasy organiczne; syrop z dzikiej róży to tradycyjny, skuteczny naturalny środek na przeziębienia i wzmocnienie odporności; zbierać po pierwszych przymrozkach gdy zawartość cukrów wzrasta i smak staje się łagodniejszy. Otwarte kwiaty dla wszystkich owadów – pojedyncze, pięciopłatkowe kwiaty róży dzikiej z łatwo dostępnym nektarem i pyłkiem są doskonałym pożytkiem dla szerokiego spektrum owadów zapylających; w przeciwieństwie do róż pełnych (niedostępnych dla owadów z powodu nadmiernej liczby płatków) róża dzika oferuje nektar i pyłek pszczołom miodnym, dzikim pszczołom samotnicom, trzmielem, muchom kwiatowym i motylom; kwitnienie w maju–czerwcu zbiega się z intensywną aktywnością owadów; jeden z najważniejszych wiosenno-letnich krzewów miododajnych polskich ogrodów naturalistycznych. Roślina czterech pór roku w ogrodzie naturalistycznym – róża dzika to jedna z niewielu roślin atrakcyjnych przez wszystkie cztery pory roku; wiosną – zielone liście i pąki kwiatowe; latem – obfite kwitnienie i zawiązujące się owoce; jesienią – spektakularne przebarwienia liści i intensywnie czerwone szypszyny; zimą – nagie, kolczaste pędy z lśniącymi czerwonymi owocami na tle śniegu; trudno wskazać krzew oferujący podobny, kompletny efekt dekoracyjny przez cały rok przy absolutnym minimum pielęgnacji. Nieprzenikliwy żywopłot bezpieczeństwa – gęsty żywopłot z dzikiej róży z haczykowatymi kolcami jest jedną z najskuteczniejszych naturalnych barier istniejących w ogrodnictwie; skuteczniejszy niż wiele ogrodzeń; nieprzenikliwy dla psów, kotów, dzików i innych nieproszonych gości; przy granicy posesji, wzdłuż dróg i przy działkach leśnych tworzy doskonałą biologiczną ochronę; jednocześnie jest siedliskiem dla ptaków gniazdujących w jego wnętrzu – kos, pokrzewka, piecuszek i inne gatunki chętnie budują gniazda w kolczastych zaroślach. Galasy różane – domek dla owadów – charakterystyczne, mchowate, czerwonobrązowe narośla (galasy) na liściach i gałązkach róży dzikiej wywołane przez Diplolepis rosae to fascynujące zjawisko biologiczne; wewnątrz galasów żyją larwy galasówki i kilkaset innych gatunków owadów pasożytniczych i gości; galasy są absolutnie nieszkodliwe dla rośliny i nie wymagają żadnej interwencji; stanowią ważny element bioróżnorodności ogrodu; nie usuwać; stare galasy zimą to schronienie dla licznych owadów. Odrosty korzeniowe – darmowe sadzonki – róża dzika intensywnie wytwarza odrosty korzeniowe; rozrastające się zarośla mogą z biegiem lat zajmować coraz większą powierzchnię; zamiast traktować odrosty jako problem warto je periodycznie wykopywać i przesadzać lub rozdawać; każdy odrost z dobrym systemem korzeniowym posadzony wiosną lub jesienią w nowym miejscu daje nową roślinę bez żadnych kosztów; to najłatwiejsza i najszybsza metoda rozmnażania; jeden stary krzew może co roku dostarczyć kilkanaście doskonałych sadzonek. Podkładka dla szlachetnych róż – dzika róża jest od wieków stosowana w szkółkarstwie jako podkładka do szczepienia szlachetnych odmian róż; jej silny, głęboki, rozległy system korzeniowy i wyjątkowa mrozoodporność zapewniają szlachetnym odmianom doskonałą podstawę do wzrostu; szczepione na dzikiej róży odmiany kwitną obficiej i żyją dłużej niż na własnych korzeniach; ogrodnik posiadający kilka krzewów dzikiej róży może sam szczepić szlachetne odmiany przez kopulację lub przez zraz na szczycie korzenia; to fascynująca technika ogrodnicza warta poznania.

Pokrewne gatunki roślin

Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

Lucjan Rutkowski – Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, ISBN 978-83-01-14342-8, PWN SA 2004