Jasnotowce
Jasnotowce (Lamiales) to rząd roślin naczyniowych nasiennych okrytozalążkowych, do którego zaliczamy od 7000 do 22000 gatunków w zależności od przyjętej klasyfikacji, która jest dyskusyjna. We florze polskiej mamy około 250 gatunków. To zazwyczaj rośliny zielne. Do jasnotowców zazwyczaj zalicza się jasnotowate, rzęślowate i werbenowate. Pozostałe rodziny czasem wyodrębnia się do osobnych rzędów.
Rodziny
Alfabetyczny wykaz opublikowanych rodzin.
| Nazwa rodziny | Nazwa łacińska | Liczba gatunków | Czy występuje w Polsce? | |
|---|---|---|---|---|
| Świat | Polska | |||
| akantowate | Acanthaceae | 2500 | 0 | Tak |
| babkowate | Plantaginaceae | 260 | 10 | Tak |
| bignoniowate | Bignoniaceae | 800 | 0 | Tak |
| jasnotowate, wargowe | Lamiaceae | 3500 | 80 | Tak |
| kulnikowate | Globulariaceae | 30 | 1 | Tak |
| martyniowate | Martyniaceae | 20 | 0 | Nie |
| oliwkowate | Oleaceae | 600 | 3 | Tak |
| omżynowate | Buddlejaceae | 120 | 1 | Tak |
| ostrojowate | Gesneriaceae | 2500 | 0 | Nie |
| pływaczowate (rośliny) | Lentibulariaceae | 180 | 7 | Tak |
| połapkowate, sezamowate | Pedaliaceae | 120 | 0 | Nie |
| psiankowate | Solanaceae | 2900 | 28 | Tak |
| rzęślowate | Callitrichaceae | 25 | 6 | Tak |
| trędownikowate | Scrophulariaceae | 5000 | 100 | Tak |
| werbenowate | Verbenaceae | 3000 | 4 | Tak |
| zarazowate | Orobanchaceae | 160 | 16 | Tak |
Występowanie i środowisko
Jasnotowce rosną w strefie tropikalnej, subtropikalnej i umiarkowanej wszystkich kontynentów.
Morfologia i anatomia
Owocem jest zazwyczaj rozłupnia.
Rozmnażanie
Rozmnażanie przez podział kłączy lub wysiew nasion.
Najbardziej popularne gatunki roślin
Oto wykaz dziesięciu (TOP 10) najbardziej popularnych gatunków roślin z tego rzędu. Jako kryterium popularności danej rośliny przyjęto częstość jej wyszukiwania w przeglądarce internetowej (w przypadku gdy nasz serwis posiada takie dane).
- witania ospała, ashwagandha
- bakłażan, oberżyna, psianka podłużna
- ziemniak, kartofel
- milin amerykański
- lebiodka pospolita, oregano
- lantana pospolita, lantana mieszańcowa
- babka lancetowata
- czarci pazur, hakorośl rozesłana, diabelski pazur
- perowskia łobodolistna
- werbena patagońska
Kalendarz przyrody
Kolejne numery w tabeli oznaczają miesiące. Kolorowa kolumna oznacza bieżący miesiąc. Kropkami zaznaczono zdarzenie, które trwa przez cały okres, a trójkątami tylko początek lub koniec miesiąca. Na końcu tabeli znajduje się filtr, za pomocą można ograniczyć liczbę wyświetlanych wierszy do bieżącej daty.
