Zimowit jesienny

Zimowit jesienny (Colchicum autumnale) to gatunek rośliny z rodziny zimowitowatych, byliny uprawianej dla ozdobnych kwiatów. Przypomina krokusa. Jest to roślina silnie trująca o leczniczych właściwościach.

Wybrane odmiany:

'Album' - odmiana o białych kwiatach.
'Nancy Lindsay' - odmiana o dużych kwiatach.
'Plenium' - odmiana o pełnych kwiatach.

Występowanie i środowisko PL

Gatunek rośnie tylko w Europie, w tym także w naszym kraju. Występuje na łąkach. Preferuje stanowiska dobrze nasłonecznione, glebę przepuszczalną, suchą.

Tryb życia i zachowanie

Kwitnie w okresie od sierpnia do października, czasem zakwita na wiosnę.

Morfologia i anatomia

Osiąga wysokość 30 cm.

Liście szerokolancetowate, nagie, o długości 15-35 cm i szerokości 2-5 cm, występują w liczbie 2-4.

Kwiaty są różowe, liliowe, dzwonkowate, o długości 1-2 cm.

Bulwa jest nieco wydłużona i ma 2-4 cm średnicy.

Ochrona i zagrożenia LC

Gatunek ten nie jest zagrożony wymarciem. Ma status LC w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych. Gatunek jest w Polsce chroniony.

Ciekawostki

Roślina jest silnie trująca. Wszystkie jej części zawierają kolchicynę. Po wysuszeniu roślina nie traci swoich trujących właściwości. Zjedzona zatem z sianem jest groźna dla zwierząt. Trujące jest też mleko zwierzęcia, które tę roślinę.

Kolchicyna — toksyczny alkaloid zimowita — jest jednocześnie lekiem ratującym życie. Od dawna stosowana w leczeniu dny moczanowej. Zatrucie bydła i koni zimowitem jest poważnym problemem rolniczym w Europie Zachodniej — roślina rośnie dziko na łąkach i pastwiskach, a jej liście wiosną są trudne do odróżnienia od traw dla zwierząt.

W Polsce zimowit jesienny jest gatunkiem chronionym — nie wolno go zbierać ze stanowisk naturalnych. Rośnie dziko głównie na łąkach w górach i na pogórzu (Karpaty, Sudety) oraz na niektórych nizinnych łąkach.

Liście podobne do czosnku niedźwiedziego — ryzyko śmiertelnego pomyłki przy zbiorze dzikich roślin! Zimowit rośnie często w tych samych miejscach co czosnek niedźwiedzi.

Biologia i ekologia

Kolor kwiatów:
Grupa roślin: bylina.
Stanowisko: nasłonecznione.
Środowisko: łąkowe.
Użytek: rośliny ogrodowe, roślina lecznicza, skalniak.
Strefy mrozoodporności: 5-9. Uprawa w Polsce na zewnątrz jest możliwa na terenie całego kraju.
Forma życiowa według klasyfikacji Raunkiaera: geofit.
Kategoria przybysza: kenofit, roślina uprawiana.
Częstość występowania gatunku: rzadki (10-100 stanowisk).
Diploidalna liczba chromosomów: 2n=38.
Status popularności rośliny: gatunek znany, roślina popularna, znajduje się pośród 500 najbardziej znanych wśród Polaków roślin.
Ochrona: Gatunek objęty ochroną częściową. Więcej w artykule: Rośliny chronione w Polsce.
Jadalność: Gatunek trujący.

Kalendarz przyrody

1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	Opis
		●	●									Pojawienie się liści zimowita jesiennego.
				●								Liście zaczynają żółknąć i obumierać.
							●	●	●			Kwitnie zimowit jesienny.
									●	●		Po przekwitnięciu pojawia się zalążnia.

Liczba zadań dostępnych dodatkowo w Kalendarzu ogrodnika: 5

Zobacz nasz Kalendarz ogrodnika - interaktywne narzędzie wspomagane technologią AI, które pomoże Ci zaplanować i uporządkować pracę w ogrodzie przez cały sezon. Śledź postęp prac, odznaczaj wykonane zadania i twórz własny harmonogram dopasowany do Twojego ogrodu. Dodawaj wybrane gatunki roślin i otrzymuj dopasowane wskazówki dotyczące ich uprawy. Znajdziesz tu także praktyczne porady dotyczące warzyw, owoców, drzew, krzewów ozdobnych, bylin i ziół. Sprawdź i przekonaj się, jak łatwo możesz zadbać o swój ogród krok po kroku.

