Babka lancetowata

Babka lancetowata(Plantago lanceolata L.) to roślina zielna lecznicza z rodziny babkowatych. W uprawach polnych to chwast.

Występowanie i środowisko PL

Jest to roślina łąk i pastwisk, rośnie na przydrożach i terenach ruderalnych. Jest pospolita w całym kraju, głównie na niżu. Babka lancetowata nie ma wygórowanych wymagań glebowych. Wymaga słonecznego lub półcienistego stanowiska.

Tryb życia i zachowanie

Kwitnie od maja do września.

Morfologia i anatomia

Osiąga wysokość 10-50 cm.

Kłącze jest bardzo krótkie.

Liście są przyziemne, ułożone w rozetę, lancetowate, ostre, ząbkowane. Wzdłuż biegną 3 do 5 dobrze widocznych nerwów.

Kwiaty są zebrane w kwiatostany na długich, karbowanych szypułkach. Kłos ma walcowaty lub kulisty kształt. Kwiaty są brunatne, pręciki (bardzo długie) są biłe, żółte są pylniki.

Owoc to niewielka torebka.

Nasiona są zebrane po dwa w torebce nasiennej.

Korzeń jest miotełkowaty.

Rozmnażanie

To roślina wiatropylna.

Ochrona i zagrożenia

Nie wymaga ochrony.

Zbiory i zastosowanie

Liście zawierają substancje, które wspomagają gojenie ran, w tym po oparzeniach i otarciach.

Liście oczyszczone z ziemi, dobrze umyte, stosuje się zewnętrznie na trudno gojące się rany.

Substancje zawarte w liściach działają także wykrztuśnie.

Młode liście o właściwościach dietetycznych można także dodawać do sałatek.

Biologia i ekologia

Kolor kwiatów:
Grupa roślin: bylina.
Stanowisko: nasłonecznione, półcień.
Środowisko: łąkowe, synantropijne.
Użytek: roślina lecznicza, zioła, chwasty.
Strefy mrozoodporności: 6-11. Uprawa w Polsce na zewnątrz jest możliwa w wybranych rejonach kraju.
Forma życiowa według klasyfikacji Raunkiaera: hemikryptofit.
Kategoria przybysza: archeofit.
Częstość występowania gatunku: pospolity na całym terenie lub prawie całym terenie.
Diploidalna liczba chromosomów: 2n=12.
Status popularności rośliny: gatunek powszechnie znany, roślina bardzo popularna, znajduje się pośród 100 najbardziej znanych wśród Polaków roślin.
Liście: przyziemne, lancetowate, ostre, ząbkowane.

Kalendarz przyrody

1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	Opis
				●	●	●	●	●				Kwitnie babka lancetowata.

Liczba zadań dostępnych dodatkowo w Kalendarzu ogrodnika: 12

Zobacz nasz Kalendarz ogrodnika - interaktywne narzędzie wspomagane technologią AI, które pomoże Ci zaplanować i uporządkować pracę w ogrodzie przez cały sezon. Śledź postęp prac, odznaczaj wykonane zadania i twórz własny harmonogram dopasowany do Twojego ogrodu. Dodawaj wybrane gatunki roślin i otrzymuj dopasowane wskazówki dotyczące ich uprawy. Znajdziesz tu także praktyczne porady dotyczące warzyw, owoców, drzew, krzewów ozdobnych, bylin i ziół. Sprawdź i przekonaj się, jak łatwo możesz zadbać o swój ogród krok po kroku.

