Bobowce, strączkowce

Bobowce (Fabales) to rząd roślin naczyniowych nasiennych okrytozalążkowych dwuliściennych, do którego zaliczamy aż około 18 000 gatunków drzew, krzewów i roslin zielnych. Do bobowców zaliczamy jedną rodzinę motylkowatych, czasem wydziela się z niej rodzinę brezylkowate i mimozowate.

Rodziny

Alfabetyczny wykaz opublikowanych rodzin.

Nazwa rodziny	Nazwa łacińska	Liczba gatunków		Czy występuje w Polsce?
Nazwa rodziny	Nazwa łacińska	Świat	Polska	Czy występuje w Polsce?
bobowate, motylkowate	Fabaceae	18000	100	Tak

Występowanie i środowisko

Strączkowce zasiedlają wszystkie kontynenty.

Morfologia i anatomia

Liście zwykle pierzasto-złożone, skrętoległe. Kwiaty zazwyczaj 5-krotne, korona wygrzbiecona. Owocem jest zazwyczaj strąk.

Najbardziej popularne gatunki roślin

Oto wykaz dziesięciu (TOP 10) najbardziej popularnych gatunków roślin z tego rzędu. Jako kryterium popularności danej rośliny przyjęto częstość jej wyszukiwania w przeglądarce internetowej (w przypadku gdy nasz serwis posiada takie dane).

Kalendarz przyrody

Kolejne numery w tabeli oznaczają miesiące. Kolorowa kolumna oznacza bieżący miesiąc. Kropkami zaznaczono zdarzenie, które trwa przez cały okres, a trójkątami tylko początek lub koniec miesiąca. Na końcu tabeli znajduje się filtr, za pomocą można ograniczyć liczbę wyświetlanych wierszy do bieżącej daty.

Opis

●

Kwitnie amorfa krzewiasta, indygowiec.

●

Kwitnie baptysja błękitna.

●

▸

Wysiew nasion bobu.

●

Główny termin siewu wiosennego.

●

Napinaj sznurki wzdłuż rzędów między palami co 30–40 cm wysokości.

◂

●

Podlewaj.

●

Odchwaszczanie regularne — szczególnie ważne w pierwszych tygodniach.

●

Obsyp podstawę pędów ziemią (obsypywanie).

●

Nawożenie startowe.

●

Kontrola pod kątem czarnej mszycy (Aphis fabae).

●

Obserwacja pod kątem oprzędzika pręgowanego (Sitona lineatus).

●

Kwitnie bób.

●

Uszczykiwanie wierzchołków.

●

Pierwsze zbiory.

●

Wysiew drugiej partii (opcjonalny) na zbiory jesienne.

●

Nawożenie potasowe — wspomaga jakość i smak nasion.

●

Intensywne zbiory — większość odmian dojrzewa w lipcu.

●

Pozostaw część strąków do zbioru nasion siewnych.

●

Przekop resztki roślinne po zbiorach.

●

▸

Siew ozimy.

◂

▸

Wczesny wysiew na rozsadę w domu.

◂

▸

Przygotowanie grządek.

●

Pielęgnacja rozsady — temperatura 18–22°C, dużo światła.

●

Podlewaj umiarkowanie.

◂

▸

Sadzenie rozsady w gruncie po ostatnich przymrozkach.

◂

▸

Bezpośredni wysiew do gruntu.

●

Nawożenie startowe: fosforowo-potasowe, bez azotu — ciecierzyca sama wiąże azot!

●

Kwitnie ciecierzyca.

●

Odchwaszczanie.

●

Kontrola pod kątem mszycy (Aphis craccivora).

●

Mulczowanie między rzędami (słoma, 5 cm).

●

Nawożenie potasowe (opcjonalne, umiarkowane).

●

Kontrola pod kątem szarej pleśni.

●

Kontrola mszyc i przędziorka w suche i gorące dni.

●

Kontrola pod kątem choroby askochytozy (Ascochyta rabiei).

◂

●

▸

Zbiór dojrzałych nasion ciecierzycy.

●

Porządki po zbiorach.

◂

●

▸

Kwitnie cieciorka pstra.