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | Opis |
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie <em>Gloxinia sylvatica</em>. | |||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie browalia. | ||
| ● | ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie afelandra stercząca. | ||||||
| ● | Usunięcie obumarłych, zbrązowiałych liści zewnętrznych z rozet zimujących roślin | |||||||||||
| ● | Możliwy podział starszych kęp | |||||||||||
| ● | Monitorowanie pod kątem ślimaków | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie babka lancetowata | |||||||
| ● | Bezpośredni wysiew nasion do gruntu | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | Zbiór liści babki lancetowatej | ||||||||
| ● | Usuwanie przekwitłych szypułek, jeśli nie chcemy samosiewu | |||||||||||
| ● | Kontrola chwastów wokół młodych roślin | |||||||||||
| ● | ● | Zbiór nasion | ||||||||||
| ● | Siewki samosiewu wokół kwitnących roślin – przerywać lub przenosić w odpowiednie miejsce | |||||||||||
| ● | Zbiór korzeni | |||||||||||
| ● | Podział starszych kęp | |||||||||||
| ● | Doskonały termin wysiewu jesiennego | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie babka nadmorska. | |||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie babka pierzasta. | ||||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie babka średnia. | ||||||||
| ● | ● | ▸ | Kwitnie babka wyniosła. | |||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie babka zwyczajna. | |||||||
| ◂ | ▸ | Wysiew nasion na rozsadę | ||||||||||
| ● | ● | Pikowanie rozsady | ||||||||||
| ● | Przygotowanie tunelu foliowego lub szklarni pod sadzenie | |||||||||||
| ● | Sadzenie rozsady | |||||||||||
| ● | Bakłażan kwitnie | |||||||||||
| ● | Pielegnacja bakłażana | |||||||||||
| ● | ● | Regularne i obfite podlewanie | ||||||||||
| ● | Nawożenie azotowe (pogłówne) — wspomaga wzrost | |||||||||||
| ● | ● | Kontrola pod kątem przędziorka, mszyc i stonki ziemniaczanej. | ||||||||||
| ● | Ogranicz liczbę owoców | |||||||||||
| ● | W tunelu wietrz intensywnie | |||||||||||
| ● | ● | Nawożenie potasowe | ||||||||||
| ● | ● | ● | Zbiory bakłażana | |||||||||
| ● | Zbiór nasion | |||||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie barbula klandońska. | |||||||||
| ● | ● | ● | ● | ▸ | Kwitnie bieluń dziędzierzawa. | |||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie bluszczyk kurdybanek. | ||||||||
| ◂ | ● | ● | ● | Kwitnie brzeżyca jednokwiatowa. | ||||||||
| ● | ● | ▸ | Kwitnie budleja Davida. | |||||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie cymbalaria murowa. | ||||||||
| ● | Termin wysiewu nasion na rozsadę | |||||||||||
| ● | Pikowanie siewek | |||||||||||
| ● | Monitorowanie pod kątem ślimaków na młodych siewkach | |||||||||||
| ◂ | ▸ | Sadzenie rozsady na zewnątrz po 10–15 maja | ||||||||||
| ● | Pierwszy zbiór ziela | |||||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie cząber ogrodowy. | |||||||||
| ● | Cięcie po pierwszym kwitnieniu | |||||||||||
| ● | ● | Drugi zbiór ziela | ||||||||||
| ● | Sukcesywny wysiew kolejnej partii nasion | |||||||||||
| ● | ● | ● | ▸ | Zbieranie nasion do siewu | ||||||||
| ◂ | ● | ● | ● | Kwitnie czyściec błotny. | ||||||||
| ◂ | ● | ● | ● | Kwitnie czyściec lekarski. | ||||||||
| ◂ | ● | ● | ▸ | Kwitnie czyściec leśny. | ||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie czyściec roczny. | |||||||
| ● | ● | Kwitnie czyściec wełnisty. | ||||||||||
| ● | ● | Kwitnie czyściec wielkokwiatowy. | ||||||||||
| ◂ | ● | ● | ● | Kwitnie dąbrówka kosmata. | ||||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie dąbrówka rozłogowa. | ||||||||
| ● | ● | ▸ | Kwitnie dziewanna austriacka. | |||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie dziewanna drobnokwiatowa. | |||||||||
| ● | ● | ● | ● | ▸ | Kwitnie dziewanna fioletowa. | |||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie dziewanna olimpska. | ||||||||
| ◂ | ● | ● | ● | Kwitnie dziewanna pospolita. | ||||||||
| ◂ | ● | ● | ▸ | Kwitnie dziewanna rdzawa. | ||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie dziewanna rózgowata. | |||||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie dziewanna wielkokwiatowa. | ||||||||
