Liliowce

Liliowce (Liliales) to rząd roślin naczyniowych nasiennych okrytozalążkowych jednoliściennych. Zaliczamy do niego minimum 4200 gatunków, z czego w rodzimej florze występuje około 76 gatunków. Systematyka tego rzędu jest dyskusyjna. Często rodziny amarylkowatych, szparagowatych, funkiowatych wydziela się do odrębnych rzędów.

Rodziny

Alfabetyczny wykaz opublikowanych rodzin.

Nazwa rodzinyNazwa
łacińska
Liczba gatunków Czy występuje
w Polsce?
ŚwiatPolska
agawowateAgavoideae4000Nie
amarylkowateAmaryllidaceae9005Tak
funkiowateHostaceae400Nie
kosaćcowateIridaceae18008Tak
liliowateLiliaceae70062Tak
szparagowateAsparagaceae3001Tak
zimowitowateColchicaceae2501Tak
złotogłowowateAsphodelaceae3300Nie

Występowanie i środowisko

Liliowce są obecne na wszystkich kontynentach w strefie od tropików po tereny o klimacie umiarkowanym.

Morfologia i anatomia

To najczęściej geofity, wyposażone w podziemne kłącza, cebule lub bulwy. Owocem jest zwykle torebka. Kwiaty często niezwykle piękne i duże.

Najbardziej popularne gatunki roślin

Oto wykaz dziesięciu (TOP 10) najbardziej popularnych gatunków roślin z tego rzędu. Jako kryterium popularności danej rośliny przyjęto częstość jej wyszukiwania w przeglądarce internetowej (w przypadku gdy nasz serwis posiada takie dane).

  1. por
  2. szafran wiosenny, krokus
  3. czosnek niedźwiedzi
  4. cebula
  5. szalotka
  6. difenbachia Seguiny
  7. trytoma groniasta
  8. szczypiorek
  9. juka karolińska
  10. dracena wonna

Kalendarz przyrody

Kolejne numery w tabeli oznaczają miesiące. Kolorowa kolumna oznacza bieżący miesiąc. Kropkami zaznaczono zdarzenie, które trwa przez cały okres, a trójkątami tylko początek lub koniec miesiąca. Na końcu tabeli znajduje się filtr, za pomocą można ograniczyć liczbę wyświetlanych wierszy do bieżącej daty.