●

Wapnowanie, jeśli pH poniżej 6,0.

◂

▸

Wczesny wysiew na rozsadę w domu — opcjonalne.

◂

▸

Wysiew nasion fasoli wielokwiatowej.

●

Pielęgnacja rozsady.

●

Montaż tyczek i podpór przed sadzeniem.

●

Przygotowanie grządek: nawożenie startowe kompostem lub obornikowym granulowanym.

◂

▸

Sadzenie rozsady w gruncie od połowy maja po ostatnich przymrozkach.

◂

▸

Bezpośredni wysiew do gruntu.

◂

▸

Nawożenie startowe.

●

Regularne podlewanie.

●

Inokulacja nasion.

●

Kontrola pod kątem mszyc.

●

Odchwaszczanie i mulczowanie między rzędami.

●

Kwitnie fasola wielokwiatowa.

●

Zbiory strąków.

●

Nawożenie potasowe co 2–3 tygodnie.

●

Kontrola mszyc i przędziorka (suche lato).

●

Zbiory dojrzałych nasion.

●

Cięcie odmładzające (opcjonalne).

●

Kontrola chorób grzybowych (szara pleśń, antraknoza) przy wilgotnej pogodzie.

●

Porządki na grządce.

◂

▸

Wysiew fasoli tyczkowej na rozsadę pod osłonami.

●

Pielęgnacja rozsady z marcowych wysiewów.

◂

●

▸

Wysiew do gruntu fasoli zwykłej karłowej (po 10 maja).

◂

▸

Sadzenie rozsady tyczkowej.

◂

▸

Wysiew cząbru ogrodowego – obok fasoli jako roślina towarzysząca.

◂

▸

Ochrona przed ptakami – gołębie i wróble chętnie wydziobują kiełkujące nasiona fasoli; siatka lub nitki nad grządką przez pierwsze 2 tygodnie.

◂

●

Ślimaki szczególnie groźne dla kiełkujących roślin – wystawiać pułapki; bariery miedziane wokół grządki.

●

Mszyce fasolowe (Aphis fabae).

●

Kwitnie fasola zwyczajna.

●

Ściółkowanie między rzędami – zatrzymuje wilgoć kluczową w czasie kwitnienia; słoma lub skoszona trawa doskonałe.

●

Nawożenie po kwitnieniu.

●

Intensywne zbiory fasoli szparagowej.

◂

▸

Sukcesywne wysiewy kolejnych partii.

◂

▸

Zbiory fasoli nasiennej do jedzenia na świeżo.

◂

▸

Strąkowiec fasolowy (Acanthoscelides obtectus) – szkodnik.

◂

▸

Obserwacja pod kątem rdzy fasoli.

◂

▸

Korzenie z brodawkami zostawić w glebie – po zbiorach karłowych odmian nie wyrywać korzeni; brodawki korzeniowe z bakteriami Rhizobium wzbogacają glebę w azot.

●

Zbiór i suszenie nasion fasoli nasiennej.

●

Zbieranie nasion siewnych.

●

Sprzątanie po uprawach.

●

Sadzenie glediczji trójcierniowej z pojemnika lub bryły korzeniowej.

●

Wiosenne nawożenie młodych roślin.

●

Podlewanie młodych roślin przy suszy.

●

Kwitnienie glediczji trójcierniowej – drobne kremowobiałe kwiatostany.

●

Intensywny słodki zapach kwiatów glediczji wyczuwalny z odległości kilku metrów.

●

Dekoracyjność pierzastych liści glediczji przez cały sezon – efekt lekkiej koronki.

●

Monitoring szkodników i chorób glediczji.

●

Cięcie korekcyjne i formowanie korony.

●

Dojrzewanie długich strąków nasiennych glediczji.

●

Zbiory nasion glediczji trójcierniowej.

●

Jesienne przebarwienia liści glediczji na żółtozłoty kolor.

◂

●

Wysiew nasion grochu do gruntu.

◂

●

▸

Ustawienie tyczek, siatek lub konstrukcji wspierającej przed lub tuż po siewie.

●

Umiarkowane podlewanie.

●

Ściółkowanie między rzędami.

●

Przerywanie siewek.