| ● | ● | Kwitnie forsycja pośrednia. | ||||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie gajowiec żółty. | |||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie głowienka kremowa. | |||||||||
| ◂ | ● | ● | ● | ● | ▸ | Kwitnie głowienka pospolita. | ||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie głowienka wielkokwiatowa. | |||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie gnidosz rozesłany. | |||||||||
| ● | ● | Wysiew pod szkło hyzopu lekarskiego | ||||||||||
| ● | ● | Wysiew do gruntu hyzopu lekarskiego | ||||||||||
| ● | ● | ● | Zbiór hyzopu lekarskiego - ziele (łodygi z liśćmi i kwiatami) | |||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Zbiór hyzopu lekarskiego — liście | |||||||
| ◂ | ● | ● | Wysadzanie sadzonek hyzopu lekarskiego | |||||||||
| ● | ● | ● | ▸ | Kwitnie hyzop lekarski. | ||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie jakobinia kwiecista. | |||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie jakobinia różowawa. | ||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ▸ | Kwitnie jasnota biała. | ||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie jasnota plamista. | ||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie jasnota purpurowa. | ||||
| ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie jasnota różowa. | |||||
| ● | ● | Kwitnie jesion pensylwański. | ||||||||||
| ◂ | ● | Kwitnie jesion wyniosły. | ||||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie karbieniec pospolity. | |||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie karbieniec wyniosły. | |||||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie kiksja zgiętoostrogowa. | ||||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie klinopodium pospolite. | ||||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie kocimiętka groniasta. | ||||||||
| ● | ● | Kwitnie kocimiętka właściwa. | ||||||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie kolcowój chiński. | ||||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie kolcowój szkarłatny. | ||||||||
| ● | Główny termin wysiewu nasion na rozsadę | |||||||||||
| ● | Pikowanie siewek | |||||||||||
| ● | ● | ● | Szczypanie wierzchołków co 2–3 tygodnie | |||||||||
| ◂ | ▸ | Sadzenie na zewnątrz wyłącznie po 15 maja | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Nawożenie startowe | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Ślimaki groźne dla świeżo posadzonej rozsady | ||||||||||
| ● | ● | ● | Pojawiające się pąki kwiatostanowe – usuwać natychmiast | |||||||||
| ● | ● | ● | Regularne, obfite podlewanie | |||||||||
| ● | ● | ● | Nawożenie co 2 tygodnie | |||||||||
| ● | ● | ● | Pobieranie sadzonek | |||||||||
| ● | Przy ekstremalnych upałach: zraszanie liści wieczorem lub rano | |||||||||||
| ● | Uzupełnienie podłoża w pojemnikach | |||||||||||
| ● | Przygotowanie do wniesienia do domu | |||||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie konitrut błotny. | |||||||||
| ◂ | ● | ● | ● | ▸ | Kwitnie kroplik żółty. | |||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie krossandra lejkowata. | |||||||
| ◂ | ● | ▸ | Kwitnie lawenda wąskolistna. | |||||||||
| ● | ● | Wysiew nasion oregano na rozsadę w domu lub szklarni (8–10 tygodni przed sadzeniem) | ||||||||||
| ● | ▸ | Gdy siewki oregano mają 2 pary liści — pikuj do doniczek. | ||||||||||
| ▸ | Hartowanie rozsady | |||||||||||
| ◂ | ▸ | Sadzenie rozsady oregano w gruncie | ||||||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie lebiodka pospolita (oregano). | ||||||||
| ◂ | ▸ | Pierwsze cięcie | ||||||||||
| ● | ● | Pierwszy zbiór świeżych liści | ||||||||||
| ● | Drugie przycinanie po kwitnieniu | |||||||||||
| ● | ● | Drugi zbiór liści | ||||||||||
| ● | ● | Przesadzenie do doniczki. | ||||||||||
| ● | ● | Kwitnie ligustr pospolity. | ||||||||||
| ● | Wapnowanie gleby | |||||||||||
| ● | Nawożenie starszych krzewów | |||||||||||
| ● | Cięcie pielęgnacyjne | |||||||||||
| ● | Podlewanie po zimie, jeśli gleba przeschła | |||||||||||
| ● | ● | Wysiew nasion po stratyfikacji (od marca) na rozsadę. | ||||||||||
| ● | Sadzenie sadzonek | |||||||||||
| ● | Nawożenie startowe | |||||||||||
| ● | ● | Kwitnie lilak pospolity. | ||||||||||
| ● | Regularne podlewanie w czasie kwitnienia | |||||||||||