123456789101112

Opis

           Pielęgnacja rozsady z nasion
          Bardzo wczesny wysiew nasion na rozsadę w domu
           Wysiew cebuli do gruntu na suszenie i przechowywanie.
          Sadzenie dymki
         Wysiew cebuli czosnkowej do gruntu.
        Regularne podlewanie
          Nawożenie azotowe startowe i pogłówne
          Wysadzanie cebuli warzywnej do gruntu, wcześniej wysianej (w marcu) pod szkłem.
           Ściółkowanie między rzędami
           Kontrola pod kątem pchełki cebulowej (małe otwory w liściach) i śmietki cebulowej.
         Odchwaszczanie (regularnie)
         Zbiór cebuli z uprawy zimowej
           Nawożenie potasowe
           Kontrola pod kątem mączniaka rzekomego (siwe plamy na liściach) i rdzy cebuli
         Kwitnie cebula.
          Zbiór cebuli dymki
           Obserwacja pod kątem fuzariozy
           Kontrola pod kątem wciornastków (srebrzyste paskowanie liści)
          Zbiór cebuli z uprawy letniej
          Suszenie cebuli po zbiorze
           Wysiew ozimej cebuli z nasion
           Sadzenie dymki ozimej
          Kwitnie cebulica dwulistna.
          Kwitnie cebulica syberyjska.
           Nie usuwać liści po kwitnieniu – liście cebulicy muszą pozostać na roślinie przez min. 6 tygodni po kwitnieniu; uzupełniają zasoby energetyczne cebulki na kolejny rok; przedwczesne usunięcie liści to słabe lub brak kwitnienia w następnym roku
           Nawożenie po kwitnieniu
          Zamieranie liści – po kwitnieniu liście stopniowo żółkną i zasychają; naturalne zjawisko – cebulica wchodzi w letni spoczynek; liście pozostawić do pełnego zasychania (min. 6 tygodni od początku kwitnienia). Absolutnie nie kosić trawnika z cebulicami przed zasychaniem liści – jedyna zasada, której bezwzględne przestrzeganie decyduje o powodzeniu naturalizacji
          Rozsiewanie nasion – cebulica syberyjska wytwarza nasiona, które są przenoszone przez mrówki; mrówki zbierają nasiona ze specjalnymi odżywczymi ciałkami tłuszczowymi i roznoszą je po ogrodzie; naturalna metoda rozprzestrzeniania się cebulicy w ogrodzie
           Nawożenie: jeśli nie wykonano po kwitnieniu – skromna dawka kompostu wokół zamierających kęp
           Możliwy przesadzanie cebulek wykopanych po zasychaniu liści – jeśli kępy są zbyt gęste lub potrzeba przesadzić w inne miejsce
           Ewentualne wapnowanie przy zbyt kwaśnej glebie – przy pH poniżej 5,5 wapnowanie na min. 6–8 tygodni przed sadzeniem; cebulice dobrze rosną na szerokim zakresie pH
          Główny termin sadzenia cebulek
         Kwitnie ciemiężyca zielona.
          Wczesny wysiew na rozsadę w domu
    Termin zbioru czosnku dętego.
           Bezpośredni wysiew do gruntu
          Podział starszych kęp
       Regularne podlewanie
           Nawożenie startowe azotowe — wspomaga intensywny wzrost liści
        Odchwaszczanie regularne
           Sadzenie rozsady z domu na miejsce stałe
           Obsypywanie podstawy pędów ziemią
          Kontrola pod kątem mszycy cebulowej i śmietki cebulowej
           Mulczowanie między roślinami (kora, słoma)
       Kolejny siew bezpośrednio do gruntu (sukcesywny)
         Kwitnie czosnek dęty.
           Usuwaj pędy kwiatostanowe
           Jeśli chcesz nasion — zostaw kilka pędów do dojrzewania
           Nawożenie azotowe lub kompost wokół kęp — wspomaga regenerację po zbiorach
           Obserwacja pod kątem mączniaka rzekomego
           Zbiór nasion z kwitnących pędów
          Nawożenie potasowe — wzmacnia rośliny przed jesienią
           Kontrola przędziorka w suche i gorące dni
          Podział starych i zbyt gęstych kęp — doskonały termin!
           Nawożenie potasowo-fosforowe — wzmacnia odporność na mróz
           Mulczowanie kęp na zimę (kora, słoma, 7–10 cm)
          Kwitnie czosnek główkowaty.
         Kwitnie czosnek kulisty.
           Ściółkowanie stanowisk
           Intensywny wzrost liści
          Sezon zbiorów liści
          Regularna wilgotność gleby
