Jasnotowate, wargowe

Jasnotowate, wargowe (Lamiaceae) to rodzina roślin, do której zaliczamy około 3500 gatunków, z czego w Polsce mozna spotkać około 80 gatunków.

To osiągające kilkadziesiąt cm byliny lub półkrzewy z drobnymi, owalnymi listkami, wieloma łodygami.

Występowanie i środowisko

To rośliny europejskie, azjatyckie. Rosną też w północnej części Afryki.

Tryb życia i zachowanie

Preferują tereny suche i dobrze nasłonecznione.

Morfologia i anatomia

To rośliny o licznych łodygach, wyprostowanych, rozgałęzionych. Liście są typu siedzącego lub ogonkowe. Blaszka liściowa eliptyczna, jajowata lub okrągła, najczęściej całobrzegie, rzadko piłkowane lub ząbkowane. Kielich jest promienisty z pięcioma ząbkami. Korona dwuwargowa, purpurowa, różowa lub biała.

Ciekawostki

To zwykle rośliny przyprawowe i zbierane jako zioła. Są też nasadzane w ogrodach naturalistycznych i skalnych.

Rodzaje

Wykaz wszystkich opublikowanych rodzajów z tej rodziny:

Gatunki

Wykaz pozostałych gatunków, opisanych w naszym serwisie:

Inne gatunki

Kalendarz przyrody

Poniższy kalendarz zawiera wszystkie gatunki, które nie znalazły się w opisie żadnego rodzaju. Każdy rodzaj zawiera niezależny kalendarz przyrody.