| ● | Zbieraj gałązki do wazonu — cięcie kwiatów to jednocześnie lekkie cięcie formujące. | |||||||||||
| ● | Usuwanie odrostów korzeniowych | |||||||||||
| ● | Nawożenie po kwitnieniu | |||||||||||
| ● | ● | ● | Podlewanie podczas suszy | |||||||||
| ● | Usuwanie przekwitłych kwiatostanów! | |||||||||||
| ● | ● | Kontrola pod kątem chorób i szkodników | ||||||||||
| ● | Ostatnie lekkie cięcie formujące | |||||||||||
| ● | Jesienne sadzenie sadzonek | |||||||||||
| ● | ● | ▸ | Ostatnie nawożenie: wyłącznie potasowo-fosforowe | |||||||||
| ● | Sprawdź pH gleby | |||||||||||
| ● | Mulczowanie strefy korzeniowej — przygotowanie na zimę | |||||||||||
| ● | ● | Żółknięcie i opad liści | ||||||||||
| ● | ● | Główne cięcie pielęgnacyjne po opadzie liści | ||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | ▸ | Kwitnie lnica pospolita. | ||||||
| ● | ● | Kwitnie lulecznica kraińska. | ||||||||||
| ● | ● | Kwitnie lulek biały. | ||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ▸ | Kwitnie lulek czarny. | |||||||
| ◂ | ● | ● | Kwitnie łuskiewnik różowy. | |||||||||
| ◂ | ● | ● | ● | ● | Kwitnie macierzanka piaskowa. | |||||||
| ◂ | ● | Możliwy wysiew nasion na rozsadę w pomieszczeniu lub na ciepłym parapecie | ||||||||||
| ● | ● | ● | Wysiew nasion tymianku pod szkło. | |||||||||
| ◂ | ▸ | Pierwsze cięcie odmładzające | ||||||||||
| ● | Pielęgnacja rozsady | |||||||||||
| ● | Możliwy podział starszych kęp | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Podlewanie bardzo ostrożne | |||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie tymianek. | ||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | ● | Termin zbioru ziela tymianku pospolitego. | ||||||
| ● | Wysadzanie siewek tymianku pospolitego do gruntu lub doniczek. | |||||||||||
| ● | Ściółkowanie między roślinami | |||||||||||
| ● | Szczypanie wierzchołków młodych roślin (pinching) | |||||||||||
| ● | Możliwe rozmnażanie przez sadzonki wierzchołkowe | |||||||||||
| ● | Cięcie po kwitnieniu | |||||||||||
| ● | Zbieranie nasion do celów siewnych | |||||||||||
| ● | Ostatnie cięcie w sezonie | |||||||||||
| ● | Przygotowanie zimowania | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie macierzanka zwyczajna. | ||||||
| ◂ | ▸ | Wysiew nasion melisy w warunkach szklarniowych. | ||||||||||
| ● | Wysadzanie rozsady melisy do ogrodu. | |||||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie melisa lekarska. | |||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | ● | ▸ | Możliwy termin zbioru melisy. | |||||
| ● | Główny termin wysiewu nasion na rozsadę | |||||||||||
| ● | Pielęgnacja rozsady | |||||||||||
| ◂ | ▸ | Sadzenie rozsady na zewnątrz po 15 maja | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Ustawienie podpór – tyczki (min. 1,5 m) lub klatki pomidorowe przy każdej roślinie; ustawiać przed sadzeniem lub natychmiast po | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Obfite podlewanie po sadzeniu – korzenie muszą się szybko ukorzenić; codzienne podlewanie przez pierwszy tydzień | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Ściółkowanie gleby wokół roślin – warstwa słomy lub kory (8–10 cm); zatrzymuje wilgoć i zapobiega pryskaniu gleby na liście | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Nawożenie startowe – długo działający nawóz wieloskładnikowy wmieszany w dół sadzenia | ||||||||||
| ◂ | ● | Ślimaki szczególnie groźne dla świeżo posadzonej rozsady – wystawiać pułapki; stosować bariery miedziane | ||||||||||
| ● | ● | ● | Nawożenie co 2–3 tygodnie | |||||||||
| ● | Odchwaszczanie i spulchnianie – miechunka słabo konkuruje z chwastami w pierwszych tygodniach; po rozrośnięciu sama zagłusza chwasty | |||||||||||
| ● | ● | ● | Regularne podlewanie pod korzenie | |||||||||
| ● | Kwitnienie – drobne żółte kwiaty z fioletowym środkiem; kwitnienie obfite przez cały sezon; miechunka wymaga wzajemnego zapylenia między roślinami przez owady; bez drugiej rośliny kwiaty nie zawiążą owoców | |||||||||||
| ◂ | ● | ● | Okres zbiorów miechunki | |||||||||