          Sadzenie roślin „w zieleni"
         Kwitnie czosnek niedźwiedzi.
           Zbiór kwiatów
           Dojrzewanie nasion
           Oznaczenie kęp
        Sadzenie i przesadzanie cebulek
           Odchwaszczanie stanowiska przed wschodami jesiennymi
           Ściółkowanie cebulek na zimę
          Pora sadzenia odmian wiosennych czosnku
           Nawozimy czosnek tuż przed sadzeniem
         Podlewanie ozimego czosnku, jeśli zima była sucha i gleba jest przesuszona
           Nawożenie: pierwsza wiosenna dawka
          Nawozimy czosnek podczas rozwoju liści.
         Czosnek wymaga intensywnego podlewania.
           Wzmożona obserwacja pod kątem rdzy i wciornastków
         Zbiór czosnku.
          Kwitnie czosnek pospolity.
         Pora sadzenia odmian zimowych czosnku
          Kwitnie czosnek siatkowaty.
          Rośnie czosnek skalny.
         Kwitnie czosnek winnicowy.
         Kwitnie czosnek zielonawy.
           Kwitnie czworolist pospolity.
         Kwitnie funkia 'Blue Vision'.
           Kwitnie funkia 'Earth Angel'.
           Kwitnie funkia 'Fortunei Hyacinthina'.
         Kwitnie funkia 'Frosted Jade'.
          Kwitnie funkia 'Gloriosa'.
          Kwitnie funkia 'Gold Regal'.
          Kwitnie funkia 'June'.
           Kwitnie funkia 'Jurassic Park'.
          Kwitnie funkia 'Winter Snow'.
           Kwitnie funkia powabna (piękna).
          Kwitnie funkia Siebolda.
          Czas przesadzania gasterii brodawkowatej.
     Można stosować nawozy dla gasterii brodawkowatej.
         Kwitnie glorioza wspaniała.
         Kwitnie hiacynt wschodni.
          Kwitnie jagodowiec woelkokwiatowy.
          Kwitnie juka karolińska.
        Kwitnie kliwia pomarańczowa.
          Kwitnie kokoryczka sierpowata.
          Kwitnie kokoryczka wielkokwiatowa.
          Kwitnie kokoryczka wonna.
          Kwitnie konwalia majowa.
          Kwitnie konwalijka dwulistna.
          Kwitną kosaćce bródkowe.
          Kwitnie kosaciec gładki.
          Kwitnie kosaciec mieczolistny.
          Kwitnie kosaciec niemiecki.
          Kwitnie kosaciec niski.
          Kwitnie kosaciec pstry.
          Kwitnie kosaciec syberyjski.
          Kwitnie kosaciec szczecinkowaty.
          Kwitnie kosaciec trawolistny.
         Kwitnie kosaciec żółty.
       Zimowanie lilii białej w postaci zielonej rozety
          Nawożenie lilii białej
           Usunięcie uszkodzonych zimowych liści – przy wiosennych przeglądach usunąć przebrązowiałe lub uszkodzone zewnętrzne liście rozety; centrum zawsze zdrowe
           Wzrost wiosenny lilii białej łodygi kwiatowej
        Regularne podlewanie
           Ściółkowanie wokół roślin
        Monitoring pod kątem <a href="https://www.medianauka.pl/poskrzypka-liliowa" class="link-1">poskrzypki liliowej (Lilioceris lilii)</a>
           Obserwacja pod kątem szarej pleśni
          Drugie nawożenie lilii białej
           Obserwacja wirusów – przebarwienia i mozaika na liściach mogą wskazywać na wirusy przenoszone przez mszyce; porażone rośliny usunąć i zniszczyć; nie kompostować
          Kwitnie lilia biała.
           Formowanie zimowej rozety – wyjątkowa cecha lilii białej; przy nasadzie łodygi w lipcu–sierpniu zaczynają wyrastać nowe liście zimowej rozety; nowe liście krótkie i ciemnozielone; rosną ku podstawie ziemi
          Okres spoczynku lilii białej (nic nie robimy, nawet nie podlewamy)
           Trecie nawożenie lilii białej
           Po kwitnieniu liście stopniowo żółkną – naturalne zjawisko; linia biała po kwitnieniu kieruje zasoby do regeneracji cebulki; liście muszą pozostać na roślinie jak najdłużej dla prawidłowej regeneracji cebulki
           Przesadzanie i dzielenie lilii białej
           Zamieranie łodyg kwiatostanowych – po kwitnieniu łodygi stopniowo żółkną i zasychają; można je wyciąć przy nasadzie gdy całkowicie żółte; nie wycinać zielonej łodygi
          Sadzenie lilii białej
           Nawożenie jesienne – skromna dawka kompostu lub nawozu fosforowo-potasowego wokół roślin; wzmacnia rozety i cebulki przed zimą
