Groch zwyczajny, groch siewny

Zobacz dodatkowe zdjęcia (1).

Groch zwyczajny, groch siewny (Pisum sativum) to roślina jednoroczna, uprawna z rodziny motylkowatych.

Znane są u nas dwa podgatunki:

groch zwyczajny typowy – Pisum sativum subsp. sativum, uprawiany jako popularne warzywo.
groch polny, peluszka – Pisum sativum subsp. arvense (L.) Asch. Rośnie dziko, bywa chwastem.

Wybrane odmiany:

'Hejga' - to groch łuskowy o gładkich nasionach, o listkach przekształconych w czepne wąsy.
'Walor' - groch łuskowy o nasionach pomarszczonych, jego nasiona są soczyste, słodkie.
'Kadona' - j.w.
'Duet' - j.w.
'Cud Kelvedonu' - j.w.
'Krombek Blauwschokker' - groch o purpurowych strąkach, różowych kwiatach, o smacznych nasionach.
Pisum sativum var. sativum - groch śnieżny, pochodzący z Tajlandii i Birmy, podobny do groszku cukrowego, o płaskich i jadalnych strąkach.
Groszek cukrowy - powszechnie u nas uprawiany, o słodkich nasionach, jadalnych strąkach. Wymaga regularnego podlewania.

Występowanie i środowisko PL

To w Polsce gatunek obcego pochodzenia lecz zadomowiony. Występuje dziko w Palearktyce i uprawiany jest na całym świecie. Wymaga gleby lekko kwaśnej, wilgotnej i żyznej. Preferuje półcień.

Tryb życia i zachowanie

Kwitnie w okresie od maja do lipca.

Morfologia i anatomia

Osiąga długość od 20 cm do 2 m.

Łodyga jest pnąca się, w odmianach uprawnych bywa wzniesiona.

Liście są parzyście podzielone, zakończone wąsami czepnymi.

Kwiaty są w stanie dzikim fioletowe, odmiany uprawne - białe, czerwone.

Owoc to strąk.

Nasiona zielone, bogate w składniki odżywcze, jadalne.

Rozmnażanie

Przez wysiew nasion.

Ochrona i zagrożenia

Brak danych.

Ciekawostki

To jedna z najwcześniej uprawianych roślin. Uprawiano już ją ponad 10 tysięcy lat temu.

To właśnie na grochu badania genetyczne prowadził ich prekursor - Grzegorz Mendel, który sformułował podstawowe prawa genetyczne. To on znalazł dowód na istnienie tak zwanych czynników genetycznych (dziś wiemy, że to geny).

Biologia i ekologia

Kolor kwiatów:
Grupa roślin: roślina zielna jednoroczna.
Stanowisko: półcień.
Użytek: rośliny uprawne, warzywa.
Strefy mrozoodporności: 3-10. Uprawa w Polsce na zewnątrz jest możliwa na terenie całego kraju.
Forma życiowa według klasyfikacji Raunkiaera: terofit.
Kategoria przybysza: archeofit, efemerofit, roślina uprawiana.
Częstość występowania gatunku: rzadki (10-100 stanowisk).
Diploidalna liczba chromosomów: 2n=14.
Status popularności rośliny: gatunek znany, roślina popularna, znajduje się pośród 500 najbardziej znanych wśród Polaków roślin.
Jadalność: Gatunek jadalny.

Kalendarz przyrody

1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	Opis
				●	●	●						Kwitnie groch zwyczajny.
						●						Upały hamują wzrost i kwitnienie.

Liczba zadań dostępnych dodatkowo w Kalendarzu ogrodnika: 12

Zobacz nasz Kalendarz ogrodnika - interaktywne narzędzie wspomagane technologią AI, które pomoże Ci zaplanować i uporządkować pracę w ogrodzie przez cały sezon. Śledź postęp prac, odznaczaj wykonane zadania i twórz własny harmonogram dopasowany do Twojego ogrodu. Dodawaj wybrane gatunki roślin i otrzymuj dopasowane wskazówki dotyczące ich uprawy. Znajdziesz tu także praktyczne porady dotyczące warzyw, owoców, drzew, krzewów ozdobnych, bylin i ziół. Sprawdź i przekonaj się, jak łatwo możesz zadbać o swój ogród krok po kroku.