Uprawa

Czynności i właściwości	Opis
Odczyn gleby	Gleba lekko kwaśna do lekko zasadowej — gatunek tolerancyjny. pH 6.0-7.5
Właściwości gleby	Przepuszczalna, próchnicza, umiarkowanie żyzna, dobrze drenowana. Nie znosi gleb podmokłych i ciężkich — cebule gniją przy stagnacji wody
Trudność uprawy	Uprawa i pielęgnacja łatwa.
Zmianowanie	Nie dotyczy — bylina cebulowa, pozostaje w tym samym miejscu przez wiele lat. Przesadzaj co 4–5 lat gdy zbyt gęsto.
Czas uprawy	Bylina cebulowa — żyje i kwitnie przez dziesiątki lat, z roku na rok tworzy coraz większe kępy.
Nawożenie	Skromne! Kompost przy sadzeniu + opcjonalnie nawóz wieloskładnikowy przy liściach wiosną.
Podlewanie	Wiosną przy liściach: umiarkowanie / Latem w spoczynku: wcale lub bardzo rzadko / Jesienią przy kwiatach: przy suszy.
Mrozoodporność	Doskonała — do –30°C (cebule w gruncie). Kwiaty znoszą do –3 do –5°C
Stanowisko	Pełne słońce do półcienia. Ważne: słońce wiosną (dla liści) nawet ważniejsze niż jesienią (kwiaty kwitną bez liści w cieniu też)
Rozstawa	10–15 cm między cebulami (w naturalnych skupiskach mogą rosnąć gęściej).
Wysiew do gruntu	Możliwy.
Uprawa doniczkowa	Tak.
Rozmnażanie	Podział cebul (lipiec — najłatwiejsze), z nasion (4–7 lat do kwitnienia — długo). Cebule same się mnożą.
Choroby i szkodniki	Choroby: zgnilizna cebul, szara pleśń kwiatów przy wilgotnej pogodzie, wirusy (mozaika — deformacja liści i kwiatów). Szkodniki: ślimaki (liście i kwiaty), myszy polne i nornice (cebule), larwy opuchlaka.
Dodatkowe informacje	CAŁA ROŚLINA JEST SILNIE TRUJĄCA — cebule, liście, kwiaty, nasiona zawierają kolchicynę. Zatrucie może być śmiertelne! Szczególnie niebezpieczna dla dzieci, psów, kotów, koni i krów. Zawsze pracuj w rękawiczkach — kolchicyna wchłania się przez skórę i błony śluzowe. Po kontakcie dokładnie umyj ręce. Zimowit jest często mylnie nazywany „krokusem jesiennym" — to zupełnie inny rodzaj! Krokus ma 3 pręciki, zimowit ma 6 pręcików i jest znacznie większy. Krokus jesienny (Crocus speciosus) jest bezpieczny — zimowit jest silnie trujący. Oznaczaj miejsca sadzenia — latem cebule niewidoczne, łatwo je wykopać lub przekopać przy pracach ogrodowych. Nie usuwaj żółknących liści wiosną — muszą uschnąć naturalnie. Wcześniejsze usunięcie osłabia cebulę i zmniejsza kwitnienie. Cebule kwitną bez sadzenia — nowe cebule potrafią zakwitnąć wyjęte z opakowania na półce! Sadź natychmiast po zakupie.

Pokrewne gatunki roślin

Rośliny na skalniak
Zobacz atlas roślin do alpinarum.

Powiązane materiały

Ciekawostki

Czy mleko krowy, która zjadła trujące rośliny jest zdrowe?

Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

IUCN – Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych, ISSN 2307-8235 https://www.iucnredlist.org
Lucjan Rutkowski – Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, ISBN 978-83-01-14342-8, PWN SA 2004
Zbigniew Nawara – Rośliny Łąkowe, ISBN 978-83-7763-234-5, Multico Oficyna Wydawnicza 2012
Beata Grabowska, Tomasz Kubala – Encyklopedia bylin t. I i II, ISBN 978-83-7506-845-0, Zysk i S-ka 2011
Gawłowska Agnieszka – 500 roślin ogrodowych, 978-83-7845-471-7, SBM 2014
Praca zbiorowa – Botanica ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, ISBN 3-8331-1916-0, Könemann 2005