| ◂ | ▸ | Opcjonalne formowanie roślin – usuwanie zbędnych pędów bocznych przy bardzo gęstych roślinach poprawia cyrkulację powietrza; nie jest konieczne jak przy pomidorze | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Mszyce i przędziorek | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Obserwacja pod kątem zarazy ziemniaczanej – przy wilgotnej i chłodnej pogodzie możliwe porażenie podobne jak u pomidora; usuwać porażone liście; opryski miedziowe | ||||||||||
| ● | Samosiew miechunki – owoce które opadają na ziemię kiełkują wiosną; miechunka przy pozostawieniu opadłych owoców na ziemi chętnie się samoczynnie rozmnaża; doskonała strategia dla ogrodu naturalistycznego | |||||||||||
| ● | Obserwacja zdrowia liści – mączniak prawdziwy i zaraza ziemniaczana możliwe przy niesprzyjającej pogodzie; dobra cyrkulacja powietrza między roślinami jako profilaktyka | |||||||||||
| ● | Uzupełnienie ściółki wokół roślin przed gorącym końcem lata | |||||||||||
| ● | Zbiór nasion | |||||||||||
| ● | Uprzątnięcie grządki | |||||||||||
| ● | ● | Kwitnie miechunka rozdęta. | ||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ▸ | Kwitnie mierznica czarna. | |||||||
| ● | ● | ▸ | Kwitnie mięta długolistna. | |||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie mięta okrągłolistna. | |||||||||
| ● | ● | ▸ | Kwitnie mięta pieprzowa. | |||||||||
| ● | ● | ● | ▸ | Kwitnie mięta polej. | ||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie mięta polna. | |||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie mięta zielona. | |||||||||
| ● | ● | Kwitnie miodownik melisowaty. | ||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie motylek wisteoński. | |||||
| ● | ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie namulnik brzegowy. | ||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie naparstnica purpurowa. | |||||||||
| ● | ● | Kwitnie naparstnica wełnista. | ||||||||||
| ● | ● | Kwitnie naparstnica zwyczajna. | ||||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie naparstnica żółta. | |||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie niepokalanek pospolity. | |||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie nikandra miechunkowata. | ||||||||
| ● | ● | Kwitnie drzewo oliwne. | ||||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie ożanka pierzastosieczna. | |||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie ożanka właściwa. | |||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie pachystachys żółty. | ||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie pantofelnik. | ||||||||
| ◂ | ▸ | Wysiew nasion papryki rocznej pod szkło | ||||||||||
| ◂ | ● | ▸ | Pielęgnacja rozsady | |||||||||
| ◂ | ▸ | Rozłożenie czarnej folii lub agrowłókniny na grządkach – ogrzewa glebę przed sadzeniem; papryka przy zimnej glebie rośnie bardzo słabo nawet przy ciepłym powietrzu | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Sadzenie rozsady pod tunel foliowy od początku maja – pod tunelem temperatura jest wystarczająco wysoka; rozstawa 40–50 cm × 50–60 cm; sadzić z pełną bryłą korzeniową | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Sadzenie rozsady na zewnątrz nie wcześniej niż 20–25 maja | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Ściółkowanie gleby wokół roślin – czarna folia lub słoma (8–10 cm); ogrzewa glebę; zatrzymuje wilgoć; hamuje chwasty; kluczowe dla ciepłolubnej papryki w Polsce | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Nawożenie startowe | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Ochrona przed chłodem – przy prognozowanym ochłodzeniu poniżej 12°C okryć agrowłókniną; papryka ginie przy przymrozku i bardzo słabo rośnie przy chłodzie | ||||||||||
| ● | Nawożenie co 2 tygodnie | |||||||||||
| ● | Mszyce - kontrola | |||||||||||
| ● | Odchwaszczanie – płytkie dla nieuszkadzania płytkich korzeni papryki; po rozrośnięciu roślin chwasty naturalnie tłumione | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie papryka roczna. | |||||||
| ● | ● | ● | Regularne i równomierne podlewanie | |||||||||
| ● | Szczypanie pierwszego pąka kwiatowego | |||||||||||
| ● | ● | Nawożenie co 7–14 dni | ||||||||||
| ● | Obserwacja owoców – zgnilizna wierzchołkowa | |||||||||||
| ● | Usuwanie dolnych liści – przy silnym zagęszczeniu roślin usunięcie dolnych liści poprawia cyrkulację powietrza i ogranicza choroby grzybowe | |||||||||||