●

Monitorowanie pod kątem ślimaków i wczesnych mszyc.

●

Kwitnie groch zwyczajny.

●

Nawożenie.

●

Mszyce (Acyrthosiphon pisum).

◂

▸

Zbiór grochu.

●

Regularne podlewanie.

●

Upały hamują wzrost i kwitnienie.

●

Dojrzewanie nasion do zbioru nasiennego.

●

Usuwanie roślin po zakończeniu zbiorów.

●

Kwitnie groszek bulwiasty.

●

Kwitnie groszek kosmatostrąkowy.

●

Kwitnie groszek nadmorski.

●

Wysiew nasion na rozsadę w ogrzewanym pomieszczeniu.

●

Wysiew nasion bezpośrednio do gruntu i sadzenie rozsady.

●

Regularne podlewanie przy podstawie roślin.

◂

●

Kwitnienie groszku pachnącego.

●

Intensywny słodki zapach kwiatów groszku – najpiękniejszy wśród roślin jednorocznych.

●

Regularne i systematyczne ścinanie kwiatów dla nieprzerwanego kwitnienia.

●

Nawożenie co 2–3 tygodnie w sezonie kwitnienia.

●

Monitoring mączniaka prawdziwego i szarej pleśni.

●

Letnie zamieranie przy upałach i zbiory nasion.

●

Usunięcie roślin po zamieraniu i przygotowanie miejsca.

●

Kwitnie groszek siewny.

●

Kwitnie groszek szerokolistny.

●

Kwitnie groszek wielkoprzylistkowy.

●

Kwitnie groszek wiosenny.

●

Kwitnie groszek żółty.

●

Kwitnie janowczyk skrzydlaty.

●

Kwitnie janowiec angielski.

●

Kwitnie janowiec barwierski.

●

Kwitnie janowiec ciernisty.

●

Kwitnie janowiec włosisty.

●

Okres kwitnienia kalliandry krwistogłówkowatej.

●

▸

Kwitnie karagana syberyjska.

●

Kwitnie kolcolist zachodni.

●

▸

Kwitnie komonica zwyczajna.

●

Kwitnie komonicznik skrzydlastostrąkowy.

●

Kwitnie koniczyna biała.

●

Kwitnie koniczyna długokłosowa.

●

Kwitnie koniczyna drobnokgłówkowata.

●

Kwitnie koniczyna krwistoczerwona.

●

Kwitnie koniczyna czerwona.

◂

●

Kwitnie koniczyna pagórkowa.

●

Kwitnie perko.

●

Kwitnie koniczyna pogięta.

●

Kwitnie koniczyna polna.

●

Kwitnie koniczyna rozdęta.

●

Kwitnie koniczyna różnoogonkowa.

●

Kwitnie koniczyna złocistożółta.

●

Kwitnie konikleca czubata.

●

Kwitnie kozieradka błękitna.

●

Kwitnie kozieradka pospolita.

●

Kwitnie lucerna nerkowata.

◂

●

Kwitnie lucerna sierpowata (dzięcielina).

●

Kwitnie lucerna siewna.

●

Kwitnie lukrecja gładka.

●

Termin zbioru korzenia lukrecji gładkiej.

●

Kwitnie lukrecja najeżona.

◂

●

Możliwy wysiew nasion na rozsadę.

●

Optymalny termin sadzenia sadzonek.

●

Ściółkowanie między roślinami (kora, zrębki, 5–8 cm).

●

Nawożenie wiosenne.

●

Monitorowanie pod kątem ślimaków.

●

Podlewanie przy długiej suszy.

●

Kontrols obecności mszyc (Macrosiphum albifrons).

●

Pozostawienie kilku przekwitłych kwiatostanów do dojrzewania nasion.

●

Obserwacja barwy liści.

●

Kwitnie łubin trwały.

●

Deadheading.

●

Zbiór nasion.

●

Obserwacja pod kątem mszyc i mączniak prawdziwego.

●

Cięcie po sezonie kwitnienia.

●

Doskonały termin sadzenia.

●

Cięcie jesienne.

●

Ściółkowanie szyjki korzeniowej.

●

Podział starszych kęp.