          Wegetacja jesienna lilii białej
          Wysiew nasion lilii białej
          Kwitnie lilia bulwkowata.
         Kwitnie lilia tygrysia.
          Kwitnie lilia złotogłów.
       Kwitnie liliowiec rdzawy.
          Kwitnie liliowiec żółty.
          Kwitnie miecznica wąskolistna.
          Kwitnie mieczyk błotny.
          Kwitnie mieczyk dachówkowaty.
          Kwitnie narcyz biały.
          Kwitnienie wczesnych odmian narcyza trąbkowego – odmiany wczesne ('February Gold', 'Jetfire') kwitną już w marcu; charakterystyczne duże kwiaty z efektowną długą trąbką (koroną) w centrum; kwiaty żółte kremowe lub dwukolorowe; intensywny przyjemny zapach. Kwiecień to szczyt sezonu narcyza trąbkowego. Narcyz trąbkowy wydziela intensywny przyjemny zapach; jeden z symboli wiosennego ogrodu; zapach wyczuwalny z kilku metrów przy ciepłej i słonecznej pogodzie. Roślina atrakcyjna dla wczesnych owadów – pszczoły trzmiele i inne owady zapylające chętnie odwiedzają kwiaty narcyza; cenny wczesny pożytek wiosenny
           Nawożenie po pojawieniu się liści – skromna dawka nawozu wieloskładnikowego lub specjalnego nawozu do cebulek wokół roślin; wspomaga kwitnienie i regenerację cebulek po kwitnieniu
         Podlewanie przy suszy – przy niedoborze wody kwitnienie jest krótsze a cebulki słabiej się regenerują po kwitnieniu
           Nie usuwać liści po kwitnieniu – liście narcyza muszą pozostać na roślinie przez min. 6–8 tygodni po kwitnieniu; przedwczesne usunięcie liści to słabe kwitnienie lub brak kwitnienia w następnym roku
          Zamieranie liści – po kwitnieniu liście stopniowo żółkną i zasychają; naturalne zjawisko – narcyz wchodzi w letni spoczynek; liście pozostawić do pełnego zasychania (min. 6–8 tygodni od początku kwitnienia). Absolutnie nie kosić trawnika z naturalizowanymi narcyzami przed zasychaniem liści – liście muszą całkowicie uschnąć przed koszeniem; zazwyczaj do końca maja lub początku czerwca; jest to bezwzględna zasada decydująca o kwitnieniu w kolejnym roku. Nie wiązać ani nie składać liści – choć jest to powszechna praktyka dla poprawienia estetyki liście złożone lub związane fotosyntezują znacznie słabiej; lepiej posadzić przykrywające byliny między narcyzami niż wiązać liście
          Nawożenie po kwitnieniu – ostatnia dawka nawozu do cebulek lub wieloskładnikowego; wzmacnia cebulkę przed letnim spoczynkiem; szczególnie ważne przy naturalizacji w trawniku gdzie składniki pokarmowe są ograniczone
          Główny termin sadzenia cebulek – wrzesień i październik to optymalny czas sadzenia narcyzów
         Kwitnie pajęcznica gałęzista,
          Kwitnie pajęcznica liliowata.
          Wysiew nasion na rozsadę pod osłonami (skrzynki, inspekty)
         Wysiew nasion pora do gruntu.
           Nawożenie startowe (nawóz azotowy)
          Sadzenie rozsady w gruncie (od połowy maja, po przymrozkach)
           Usypywanie kopczyków pokół porów.
           Regularne podlewanie
           Odchwaszczanie grządek pora
           Nawożenie azotowe (pogłówne)
           Dalsze obsypywanie ziemią
           Podlewanie w upały
           Kontrola pod kątem szkodników (mszyce, miniarki porowe, śmietka cebulanka) oraz chorób (rdza pora, zgnilizna podstawy)
           Obsypywanie i pielęgnacja
           Pierwsze zbiory odmian wczesnych (letnie)
           Zbiory odmian średnio-wczesnych
          Zbiory odmian jesiennych i zimowych pora
        Zbiory odmian zimowych (mrozoodporne do –15°C)
          Kwitnie szachownica cesarska.
          Kwitnie szachownica kostkowata.
          Kwitnie szafirek armeński.
          Kwitnie szafirek drobnokwiatowy.
          Kwitnie szafirek miękkolistny.
          Sadzenie krokusów
         Okres spoczynku krokusów
          Przesadzanie i dzielenie krokusów
          Wysiew nasion krokusów
          Kwitną krokusy na górskich łąkach.
         Kwitnie szafran (krokus) złocisty.