| ● | Wciornastki i przędziorek – kontrola | |||||||||||
| ◂ | ● | ● | Szczyt zbiorów najpierw zielonych owoców później kolorowych | |||||||||
| ● | Obserwacja pod kątem szarej pleśni i mączniaka | |||||||||||
| ● | ● | Zbiory nasion | ||||||||||
| ● | ● | Obserwacja pod kątem zarazy ziemniaczanej – przy chłodnej i mokrej jesieni możliwe porażenie podobne jak u pomidora; usuwać porażone liście i owoce; opryski miedziowe profilaktycznie | ||||||||||
| ● | Głęboka uprawa gleby po zbiorach – przekopanie z kompostem pod przyszłe nasadzenia. | |||||||||||
| ● | ● | ● | ▸ | Kwitnie penstemon bródkowy. | ||||||||
| ● | Główny termin wysiewu nasion na rozsadę | |||||||||||
| ● | Pikowanie siewek | |||||||||||
| ◂ | ▸ | Sadzenie na zewnątrz wyłącznie po 15 maja | ||||||||||
| ◂ | ● | Szczypanie wierzchołka (pinching) | ||||||||||
| ◂ | ● | Ślimaki groźne dla świeżo posadzonej rozsady – wystawiać pułapki lub stosować bariery | ||||||||||
| ● | ● | Deadheading | ||||||||||
| ● | Uwaga przy deszczowej pogodzie – mokre kwiaty petunii grandiflora kleją się i brązowieją; odmiany multiflora i Surfinia są bardziej odporne na deszcz | |||||||||||
| ● | Cięcie regeneracyjne | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie petunia ogrodowa. | |||||||
| ● | ● | ● | Nawożenie co 7–14 dni | |||||||||
| ● | ● | ● | Regularne, obfite podlewanie | |||||||||
| ● | Cięcie regeneracyjne w połowie miesiąca | |||||||||||
| ● | Obserwacja pod kątem mszyc, przędziorka i wciornastków | |||||||||||
| ● | Obserwacja pod kątem szarej pleśni | |||||||||||
| ● | Zbiór nasion – z odmian gatunkowych (nie F1) możliwy zbiór nasion, gdy torebki nasienne brązowieją i wysychają | |||||||||||
| ● | ● | Pobieranie sadzonek do zimowania | ||||||||||
| ● | Wniesienie sadzonek do domu przed przymrozkami – ukorzenione sadzonki przenieść na jasny, słoneczny parapet lub pod lampę wzrostową; temperatura min. 15°C. Usunięcie roślin z rabat i pojemników po przymrozkach – kompostowanie zdrowych resztek. | |||||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie pływacz zaniedbany. | |||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie pływacz zwyczajny. | |||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie pokrzyk wilcza jagoda. | |||||||||
| ◂ | ▸ | Wysiew nasion pomidora na uprawę w szklarni. | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Wysiew nasion pomidora na uprawę otwartą. | ||||||||||
| ● | ● | ● | ● | Nawożenie podstawowe (przed sadzeniem) wiosna lub jesień (obornik jesienią) | ||||||||
| ◂ | ▸ | Wysadzanie do gruntu siewek pomidora w uprawach szklarniowych. | ||||||||||
| ● | ▸ | Pielęgnacja rozsady | ||||||||||
| ● | Nawożenie startowe (przy sadzeniu) | |||||||||||
| ◂ | ● | Palikowanie pomidorów | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Wysadzanie do gruntu siewek pomidora w uprawach otwartych | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Ściółkowanie gleby | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Nawożenie startowe | ||||||||||
| ◂ | ● | ● | ● | ▸ | Zbiory plonów pomidora. | |||||||
| ◂ | ● | Nawożenie pogłówne (w trakcie wegetacji) | ||||||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie pomidor zwyczajny | ||||||||
| ● | ● | Usuwanie bocznych pędów (pasynkowanie) | ||||||||||
| ● | ● | ▸ | Nawożenie co 2 tygodnie | |||||||||
| ● | ● | Mszyca – kolonie na wierzchołkach pędów | ||||||||||
| ● | ● | Pierwsze objawy zarazy ziemniaczanej (Phytophthora infestans) | ||||||||||
| ● | Usuwanie dolnych liści – liście poniżej pierwszego grona owocowego usunąć dla poprawy cyrkulacji powietrza; poprawia też dostęp światła do owoców | |||||||||||
| ◂ | ▸ | Zacinanie wierzchołka (topping) – od połowy sierpnia | ||||||||||
| ● | Sprzątanie po uprawie | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie poziewnik polny. | |||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie poziewnik szorstki. | |||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie poziewnik wąskolistny. | |||||||
| ◂ | ● | ● | Kwitnie przetacznik bluszczykowaty. | |||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie przetacznik bobowniczek. | |||||||
| ◂ | ● | ● | ● | Kwitnie przetacznik bobownik. | ||||||||
| ◂ | ● | ● | Kwitnie przetacznik długolistny. | |||||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie przetacznik kłosowy. | ||||||||