123456789101112

Opis

       ●●●  Kwitnie barbula klandońska.
   ●●●●     Kwitnie bluszczyk kurdybanek.
  ●         Termin wysiewu nasion na rozsadę.
   ●        Pikowanie siewek.
   ●        Monitorowanie pod kątem ślimaków na młodych siewkach.
    ◂▸      Sadzenie rozsady na zewnątrz po 10–15 maja.
     ●      Pierwszy zbiór ziela.
      ●●●   Kwitnie cząber ogrodowy.
      ●     Cięcie po pierwszym kwitnieniu.
      ●●    Drugi zbiór ziela.
      ●     Sukcesywny wysiew kolejnej partii nasion.
      ●●●▸  Zbieranie nasion do siewu.
   ●●●      Kwitnie gajowiec żółty.
     ●●●    Kwitnie głowienka kremowa.
    ◂●●●●▸  Kwitnie głowienka pospolita.
    ●●●●●   Kwitnie głowienka wielkokwiatowa.
 ●●         Wysiew pod szkło hyzopu lekarskiego.
   ●●       Wysiew do gruntu hyzopu lekarskiego.
     ●●●    Zbiór hyzopu lekarskiego - ziele (łodygi z liśćmi i kwiatami).
    ●●●●●   Zbiór hyzopu lekarskiego — liście.
    ◂●●     Wysadzanie sadzonek hyzopu lekarskiego.
      ●●●▸  Kwitnie hyzop lekarski.
      ●●●   Kwitnie karbieniec pospolity.
      ●●●   Kwitnie karbieniec wyniosły.
     ●●●●   Kwitnie klinopodium pospolite.
     ●●●●▸  Kwitnie mierznica czarna.
     ●●●    Kwitnie pszczelnik wąskolistny.
     ●●●    Kwitnie pysznogłówka dęta.
     ●●▸    Kwitnie pysznogłówka dwoista.
●●●●●●●●●●●●Termin zbioru rozmarynu.
 ●          Wysiew nasion rozmarynu pod szkło.
  ●         Wiosenna ocena po zimie i cięcie uszkodzonych pędów.
  ●●        Optymalny termin sadzenia wiosennego – marzec i kwiecień to doskonały czas.
  ●         Nawożenie wiosenne – minimalne lub żadne; rozmaryn doskonale rośnie na glebach ubogich; nadmiar azotu powoduje bujny miękki wzrost wrażliwy na mróz i mniej aromatyczny; ewentualnie skromna dawka nawozu do roślin śródziemnomorskich lub wapna na glebach kwaśnych.
  ●         Ściółkowanie – warstwa żwiru lub grysu wapiennego (5–8 cm) wokół rośliny; poprawia drenaż przy szyjce korzeniowej; odzwierciedla ciepło na dolne pędy; nie organiczna ściółka kompostowa zwiększająca wilgotność.
   ●●●●●●   Kwitnie rozmaryn lekarski.
    ●       Absolutny zakaz nawożenia azotem – azot powoduje miękki bujny wzrost wrażliwy na mróz i o słabszym aromacie; rozmaryn najlepszy na glebach ubogich i przepuszczalnych.
    ●       Optymalny termin pobierania sadzonek – maj i czerwiec to doskonały czas; ukorzeniane w piasku pod folią; ukorzenianie 4–8 tygodni.
    ●       Cięcie formujące po kwitnieniu – maj to optymalny czas na cięcie formujące po wiosennym kwitnieniu; skrócić pędy kwiatostanowe i przedłużyć o 1/3; nadać krzewowi regularny kształt; rozmaryn bez cięcia po kilku latach rozsypuje się i drewnieje, tracąc dekoracyjność; nigdy nie ciąć w stare drewno bez zielonych listków.
    ◂▸      Wysadzanie siewek rozmarynu do gruntu.
     ●●     Pobieranie sadzonek półzdrewniałych – czerwiec i lipiec to doskonały czas; pędy tegoroczne częściowo stwardniałe; ukorzenianie w piasku lub perlicie pod folią lub mgłą; ukorzenianie się 4–8 tygodni.
     ●      Obserwacja zdrowia roślin – przy wilgotnej glebie i słabym drenażu możliwa zgnilizna korzeni; objaw: nagłe więdnięcie i brązowienie całych gałęzi; usunąć chore rośliny i poprawić drenaż; rozmaryn ginie przy stale mokrej glebie.
        ●   Oliwa rozmarynowa – we wrześniu doskonały termin na przygotowanie oliwy rozmarynowej; świeże gałązki umieścić w butelce z oliwą z oliwek; odstawić na 2–4 tygodnie; doskonałe do smażenia pieczenia i marynat; przechowywać w chłodnym ciemnym miejscu.
        ●   Sadzenie jesienne – wrzesień to możliwy termin sadzenia; rośliny muszą się zakorzenić przed mrozami; przy uprawie gruntowej ryzyko przy późnym sadzeniu jest wysokie; bezpieczniejsze sadzenie wiosną.
         ●● Przygotowanie do zimy – kluczowy miesiąc przy uprawie gruntowej – przygotowanie okrycia agrowłókniną lub jutą dla roślin gruntowych przed nadejściem mrozów; okrycie przy pierwszych stałych mrozach (zazwyczaj listopad); przedwczesne okrycie może powodować gnicie przy wilgotnej jesiennej pogodzie.
         ●● Absolutny zakaz cięcia – nie ciąć rozmarynu w październiku ani późniejszych miesiącach; cięcie powoduje wzrost delikatnych pędów przemarzających zimą; następne cięcie dopiero wiosną po kwitnieniu.
         ●● Pojemniki – przeniesienie do zimowiska.
     ●●●●   Kwitnie serdecznik pospolity.
     ●●●    Kwitnie szanta zwyczajna.


Zobacz nasz kalendarz ogrodnika. Śledź postęp prac w swoim ogrodzie.




Filmy




Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

  • Pod redakcją Alicji i Jerzego Szweykowskich — Słownik botaniczny, ISBN 83-214-1305-6, Wiedza Powszechna 2003
  • Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski — Botanika. Systematyka, ISBN 978-83-01-13953-7, PWN 2013
  • IUCN — Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych, ISSN 2307-8235 https://www.iucnredlist.org
  • Lucjan Rutkowski — Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, ISBN 978-83-01-14342-8, PWN SA 2004

© medianauka.pl, 2017-05-08, RODZ-1210/22329
Data aktualizacji artykułu: 2024-01-12



FacebookWhatsAppTwitter/XLinkedInEmail
©® Media Nauka 2008-2026 r.