           Główny termin sadzenia cebulek do gruntu
           Główny termin wysiewu nasion szalotki F1 na rozsadę
           Nawożenie
           Ściółkowanie agrowłókniną
           Sadzenie rozsady szalotki F1
          Podlewanie regularne
         Odchwaszczanie
           Nawożenie pogłówne
          Pierwsze szkodniki wiosenne
           Nawożenie: ostatnia dawka nawozu azotowego
           Nać stopniowo zaczyna żółknąć i opadać – naturalne oznaki dojrzewania; rośliny kierują zasoby do cebulek; 3–4 żółte liście to sygnał zbliżającego się zbioru.
           Obserwacja pod kątem mączniaka rzekomego cebuli (Peronospora destructor)
           Zbiór zielonej naci
         Kwitnie szalotka.
           Zbiór wczesnych odmian i szalotki z tuneli
           Obserwacja pod kątem rdzy
           Główny sezon zbiorów
           Selekcja materiału sadzeniowego
           Uprawa poplonowa lub nawóz zielony na stanowisku po zbiorach – gorczyca, facelia lub owies; szybko wzbogacają glebę przed jesienią
          Sadzenie szalotki ozimej
           Ściółkowanie ozimych nasadzeń
          Wysiew nasion szczypiorku do gruntu pod szkło
           Optymalny termin podziału starych kęp
           Nawożenie wiosenne zimujących roślin
           Usunięcie obumarłych, ubiegłorocznych liści ze starych kęp – poprawa cyrkulacji powietrza i estetyki
    Zbiór plonów szczypiorku
       Podlewanie
           Decyzja o kwiatostanach
           Ściółkowanie między kępami – hamuje chwasty i utrzymuje wilgoć
        Wysiew nasion szczypiorku do gruntu
           Nawożenie pogłówne
           Cięcie po kwitnieniu
         Kwitnie szczypiorek
           Usuwanie kolejnych kwiatostanów
           Odchwaszczanie między kępami – chwasty w czerwcu rosną intensywnie; szczypiorek przy zagłuszeniu daje słabe plony
           Możliwe ataki wciornastków i przędziorka
           Uzupełnienie ściółki między kępami – chroni przed przesychaniem gleby w upałach
           Silne ścinanie kęp
           Nawożenie
           Podział kęp wieloletnich
           Odchwaszczanie i uzupełnienie ściółki przed jesienią
           Kwitnie szparag cienkolistny.
          Wysiew nasion na rozsadę
       Możliwy zbiór szparagów.
           Usunięcie ubiegłorocznych łodyg
          Sadzenie koron szparagowych
           Pielęgnacja rozsady z nasion
       Regularne podlewanie
       Odchwaszczanie
        Obserwacja pod kątem rdzy szparagowej
          Nawożenie po pierwszych zbiorach
          Obserwacja pod kątem chrząszcza poskrzypka szparagowa (Crioceris asparagi)
         Kwitnie szparag lekarski.
         Ściółkowanie między rzędami – odświeżenie warstwy słomy lub kory; utrzymuje wilgoć przez całe lato
           Czerwone jagody na naci – u roślin żeńskich na naci formują się małe, zielone, a potem intensywnie czerwone jagody; nasiona w jagodach kiełkują i mogą dawać samosiewy; zebrać jagody przed dojrzeniem dla ograniczenia samosiewu lub pozostawić dla ptaków
          Uprawa białych szparagów
           Nawożenie pogłówne
           Nawożenie
           Nawożenie jesienne korzeni
          Sadzenie koron jesienią
           Cięcie zasychającej naci
           Ściółkowanie na zimę
          Kwitnie śniedek Bouchego.
          Kwitnie śniedek zwisły.
          Kwitnie śnieżyca letnia.
         Kwitnie śnieżyca wiosenna.
          Sadzenie roślin
           Regularne podlewanie, jeśli kwiecień suchy
           Ściółkowanie gleby kompostem lub liśćmi wokół roślin
           Liście stopniowo żółkną i zasychają
           Rozsiewanie naturalne
           Oznaczenie miejsca sadzenia
        Możliwy podział i przesadzanie cebulek
           Odchwaszczanie stanowiska – przed wschodami jesiennymi usunąć chwasty z miejsca sadzenia
        Kwitnie śnieżyczka przebiśnieg.
           Nawożenie po pojawieniu się liści – skromna dawka nawozu do cebulek lub kompostu wokół roślin; wspomaga kwitnienie i regenerację cebulek
           Najlepszy termin sadzenia 'in the green'