●

Obfite podlewanie przed zimą przy suchej jesieni.

●

Kwitnie łubin wąskolistny.

●

Kwitnie łubin zmienny.

●

Kwitnie mimoza wstydliwa.

●

Kwitną moszenki południowe.

●

Kwitną moszenki wschodnie.

●

▸

Kwitnie nostrzyk biały.

●

▸

Kwitnie nostrzyk żółty.

●

Kwitnie orzech ziemny.

●

Kwitnie ostrołódka kosmata.

●

Kwitnie przelot pospolity.

●

Sadzenie robinii akacjowej z pojemnika lub bryły korzeniowej.

●

Wiosenne cięcie korekcyjne i pielęgnacyjne.

●

Wiosenne nawożenie młodych roślin.

●

Podlewanie minimalne – roślina kserotermiczna.

●

Dekoracyjność pierzastych liści robinii przez sezon.

◂

●

Kwitnienie robinii akacjowej – efektowne zwisające grona białych kwiatów.

◂

●

Intensywny słodki zapach kwiatów robinii – jeden z najważniejszych pożytków pszczelich w Polsce.

●

Roślina wyjątkowo cenna dla pszczół – miód akacjowy jednym z najcenniejszych miodów polskich.

●

Monitoring mszyc i chorób grzybowych.

●

Rozmnażanie przez sadzonki korzeniowe i odrosty.

●

Dojrzewanie strąków nasiennych robinii akacjowej.

●

Zbiory nasion robinii akacjowej.

●

Jesienne przebarwienia liści robinii akacjowej na żółto.

●

Ochrona młodych nasadzeń przed zimą i zwierzyną płową.

●

Kwitnie rutwica lekarska.

●

Kwitnie seradela pastewna.

◂

▸

Nawożenie przed siewem.

●

▸

Główny termin wysiewu nasion bezpośrednio do gruntu.

●

Przerywanie siewek – gdy rośliny mają 3–4 liście; do rozstawy 8–10 cm; przerywanie obowiązkowe przy zbyt gęstym siewie.

●

Odchwaszczanie – kluczowe w pierwszych tygodniach.

●

Ustawienie niskich podpór lub gałązek.

●

Kwitnie soczewica jadalna.

●

Podlewanie przy suszy.

●

Mszyce – pierwsze kolonie mogą pojawiać się na wierzchołkach pędów i kwitnących gałązkach.

●

Obserwacja pod kątem askochytozy.

●

Zbiory zielonych strąków.

●

Obserwacja pod kątem rdzy.

●

Zbiór nasion – gdy 70–80% strąków jest żółtych lub brązowych, ale jeszcze nie pęka.

●

Ostatni termin wysiewu – do początku lipca możliwy ostatni wysiew w ciepłych rejonach; rośliny zdążą dojrzeć przy długim sezonie; przy zbyt późnym wysiewie zebrać zielone strąki przed przymrozkami.

●

Głęboka uprawa gleby po zbiorach – przekopanie z kompostem pod przyszłe nasadzenia warzyw ozimych lub wiosennych.

●

Wysiew nasion soi.

●

Pielęgnacja rozsady z marcowych wysiewów.

●

Rozłożenie czarnej folii jako ściółki – przed sadzeniem; ogrzewa glebę o 3–5°C; kluczowe dla ciepłolubnej soi w Polsce.

◂

▸

Sadzenie rozsady na zewnątrz po 15 maja.

◂

▸

Bezpośredni wysiew nasion do gruntu.

◂

▸

Ochrona przed ptakami.

◂

▸

Ślimaki groźne dla świeżo posadzonej rozsady – wystawiać pułapki; stosować bariery miedziane.

●

Kwitnienie – drobne białe lub fioletowo-różowe kwiaty motylkowe w kątach liści; kwitnienie obfite; soja jest samopylna; owady przyśpieszają zapylanie.

●

▸

Regularne i obfite podlewanie od kwitnienia.

●

Mszyce – monitoring.

●

▸

Odchwaszczanie – zanim łan soi się zamknie; soja przy zagłuszeniu przez chwasty daje wyraźnie mniejszy plon.

◂

▸

Nawożenie po kwitnieniu.