Uprawa

Czynności i właściwości	Opis
Odczyn gleby	Lekko kwaśna do lekko zasadowej (6,0–7,5); optymalnie 6,5–7,0; na glebach kwaśnych (poniżej 6,0) nie tworzy brodawek korzeniowych i nie pobiera azotu atmosferycznego; wapnowanie konieczne poniżej pH 6,0. pH 6.5-7.5
Właściwości gleby	Podłoże lekkie, piaszczyste.
Trudność uprawy	Uprawa i pielęgnacja łatwa.
Zmianowanie	Nie lubi uprawy po sobie i innych roślin strączkowych.
Czas uprawy	Jeden sezon.
Nawożenie	Nie stosujemy nawozów organicznych. Nie wapniujemy gleby w roku uprawy.
Podlewanie	Podczas suszy podlewamy, a także w okresie po kwitnieniu.
Mrozoodporność	Mrozoodporny w fazie siewki i młodej rośliny – toleruje do –6°C po wschodach; dojrzałe rośliny w czasie kwitnienia i owocowania wrażliwe na przymrozki; nasiona kiełkują już przy 2–5°C; roślina chłodolubna, optymalna temperatura wzrostu 13–18°C.
Stanowisko	Pełne słońce do lekkiego półcienia; minimum 6 h słońca dziennie; w cieniu rośliny rosną słabo i są podatne na mączniak; stanowis
Rozstawa	Nasiona siejemy co 3-5 cm na głębokość 4-5 cm w rzędach odległych od siebie na 25-40 cm.
Wysiew do gruntu	Tak.
Terminy siewu / zbioru plonów / pielęgnacji	Zobacz w kalendarzu.
Choroby i szkodniki	Pachówka strąkóweczka, wirus żółtej mozaiki grochu, plamistość bakteryjna liści. Problemem bywają też ptaki.
Zbiór i przechowywanie	Groch łuskowy: strąki napięte, nasiona wyraźne, ale soczyste i zielone (nie twarde); groch cukrowy i śnieżny: strąki młode, płaskie lub lekko napięte, przed pełnym wykształceniem nasion; zbierać co 2–3 dni; zbiory nasion do siewu: gdy strąki całkowicie żół
Przyrost roczny	Odmiany karłowe: 40–60 cm; odmiany półwysokie: 60–100 cm; odmiany wysokie (tyczkowe): 100–150 cm; roślina jednoroczna.
Czas kiełkowania	7–14 dni w temperaturze gleby 5–15°C; w wyższej temperaturze (15–20°C) kiełkowanie po 5–7 dniach; nasiona kiełkują już przy 2°C
Dodatkowe informacje	Im wcześniej, tym lepiej – groch to roślina chłodolubna i jeden z pierwszych warzyw sianych bezpośrednio do gruntu; siew od marca (a nawet końca lutego pod osłonami) daje rośliny, które owocują zanim nadejdą letnie upały; późne wysiewy (po maju) często kończą się rozczarowaniem, bo rośliny trafią w fazę kwitnienia i owocowania przy 25–30°C, co drastycznie ogranicza plon. Sukcesywny wysiew to klucz do długich zbiorów – groch zebrany w ciągu 3–4 tygodni to zmarnowana szansa; wysiać 3–4 partie nasion co 2–3 tygodnie (marzec, kwiecień, maj) i rozłożyć zbiory na całe lato; dodatkowo jesienny wysiew w lipcu–sierpniu daje plony w październiku. Podpory stawiać przed siewem lub natychmiast po wschodach – groch rośnie błyskawicznie i leżące na ziemi pędy szybko gniją i chorują; siatka ogrodnicza, tyczki z gałązkami lub wiklinowe wici ustawione zawczasu oszczędzają kłopotów; nawet odmiany karłowe korzystają z prostych podpór. Ochrona nasion przed ptakami – wróble i inne ptaki mają doskonały węch i wzrok; potrafią wykopać nasiona z całej grządki w ciągu jednego dnia; rozpiąć siatkę lub mocne nitki tuż nad glebą na 2–3 tygodnie po siewie; po wschodach ochrona nie jest już potrzebna. Nigdy nie nawozić azotem – groch strączkowy pobiera azot atmosferyczny przez symbiotyczne bakterie brodawkowe (Rhizobium leguminosarum) żyjące w brodawkach korzeniowych; dodatkowy azot z nawozu hamuje brodawkowanie i całkowicie mija się z celem; wystarczy dobry kompost lub obornik w glebie i nawóz fosforowo-potasowy dla lepszego owocowania. Zbierać często i dokładnie – to najważniejsza zasada przy uprawie grochu cukrowego; niezbrane, przerosłe strąki sygnalizują roślinie, że osiągnęła cel (wydała nasiona) i powinna zakończyć kwitnienie; regularne zbiory co 2–3 dni utrzymują roślinę w ciągłym kwitnieniu i owocowaniu przez tygodnie. Korzenie zostawić w glebie – po zbiorach wyciąć pędy przy ziemi, ale korzenie z brodawkami korzeniowymi zostawić w glebie; brodawki zawierają zakonserwowany azot atmosferyczny, który po rozkładzie wzbogaca glebę; to naturalny, bezpłatny nawóz azotowy dla kolejnej uprawy w tym miejscu. Świeżo zerwany groszek nie ma sobie równych – cukier w ziarnach groszku zamienia się w skrobię w ciągu kilku godzin od zerwania; groszek kupiony w sklepie jest zawsze gorszy od świeżo zerwanego z własnego ogrodu; to jeden z najsilniejszych argumentów za własną uprawą.

Pokrewne gatunki roślin

Przepisy kucharskie

Przepis na grochówkę - zupę grochową

Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

Lucjan Rutkowski – Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, ISBN 978-83-01-14342-8, PWN SA 2004
Wolfgang Kawollek – Wielka księga ogrodnika i działkowca, ISBN 978-83-245-1259-1, Publicat 2001
Anna i Łukasz Przybyłowiczowie – Ilustrowana Encyklopedia Roślin Polski, ISBN 978-83-7705-826-8, PWN
Agnieszka Gawłowska – 500 owoców i warzyw, 978-83-7845-874-6, SBM 2015
Praca zbiorowa – Botanica ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, ISBN 3-8331-1916-0, Könemann 2005