Uprawa

Czynności i właściwości	Opis
Odczyn gleby	Tolerancyjna (5,5–7,5); optymalnie 6,0–7,0; lekko kwaśna do obojętnej; znosi lekko zasadowe gleby. pH 5.5-7.5
Właściwości gleby	Bardzo tolerancyjna – rośnie na glebach ubogich, piaszczystych, gliniastych, ubijanych; optymalnie: przepuszczalna, lekka lub średnia, niezbyt żyzna; nie znosi długotrwałego zalewania i bardzo ciężkich, podmokłych gleb.
Trudność uprawy	Uprawa i pielęgnacja łatwa.
Zmianowanie	Bylina uprawiana w stałym miejscu przez wiele lat; nie ma wymagań płodozmianowych; chętnie samoistnie zajmuje wolne miejsca w ogrodzie; może być traktowana jako trwały element ogrodu ziołowego lub łąki.
Czas uprawy	Bylina trwała (5–10 lat i więcej); zbiory możliwe od pierwszego roku przy wiosennym siewie; pełną produktywność osiąga od drugiego roku.
Nawożenie	Roślina bardzo mało wymagająca; na ubogiej glebie: skromna dawka kompostu wiosną (1–2 kg/m²) raz na 2–3 lata; nadmiar azotu powoduje bujny wzrost kosztem zawartości substancji czynnych (aukubina, garbniki, śluz); unikać nawożenia mineralnego.
Podlewanie	Rzadkie; roślina bardzo odporna na suszę; podlewać tylko po posadzeniu i w ekstremalnej, wielotygodniowej suszy; nadmiar wody szkodzi bardziej niż susza
Mrozoodporność	Wyjątkowo mrozoodporna – do –30°C bez jakiejkolwiek ochrony; jedna z najbardziej mrozoodpornych bylin zielarskich; pełna odporność na polskie zimy.
Odporność na warunki miejskie	Tak.
Przycinanie	Znosi dobrze.
Stanowisko	Pełne słońce do półcienia; w pełnym słońcu rośliny są bardziej zwarte i bogatsze w substancje czynne; w cieniu rośnie, ale staje
Rozsada	Tak.
Rozstawa	20–30 × 20–30 cm; przy uprawie masowej ziołowej: 25 × 30 cm; jako element łąki – bez ograniczeń rozstawy.
Wysiew do gruntu	Tak.
Terminy siewu / zbioru plonów / pielęgnacji	Zobacz w kalendarzu.
Zalecenia uprawy w doniczce	Możliwa w pojemnikach min. 20 cm głębokości; na słonecznym balkonie lub tarasie; wymaga ubogiego, przepuszczalnego podłoża i rzadkiego podlewania; nie jest rośliną typowo balkonową, ale funkcjonuje dobrze w większych skrzynkach ziołowych.
Rozmnażanie	Nasiona (wysiew wiosną lub jesienią); podział kęp wiosną lub jesienią; roślina chętnie samosiewna.
Choroby i szkodniki	Rzadko choruje
Zbiór i przechowywanie	Liście: przez cały sezon wegetacyjny, szczyt jakości maj–czerwiec (przed kwitnieniem i w jego trakcie); nasiona: lipiec–sierpień, gdy kłosy brązowieją; korzenie: jesień (październik) lub wiosna (marzec–kwiecień) przed wypuszczeniem liści.
Zimowanie	Bylina w pełni mrozoodporna (do –30°C) bez jakiejkolwiek ochrony; półzimozielona – często zachowuje rozety liściowe przez całą zimę; brak konieczności okrywania.
Przyrost roczny	Roślina zwarta, niska – rozeta liściowa 10–40 cm średnicy, szypułki kwiatostanowe 20–50 cm wysokości; przyrost umiarkowany.
Czas kiełkowania	0–21 dni w temperaturze 15–20°C; bez stratyfikacji; po stratyfikacji chłodnej kiełkuje szybciej i równomierniej.
Dodatkowe informacje	Roślina dosłownie wszędzie pod ręką – babka lancetowata rośnie dziko na łąkach, pastwiskach, poboczach dróg i trawnikach w całej Polsce; zanim zdecydujemy się na uprawę, warto rozejrzeć się w okolicy – być może nie potrzebujemy jej sadzić, a jedynie świadomie zbierać z naturalnych stanowisk. Wyjątkowe właściwości lecznicze – liście zawierają aukubinę (silne działanie przeciwzapalne i przeciwbakteryjne), śluz roślinny (łagodzi błony śluzowe), garbniki (ściągające i przeciwkrwotoczne) oraz kwasy fenolowe; najczęstsze zastosowania: syrop na kaszel, okłady na rany i ukąszenia owadów, płukanki przy zapaleniu gardła. Najlepszy zbiór przed kwitnieniem i w jego trakcie – wtedy stężenie aukubiny i substancji śluzowych jest najwyższe; liście zbierać rano po obeschnięciu rosy, wybierać młode, nieuszkodzone, z miejsc z dala od dróg i pól opryskiwanych chemicznie. Koszenie stymuluje odrost – po głównym zbiorze warto skosić całą rozetę na wysokości 5 cm; roślina w ciągu 2–3 tygodni odrasta świeżymi, delikatnymi liśćmi; można w ten sposób uzyskać dwa pełne zbiory w sezonie. Liście są jadalne – młode, wiosenne liście przed kwitnieniem dodaje się do sałatek, zup, koktajli zielonych i past; smak lekko gorzkawy i śluzowaty; bogate w witaminę C i K; znane i cenione w kuchni naturalnej i survivalowej. Uprawa bezobsługowa – raz posadzona lub samoczynnie osiedlona babka lancetowata praktycznie nie wymaga pielęgnacji; nie podlewa się jej, nie nawozi, nie okrywa na zimę; idealna roślina dla zapracowanych ogrodników i naturalnych ogrodów. Babka bywa chwastem - babka często jest zwyczajnym chwastem, zresztą trudnym do usunięcia z trawników i ogrodów.. Roślina żywicielska dla motyli – liście babki lancetowatej są pokarmem dla gąsienic wielu gatunków motyli, w tym chronionych; warto zostawić część roślin jako nienaruszony bank pokarmowy dla owadów. Nie mylić z babką zwyczajną – babka zwyczajna (Plantago major) ma szerokie, owalne liście i nieco inny profil chemiczny i zastosowań; babka lancetowata (P. lanceolata) wyróżnia się wąskimi, lancetowatymi liśćmi z wyraźnymi równoległymi żyłkami i walcowatymi kłosami na długich szypułkach.

Pokrewne gatunki roślin

Zioła
Zobacz atlas ziół, roślin leczniczych i przyprawowych.

Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

Lucjan Rutkowski – Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, ISBN 978-83-01-14342-8, PWN SA 2004
Beata Grabowska, Tomasz Kubala – Encyklopedia bylin t. I i II, ISBN 978-83-7506-845-0, Zysk i S-ka 2011
Praca zbiorowa – Botanica ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, ISBN 3-8331-1916-0, Könemann 2005