Surmia bignoniowa, surmia zwyczajna

Okaz z Arboretum w Wojsławicach. © Krzysztof Trawiński - medianauka.pl

Surmia bignoniowa, surmia zwyczajna, katalpa bigoniowata (Catalpa bignonioides Walt.) to niewysokie drzewo o dużych liściach i egzotycznym wyglądzie. Oto znane odmiany:

'Aurea' - o złotożółtych liściach, słabo kwitnąca;
'Nana' - odmiana karłowa, o kulistym, spłaszczonym pokroju;

W Polsce drzewo to sadzi się jako roślinę ozdobną w parkach i ogrodach.

Występowanie i środowisko PL - tylko ogrody

Gatunek ten pochodzi z południowo-wschodniej części Ameryki Północnej. Jako roślina ozdobna jest uprawiana niemalże na całym świecie. Rośnie na glebach żyznych i lekkich, dość wilgotnych, na stanowiskach nasłonecznionych. Nie jest odporna na ostre mrozy. Jest odporna na słabe zasolenie.

Tryb życia i zachowanie

Kwitnie w okresie od lipca do sierpnia.

Morfologia i anatomia

Osiąga wysokość 15 m.

Korona jest bardzo szeroka, rozłożysta.

Pień jest krótki, pokrzywiony, pokryty różowawą lub szarą korą, dość gęsto popękaną.

Liście są sercowate, bardzo duże, osiągają długość nawet 30 cm, są jasno- lub złotozielone, długoogonkowe, owłosione od spodu, opadające na zimę (nie zmieniają na jesień koloru).

Kwiaty mają średnicę do 5 cm, są białe z fioletowymi i żółtymi plamami, tworzą wiechowate kwiatostany.

Owoc to zwisająca, podłużna torebka o długości nawet 30 cm, przypominający duży strąk fasoli. Na drzewie pozostaje do wiosny.

Ochrona i zagrożenia

Brak danych.

Ciekawostki

Do Europy drzewo to sprowadził w 1720 roku Mark Catesby.

Liście po roztarciu wydają przykry zapach.

Pielęgnacja

Nie znosi przesadzania ale dobrze znosi lekkie przycinanie. Przycinanie wykonujemy wczesną wiosną. Głównie młode osobniki nie są odporne na ostry mróz.

Biologia i ekologia

Kolor kwiatów:
Grupa roślin: drzewo.
Stanowisko: nasłonecznione.
Użytek: rośliny ogrodowe.
Strefy mrozoodporności: 5-10. Uprawa w Polsce na zewnątrz jest możliwa na terenie całego kraju.
Kategoria przybysza: roślina uprawiana.
Status popularności rośliny: gatunek znany, roślina popularna, znajduje się pośród 500 najbardziej znanych wśród Polaków roślin.
Liście: sercowate, ogonkowe

Kalendarz przyrody

1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	Opis
			◂	▸								Późny rozrost liści.
						●	●					Kwitnie surmia zwyczajna.
						◂	●					Pojawiają się strąki.
								●				Przebarwienie liści.
									●			Opadanie liści.

Liczba zadań dostępnych dodatkowo w Kalendarzu ogrodnika: 22

Zobacz nasz Kalendarz ogrodnika - interaktywne narzędzie wspomagane technologią AI, które pomoże Ci zaplanować i uporządkować pracę w ogrodzie przez cały sezon. Śledź postęp prac, odznaczaj wykonane zadania i twórz własny harmonogram dopasowany do Twojego ogrodu. Dodawaj wybrane gatunki roślin i otrzymuj dopasowane wskazówki dotyczące ich uprawy. Znajdziesz tu także praktyczne porady dotyczące warzyw, owoców, drzew, krzewów ozdobnych, bylin i ziół. Sprawdź i przekonaj się, jak łatwo możesz zadbać o swój ogród krok po kroku.