| ◂ | ● | ● | ● | Kwitnie przetacznik leśny. | ||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie przetacznik macierzankowy. | |||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie przetacznik nitkowaty. | ||||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie przetacznik ożankowy. | ||||||||
| ◂ | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ◂ | Kwitnie przetacznik perski. |
| ● | ● | ● | Kwitnie przetacznik pierzastosieczny. | |||||||||
| ◂ | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ▸ | Kwitnie przetacznik polny. | ||||
| ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie przetacznik rolny. | |||||
| ● | ● | ● | Kwitnie przetacznik rozesłany. | |||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie psianka czarna. | |||||||
| ● | ● | Kwitnie psianka dzióbkowata. | ||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie psianka koralowa. | ||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie psianka słodkogórz. | |||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie pszczelnik wąskolistny. | |||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie pszeniec gajowy. | |||||||
| ● | ● | ● | ● | ▸ | Kwitnie pszeniec różowy. | |||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie pszeniec zwyczajny. | |||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie pysznogłówka dęta. | |||||||||
| ● | ● | ▸ | Kwitnie pysznogłówka dwoista. | |||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie rozmaryn lekarski. | ||||||
| ● | Wysiew nasion rozmarynu pod szkło | |||||||||||
| ◂ | ▸ | Wysadzanie siewek rozmarynu do gruntu | ||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | Termin zbioru rozmarynu. |
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie rzęśl wiosenna. | |||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie serdecznik pospolity. | ||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie fiołek afrykański. |
| ● | Kontrola długich strąków na gałęziach | |||||||||||
| ● | Optymalny termin cięcia pielęgnacyjnego i formującego | |||||||||||
| ● | ● | Optymalny termin sadzenia wiosennego | ||||||||||
| ● | Podlewanie, jeśli gleba jest przesuszona po zimie | |||||||||||
| ● | ● | Nawożenie | ||||||||||
| ● | Sprzątanie spod drzewa | |||||||||||
| ● | Możliwy wysiew nasion | |||||||||||
| ◂ | ▸ | Późny rozrost liści | ||||||||||
| ● | Ściółkowanie pod drzewem (kora sosnowa, zrębki, 8–10 cm) | |||||||||||
| ● | Obserwacja pod kątem pierwszych szkodników – mszyce na pąkach i młodych liściach | |||||||||||
| ● | Nawożenie pogłówne | |||||||||||
| ● | ● | Surmia wrażliwa na późne przymrozki po rozwinięciu liści | ||||||||||
| ● | ● | ● | ● | Obserwacja pod kątem mszycy | ||||||||
| ● | Pielenie i odchwaszczanie pod drzewem – szczególnie ważne przy młodych drzewach; uzupełnienie ściółki | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | Regularne podlewanie | ||||||||
| ● | Kontrola chwastów pod drzewem | |||||||||||
| ● | ● | Kwitnie surmia zwyczajna. | ||||||||||
| ● | Obserwacja pod kątem szrotówka kasztanowcowiaczka | |||||||||||
| ◂ | ● | Pojawiają się strąki | ||||||||||
| ● | Nawożenie: ostatnia dawka nawozu dla młodych drzew do 5 lat | |||||||||||
| ● | Uzupełnienie ściółki pod drzewem przed jesienią | |||||||||||
| ● | Przebarwienie liści | |||||||||||
| ● | ● | Doskonały termin sadzenia jesiennego | ||||||||||
| ● | Ściółkowanie korzeni świeżo posadzonych drzew | |||||||||||
| ● | Zbiór nasion | |||||||||||
| ● | Opadanie liści | |||||||||||
| ● | Obfite podlewanie przed zimą | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie szałwia błyszcząca. | |||||||
| ◂ | ▸ | Wysiew nasion szałwii lekarskiej pod szkło. | ||||||||||
| ● | Sprawdzenie pH gleby | |||||||||||
| ● | ● | Pierwsze cięcie pielęgnacyjne | ||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | Okres zbioru surowca zielarskiego szałwii lekarskiej. | |||||
| ● | Pielęgnacja rozsady | |||||||||||
| ● | Podział starszych kęp | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | Zbieranie nasion do celów siewnych | ||||||||
| ● | Wysadzanie siewek szałwii lekarskiej. | |||||||||||
| ● | ● | ● | Podlewanie bardzo umiarkowane | |||||||||