           Nie usuwać liści po kwitnieniu – liście śnieżyczki muszą pozostać na roślinie przez min. 6 tygodni po kwitnieniu; fotosyntezują i uzupełniają zasoby energetyczne cebulki na kolejny rok; przedwczesne usunięcie liści to najczęstsza przyczyna słabego kwitnienia w kolejnych latach
          Podlewanie – śnieżyczka po kwitnieniu regeneruje cebulkę i potrzebuje wilgotnej gleby; przy suchej wiośnie regularne podlewanie co 5–7 dni
           Podział kęp 'in the green'
           Zamieranie liści – po kwitnieniu liście stopniowo żółkną i zasychają; naturalne zjawisko – śnieżyczka wchodzi w letni spoczynek; liście pozostawić do pełnego zasychania (min. 6 tygodni od kwitnienia)
           Nawożenie przy zamierających liściach – ostatnia dawka nawozu kompostu lub nawozu do cebulek; cebulka gromadzi zasoby na kolejny rok kwitnienia; nawożenie w tym czasie jest bardzo korzystne
          Główny termin sadzenia cebulek
          Sadzenie
          Wzrost wiosenny
         Kwitnie trytoma groniasta.
          Przekwitłe łodygi kwiatowe ścinamy u nasady, gdy ostatnie kwiaty zwiędną
          Pierwsze nawożenie
           Drugie nawożenie
           Trzecie nawożenie (opcjonalne)
        Regularne podlewanie
          Przygotowanie do zimy — nie ścinamy liści, zbieramy je w snop i związujemy nad szyjką korzeniową, obsypanie szyjki korzeniowej, przykrycie kopczyka agrowłókniną lub jutą
          Wiosenne odkrywanie — zdejmujemy okrywę zimową stopniowo, w kilku etapach.
          Rozmnażanie poprzez podział kępy
          Kwitnie tulipan ogrodowy.
           Sprawdzenie pH gleby – tulipan preferuje pH 6,0–7,5; tolerancyjny ale przy glebach zbyt kwaśnych rośnie słabiej
         Kwitną tulipany.
           Nawożenie po pojawieniu się liści
         Podlewanie przy suszy
          Nie kosić i nie usuwać liści przed ich zasychaniem – zasada bezwzględna; liście pracują dla cebulki przez 6 tygodni po kwitnieniu; złamanie tej zasady = brak kwitnienia w kolejnym roku. Nie wiązać ani nie składać liści – liście złożone lub związane fotosyntezują znacznie słabiej; przykryć zamierające liście bylinami rozwijającymi się w tym czasie.
           Nawożenie po kwitnieniu – dawka nawozu fosforowo-potasowego wzmacnia cebulkę podczas regeneracji; nie nawozić azotem
           Zamieranie liści – po kwitnieniu liście stopniowo żółkną i zasychają; naturalne zjawisko – tulipan wchodzi w letni spoczynek; liście pozostawić do pełnego zasychania; min. 6 tygodni od początku kwitnienia
           Możliwe wykopywanie cebulek – gdy liście całkowicie suche
          Termin sadzenia cebulek
           Ściółkowanie posadzonych cebulek – warstwa kompostu lub liści (8–10 cm) nad miejscami sadzenia; chroni cebulki przed głębszym przemarzaniem przy bezśnieżnych zimach; szczególnie ważna przy późnym sadzeniu (koniec października)
          Pojawienie się liści zimowita jesiennego.
           Nawożenie (opcjonalne)
           Obserwacja pod kątem ślimaków
           Liście zaczynają żółknąć i obumierać
           Oznakuj miejsca sadzenia paliczkami, aby ich nie przekopać.
          Główny termin sadzenia cebuli zimowita
           Podlewaj posadzone cebule jeśli susza
         Kwitnie zimowit jesienny.
          Po przekwitnięciu pojawia się zalążnia
         Kwitnie złoć łąkowa.
          Kwitnie złoć mała.
          Kwitnie złoć polna.
         Kwitnie złoć żółta.
         Kwitnie złotnica żółta.


Filmy


Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

  • Pod redakcją Alicji i Jerzego Szweykowskich — Słownik botaniczny, ISBN 83-214-1305-6, Wiedza Powszechna 2003
  • Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski — Botanika. Systematyka, ISBN 978-83-01-13953-7, PWN 2013
  • Lucjan Rutkowski — Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, ISBN 978-83-01-14342-8, PWN SA 2004

© medianauka.pl, 2017-05-13, RZAD-142/23736
Data aktualizacji artykułu: 2023-12-26





FacebookWhatsAppTwitter/XLinkedInEmail
©® Media Nauka 2008-2026 r.