Uprawa

Czynności i właściwości	Opis
Odczyn gleby	Tolerancyjna (5,5–7,5); optymalnie 6,0–7,0; lekko kwaśna do obojętnej; znosi lekko zasadowe gleby; na glebach silnie kwaśnych i silnie zasadowych rośnie słabiej. pH 5.5-7.5
Właściwości gleby	Bardzo tolerancyjna – rośnie na glebach ubogich, piaszczystych, gliniastych i ciężkich; optymalnie: głęboka, żyzna, próchnicza, przepuszczalna, umiarkowanie wilgotna; toleruje wilgotne i suche gleby; nie znosi długotrwałego zalewania i gleb skrajnie suchyc
Trudność uprawy	Uprawa i pielęgnacja łatwa.
Zmianowanie	Drzewo wieloletnie uprawiane w stałym miejscu przez dziesiątki lat; brak wymagań płodozmianowych; przy sadzeniu uwzględnić docelową wielkość (do 15 m); korzenie głębokie i rozległe – nie sadzić przy fundamentach i rurach; opadłe liście mogą hamować wzrost roślin pod drzewem (allelopatia).
Czas uprawy	Drzewo wieloletnie liściaste; żyje kilkadziesiąt lat; pierwsze kwitnienie po 3–5 latach od posadzenia sadzonki; pełną dekoracyjność osiąga po 5–8 latach.
Nawożenie	Wiosną (marzec–kwiecień): kompost (3–5 kg/m²) lub wolnodziałający nawóz wieloskładnikowy dla drzew do 5 lat; starsze drzewa praktycznie nie wymagają nawożenia; przy pollardingu i intensywnym cięciu: nawóz azotowy wspomaga regenerację; nie nawozić azotem po
Podlewanie	Regularne w pierwszych 2–3 latach po posadzeniu – co 2–3 dni przy suszy; szczególnie ważne w pierwszym sezonie i podczas letnich upałów; starsze drzewa odporne na suszę; przy ekstremalnej suszy może zrzucać liście obronnie; obfite podlewanie przed zimą.
Mrozoodporność	Mrozoodporna – do –25°C (strefa 5); w pełni odporna na polskie zimy po ukorzenieniu; młode sadzonki w pierwszym roku po posadzeniu mogą potrzebować okrycia przy ekstremalnych mrozach; liście rozwijają się późno wiosną (ochrona przed przymrozkami); odmiana
Odporność na warunki miejskie	Tak.
Przycinanie	Znosi dobrze.
Stanowisko	Pełne słońce do lekkiego półcienia; w pełnym słońcu kwitnie najobficiej i rośnie najszybciej; w półcieniu rośnie wolniej; stanow
Rozstawa	Solitery: min. 8–10 m od innych drzew i budowli; przy 'pollardingu': 4–6 m; odmiana 'Nana' szczepiona na pniu: 4–6 m.
Wysiew do gruntu	Możliwy.
Terminy siewu / zbioru plonów / pielęgnacji	Zobacz w kalendarzu.
Zimowanie	Mrozoodporna w gruncie bez ochrony (do –25°C); młode sadzonki (1–2 rok) warto okryć agrowłókniną przy silnych mrozach poniżej –20°C; odmiana 'Aurea' nieznacznie mniej odporna – okrycie korzystne w chłodnych rejonach; brak konieczności intensywnej ochrony p
Przyrost roczny	Młode drzewa: 50–80 cm rocznie (jeden z szybciej rosnących drzew liściastych); drzewa dorosłe: 30–50 cm rocznie; docelowa wysoko
Czas kiełkowania	Nasiona kiełkują po 14–28 dniach w temperaturze 18–22°C po stratyfikacji 4–6 tygodni; bez stratyfikacji kiełkowanie nieregularne
Dodatkowe informacje	Późne budzenie się – cecha, nie choroba – surmia bignoniowa jest jednym z absolutnie najpóźniej budzących się drzew w polskim ogrodzie; wypuszcza liście najczęściej dopiero w maju, gdy inne drzewa są już w pełni ulistnione; widok nagich gałęzi surmii w połowie maja przy kwitnących już kasztanach i lipach jest absolutnie normalny; wielu ogrodników w panice uznaje drzewo za martwe i je wycina; wystarczy zadrapać korę paznokciem – żywa tkanka pod nią jest zielona; cierpliwość jest jedną z najważniejszych cech przy uprawie tego gatunku. Pollarding – rewolucyjna technika cięcia surmii – coroczne lub co kilkuletnie radykalne skrócenie wszystkich gałęzi do pnia lub głównych konarów ('pollarding') to efektowna technika zarządzania rozmiarem surmii i uzyskiwania gigantycznych, dekoracyjnych liści; po pollardingu w marcu surmia produkuje nowe pędy z liśćmi kilkakrotnie większymi niż normalne (do 60–80 cm długości!); drzewo wygląda jak egzotyczna roślina tropikalna; pollarding jednocześnie kontroluje rozmiary