●

Obserwacja pod kątem tarczników i innych szkodników – monitoring regularny.

●

Nawożenie: ostatnia dawka nawozu fosforowo-potasowego – dla wzmocnienia strąków; nie nawozić azotem.

●

Sezon zbiorów soi warzywnej.

●

Zbiory dla nasion suchych.

●

Rośliny stopniowo żółkną – naturalne zjawisko po przekwitnięciu i przy dojrzewaniu nasion; soja kieruje zasoby do nasion; nie jest objawem choroby.

●

Kwitnie sparceta piaskowa.

●

Kwitnie sparceta siewna.

●

Kwitnie szczodrzeniec ruski.

●

Kwitnie traganek błotniasty.

●

Termin zbioru traganka błotniastego.

●

Kwitnie traganek długokwiatowy.

●

Kwitnie traganek pęcherzykowaty.

●

▸

Kwitnie traganek szerokolistny.

●

▸

Kwitnie wilżyna bezbronna.

●

Kwitnie wilżyna ciernista.

●

▸

Kwitnie wilżyna rozłogowa.

●

▸

Kwitnie wyka brudnożółta.

●

Kwitnie wyka długożagielkowa.

●

Kwitnie wyka drobnokwiatowa.

●

Kwitnie wyka kosmata.

●

▸

Kwitnie wyka leśna.

●

Kwitnie wyka ptasia.

●

Kwitnie wyka siewna.

●

Kwitnie wyka wąskolistna.

●

Kwitnie złotokap pospolity (zwyczajny).

●

Cięcie pielęgnacyjne po zimie.

●

Optymalny termin sadzenia wiosennego.

●

Nawożenie wiosenne.

●

Obserwacja zdrowia pędów – przy zbyt zasadowej glebie pierwsze oznaki chlorozy (żółknięcie między żyłkami); zakwasić glebę siarczanem żelaza lub siarczanem amonu.

●

Kwitnie żarnowiec miotlasty.

●

Absolutny zakaz nawożenia azotem – azot powoduje bujny wzrost kosztem kwitnienia i skraca życie; żarnowiec doskonale rośnie bez nawożenia na glebach ubogich.

●

Cięcie po kwitnieniu – jedyny właściwy termin.

●

Zawiązywanie strąków – po kwitnieniu formują się charakterystyczne spłaszczone ciemnoczerwone lub czarne strąki nasienne; przez całe lato dekoracyjne i ważne ekologicznie; przy dojrzeniu strąki gwałtownie pękają, rozsiewając nasiona. Przy dojrzeniu charakterystyczne głośne strzelanie i pękanie strąków rozsiewających nasiona na odległość kilkudziesięciu centymetrów; jeden z ciekawszych mechanizmów rozsiewania nasion wśród roślin ogrodowych.

●

Obserwacja zdrowia roślin – brązowienie i zasychanie pędów od wewnątrz krzewu jest naturalnym procesem starzenia się; przy nadmiernym brązowieniu zastanowić się nad wymianą na nowe sadzonki.

●

Pobieranie sadzonek półzdrewniałych – lipiec i sierpień to dobry termin; tegoroczne pędy częściowo stwardniałe; ukorzeniane w piasku lub perlicie pod folią; ukorzenianie 6–10 tygodni; żarnowiec ukorzeniony z sadzonek daje pewniejszy wynik niż z nasion.

●

Zbiór nasion – ze świeżo zebranych strąków przed ich samoistnym pękaniem; nasiona ciemnoczerwone lub czarne; suszyć w ciepłym miejscu; przechowywać w suchym chłodnym miejscu; przed siewem naciąć lub zalać wrzącą wodą dla poprawy kiełkowania; żywotność nasion 3–5 lat.

●

Doskonały termin sadzenia jesiennego.

Filmy

Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

Lucjan Rutkowski — Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, ISBN 978-83-01-14342-8, PWN SA 2004
Pod redakcją Alicji i Jerzego Szweykowskich — Słownik botaniczny, ISBN 83-214-1305-6, Wiedza Powszechna 2003
Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski — Botanika. Systematyka, ISBN 978-83-01-13953-7, PWN 2013