| ● | Szczypanie wierzchołków młodych roślin | |||||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie szałwia lekarska. | |||||||||
| ● | Rozmnażanie przez sadzonki wierzchołkowe | |||||||||||
| ● | ● | Cięcie po kwitnieniu | ||||||||||
| ● | Rozmnażanie przez sadzonki półzdrewniałe | |||||||||||
| ● | Przeszczep wybranych roślin z ogrodu do doniczki | |||||||||||
| ● | Posadzenie ukorzenionych sadzonek | |||||||||||
| ● | ● | ● | ▸ | Kwitnie szałwia łąkowa. | ||||||||
| ◂ | ● | ● | ● | Kwitnie szałwia okręgowa. | ||||||||
| ◂ | ● | ● | Kwitnie szałwia omszona. | |||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie szałwia zielona. | |||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie szanta zwyczajna. | |||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie szelężnik mniejszy. | |||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie szelężnik włochaty. | |||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie świetlik łąkowy. | ||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie świetlik wyprężony. | |||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie świetlik zwarty. | |||||||||
| ● | ● | Kwitnie tłustosz pospolity. | ||||||||||
| ● | ● | ● | ▸ | Kwitnie trędownik bulwiasty. | ||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie trędownik wiosenny. | |||||||||
| ◂ | ● | ● | ● | Kwitnie machorka. | ||||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie tytoń skrzydlaty. | ||||||||
| ◂ | ● | ● | ● | Kwitnie tytoń szlachetny. | ||||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie werbena pospolita. | ||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie werbena ogrodowa. | |||||||
| ● | ● | ● | ▸ | Kwitnie lwia paszcza. | ||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie zaraza bluszczowa. | |||||||||
| ● | ● | Kwitnie zaraza czerwonawa. | ||||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie zaraza drobnokwiatowa. | |||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie zaraza gałęzista. | |||||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie zaraza krwistoczerwona. | ||||||||
| ◂ | ● | ● | ● | ● | Kwitnie zaraza macierzankowa. | |||||||
| ● | ● | ▸ | Kwitnie zaraza wielka. | |||||||||
| ● | ● | Kwitnie zaraza żółta. | ||||||||||
| ● | ▸ | Czas sadzenia wczesnych ziemniaków. W południowo-zachodniej części Polsski można sadzić z początkiem marca. W pozostałych rejonach na przełomie marca i kwietnia. | ||||||||||
| ● | Sadzenie sadzeniaków | |||||||||||
| ● | Nawożenie mineralne | |||||||||||
| ● | Podkiełkowywanie sadzeniaków | |||||||||||
| ● | Przygotowanie grządek | |||||||||||
| ◂ | ▸ | Czas sadzenia odmian późnych ziemniaków. | ||||||||||
| ● | Pierwsze liście przebijają się przez ziemię | |||||||||||
| ● | Pierwsze obredlanie (obsypywanie) | |||||||||||
| ● | ● | ▸ | Zbiór ziemniaków wczesnych. | |||||||||
| ● | ● | Podlewanie | ||||||||||
| ● | Nawożenie potasowe — kluczowe dla jakości i wielkości bulw | |||||||||||
| ● | ● | Kontrola stonki — zbieraj jaja (żółte skupiska pod liśćmi), larwy i dorosłe owady | ||||||||||
| ● | ● | ● | Obserwacja pod kątem zarazy ziemniaczanej (Phytophthora infestans) | |||||||||
| ● | Drugie obredlanie | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie ziemniak | ||||||||
| ● | Zbiory odmian bardzo wczesnych i wczesnych | |||||||||||
| ● | Zbiory odmian średnio-wczesnych | |||||||||||
| ● | Zbiory odmian średnio-wczesnych | |||||||||||
| ◂ | ● | Zbiór ziemniaków późnych | ||||||||||
| ● | ● | Nawozimy grunt pod uprawę ziemniaka obornikiem. | ||||||||||
| ● | Porządkowanie grządek | |||||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie żelaźniak bulwiasty. | |||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie żółwik nagi. |
Filmy
Bibliografia
Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:
- Lucjan Rutkowski — Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, ISBN 978-83-01-14342-8, PWN SA 2004
- Pod redakcją Alicji i Jerzego Szweykowskich — Słownik botaniczny, ISBN 83-214-1305-6, Wiedza Powszechna 2003
- Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski — Botanika. Systematyka, ISBN 978-83-01-13953-7, PWN 2013
© medianauka.pl, 2017-05-08, RZAD-137/23732
Data aktualizacji artykułu: 2023-12-25