drzewa – zamiast 15 m wysokości zachowuje się je na poziomie 2–4 m; technika stosowana często w ogrodach miejskich i przy tarasach dla uzyskania dramatycznego efektu wizualnego przy mniejszej powierzchni. Kwitnienie – późno, ale spektakularnie – surmia kwitnie w czerwcu jako jedno z ostatnich drzew, gdy większość wiosennych kwiatów już przekwitła; efektowne, wielkie grona (do 30 cm) z białymi kwiatami z fioletowymi i żółtymi plamkami wewnątrz są jednym z najpiękniejszych kwiatów drzewiastych dostępnych w Polsce; intensywny, słodki zapach wyczuwalny z odległości 20–30 m; kwitnienie trwa 2–3 tygodnie i jest prawdziwą atrakcją ogrodu; zbieżność kwitnienia surmii z letnim szczytem aktywności pszczół czyni ją jednym z cenniejszych pożytków letnich. Strąki – całoroczna dekoracja – charakterystyczne, długie (do 40 cm), cienkie strąki-kapsuły nasienne to znak rozpoznawczy surmii; formują się po kwitnieniu w czerwcu i rosną przez całe lato; w sierpniu są zielone i mięsiste; jesienią brązowieją i twardnieją; zimą wiszą na nagich gałęziach jako efektowna zimowa dekoracja; suche strąki zbierane do kompozycji suchych i wieńców adwentowych są bardzo trwałe i dekoracyjne; ptaki dziobią nasiona z otwierających się strąków przez całą zimę. Mszyca surmiowa – nie panikować – mszyca surmiowa (Aphis catalpa) to charakterystyczny, wyspecjalizowany szkodnik prawie wyłącznie atakujący surmię; latem tworzy ogromne, czarne kolonie na spodniej stronie liści i na wierzchołkach pędów; widok tysięcy mszyc na jednej gałęzi jest przerażający dla nowego właściciela surmii; tymczasem u dorosłych, zdrowych drzew mszyca ta nie powoduje poważnych szkód i jest naturalnie regulowana przez biedronki, złotooki i osóbki; interwencja chemiczna jest zazwyczaj zbędna i szkodliwa; wystarczy obserwować czy biedronki i inne drapieżniki naturalnie przywracają równowagę – zwykle robią to w lipcu; przy młodych drzewach silne porażenie można ograniczyć silnym strumieniem wody. Allelopatia – uważać na sąsiedztwo – liście surmii zawierają substancje allelopatyczne hamujące kiełkowanie nasion i wzrost niektórych roślin; opadające liście nie nadają się jako ściółka bezpośrednio pod wrażliwymi roślinami ogrodowymi; należy je grabić i kompostować lub wywozić; efekt allelopatyczny jest widoczny szczególnie pod starymi, dużymi drzewami gdzie opadłe liście gromadzą się przez lata; pod surmią najlepiej sadzić rośliny odporne na allelopatię lub ogołoconą glebę przykryć inną ściółką (kora sosnowa). Tropikalna dusza w polskim ogrodzie – surmia bignoniowa pochodzi z ciepłych, wilgotnych lasów południowo-wschodnich USA (Alabama, Floryda, Mississippi); jej tropikalny charakter widoczny jest w gigantycznych liściach, dużych kwiatach i późnym budzeniu się wiosną; mimo tropikalnego pochodzenia jest zaskakująco odporna na polskie zimy (do –25°C); latem doskonale znosi upały i jest jednym z niewielu drzew, które w gorące lato rosnę intensywniej; do polskich ogrodów trafiła w XIX wieku i od tego czasu regularnie zaskakuje ogrodników egzotycznym wyglądem przy pełnej odporności na zimę. Drzewo dla niecierpliwych – surmia to jedno z najszybciej rosnących drzew liściastych dostępnych w Polsce; w sprzyjających warunkach przyrastała o 50–80 cm rocznie; w ciągu 10 lat staje się okazałym drzewem o rozłożystej koronie z gigantycznymi liśćmi; idealna dla osób chcących szybko uzyskać duże, cieniste drzewo; wadą jest relatywnie krótkie życie (kilkadziesiąt lat) w porównaniu z dębami czy lipami; gałęzie surmii są kruche i łamią się przy silnych wiatrach i obciążeniu śniegiem – unikać sadzenia przy samochodach i obiektach narażonych na uszkodzenia.

Pokrewne gatunki roślin

Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

Praca zbiorowa – Botanica ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, ISBN 3-8331-1916-0, Könemann 2005