Lilak pospolity

Lilak pospolity, bez turecki (Syringa vulgaris L.) to pospolity krzew z rodziny oliwkowatych, kwitnący na fioletowo lub biało o wielu odmianach. Czasem roślinę tę zalicza się do drzew o niewielkiej wysokości.

Najczęściej występujące odmiany (spośród ponad tysiąca):

'Andenken an Ludwig Späth' - fioletowe kwiaty w walcowatych wiechach, kwitnie w połowie maja;
'Aucubaefolia' - liście mają żółte plamy, przypominają liście aukuby.
'Charles Joly' - pachnące fioletowe kwiaty, płatki mają różne kształty, kwiatów bardzo dużo;
'Indija' - kwiaty różowawe, o bardzo powyginanych płatkach;
'Jaga' o ciemnofioletowych pąkach, kwiatostany wąskie i długie; początkowo słabo rośnie;
'Jules Simon' - duże kwiatostany, pąki różowe, po otwarciu kwiaty niebieskawe;
'Nike' - niski krzew, słabo rozgałęziony, o ciemnych kwiatach, fioletowych;

Często dla tego krzewu używa się nazwy "bez" - roślina ta jednak z bzami nie ma wiele wspólnego.

Występowanie i środowisko PL

Preferuje suche gleby gliniasto-piaszczyste z zawartością próchnicy. Lubi miejsca nasłonecznione, ale znosi też miejsca zacienione. Naturalnym środowiskiem są kamieniste zbocza górskie do wysokości około 800 m n.p.m. To gatunek pochodzący z Półwyspu Bałkańskiego. Do ogrodów Europy został sprowadzony w 1563 roku i stąd szybko się rozprzestrzenił. W Polsce pojawił się w XVI wieku. Dziś rośnie również dziko na skrajach lasów i terenach ruderalnych. Został introdukowany w Ameryce Północnej. Tam stał się gatunkiem inwazyjnym.

Tryb życia i zachowanie

Kwitnie w okresie kwiecień-maj.

Morfologia i anatomia

Osiąga wysokość 7 m.

Pień osiąga średnicę 20 cm.

Liście są ogonkowe, całobrzegie, blaszka sercowata o zaostrzonym wierzchołku. Jesienią zachowują zielony kolor i opadają.

Kwiaty znajdują się w okazałych kwiatostanach, wyrastającymi parami na zeszłorocznych pędach. Są liczne i niewielkie, fioletowe lub białe. Kielich zakończony jest czterema ząbkami. Korona na początku jest rurkowata, potem ma cztery rozchylone prostopadle płatki. Kwiaty wyjątkowo pięknie i intensywnie pachną.

Owoc to mała brązowa torebka.

Korzeń. Wytwarza odrosty korzeniowe.

Ochrona i zagrożenia

Nie wymaga ochrony.

Ciekawostki

Około 20 gatunków ciem korzysta z lilaka jako rośliny żywicielki.

Mimo, iż jest to gatunek nektarodajny, dla naszych pszczół jest niedostępny, gdyż rurka korony jest zbyt długa.

Lilak pospolity pochodzi z Bałkanów — w Polsce rośnie dziczejący w lasach i zaroślach, przez co wielu błędnie uważa, że jest gatunkiem rodzimym. Tymczasem to introdukowany przybysz z XVI wieku!

W języku angielskim kolor „lilac" (liliowy) pochodzi bezpośrednio od koloru kwiatów lilaka — to jeden z niewielu przypadków, gdy nazwa koloru wzięła się od konkretnej rośliny, a nie odwrotnie.

Pielęgnacja

To krzew całkowicie mrozoodporny. Podczas kwitnienia i puszczania pąków jest wrażliwy na brak wody. Zalecane jest obcinanie przekwitłych kwiatostanów.

Biologia i ekologia

Kolor kwiatów:
Grupa roślin: krzew.
Stanowisko: nasłonecznione, półcień, cień.
Środowisko: leśne, synantropijne.
Użytek: rośliny ogrodowe.
Strefy mrozoodporności: 5-9. Uprawa w Polsce na zewnątrz jest możliwa na terenie całego kraju.
Forma życiowa według klasyfikacji Raunkiaera: megafanerofit, nanofanerofit.
Kategoria przybysza: kenofit, roślina uprawiana.
Diploidalna liczba chromosomów: 2n=46.
Status popularności rośliny: gatunek znany, roślina popularna, znajduje się pośród 500 najbardziej znanych wśród Polaków roślin.
Liście: ogonkowe, całobrzegie

Kalendarz przyrody

1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	Opis
			●	●								Kwitnie lilak pospolity.
									●	●		Żółknięcie i opad liści.

Liczba zadań dostępnych dodatkowo w Kalendarzu ogrodnika: 20

Zobacz nasz Kalendarz ogrodnika - interaktywne narzędzie wspomagane technologią AI, które pomoże Ci zaplanować i uporządkować pracę w ogrodzie przez cały sezon. Śledź postęp prac, odznaczaj wykonane zadania i twórz własny harmonogram dopasowany do Twojego ogrodu. Dodawaj wybrane gatunki roślin i otrzymuj dopasowane wskazówki dotyczące ich uprawy. Znajdziesz tu także praktyczne porady dotyczące warzyw, owoców, drzew, krzewów ozdobnych, bylin i ziół. Sprawdź i przekonaj się, jak łatwo możesz zadbać o swój ogród krok po kroku.

Uprawa

Czynności i właściwości	Opis
Odczyn gleby	Lekko zasadowa do obojętnej — ważny wymóg! pH 6.5-7.5
Właściwości gleby	Żyzna, próchnicza, głęboka, dobrze przepuszczalna, umiarkowanie wilgotna. Nie znosi gleb podmokłych, kwaśnych i bardzo ubogich.
Trudność uprawy	Uprawa i pielęgnacja łatwa.
Zmianowanie	Krzew wieloletni — nie dotyczy. Przy przesadzaniu unikaj miejsc po starych lilakach.
Czas uprawy	Wieloletni — żyje i kwitnie przez 100 lat i dłużej! Pierwsze obfite kwitnienie po 3–5 latach.
Nawożenie	Wiosna (marzec): nawóz wieloskładnikowy lub kompost / Po kwitnieniu (czerwiec): fosfor + potas. Bez azotu po lipcu!
Podlewanie	Młode krzewy (1–3 lata): regularnie / Dorosłe: tylko w długotrwałą suszę.
Mrozoodporność	Doskonała — do –35°C! Jeden z najbardziej mrozoodpornych krzewów ozdobnych.
Odporność na warunki miejskie	Tak.
Przycinanie	Znosi dobrze.
Inne zastosowania	Roślina nadaje się na żywopłot.
Stanowisko	Pełne słońce (min. 6h dziennie) — im więcej słońca tym obfitsze kwitnienie. Osłona od silnych wiatrów korzystna.
Rozstawa	2–3 m (swobodny krzew) / 1–1,5 m (żywopłot) / 4–5 m (stare, rozrośnięte okazy).
Wysiew do gruntu	Możliwy.
Terminy siewu / zbioru plonów / pielęgnacji	Zobacz w kalendarzu.
Rozmnażanie	Sadzonki zielone (czerwiec–lipiec) — najtrudniejsze / Sadzonki półzdrewniałe (sierpień) / Odkłady (wiosna–lato) — najłatwiejsze dla amatorów / Podział odrostów korzeniowych (u liliaków na własnych korzeniach — wiosna lub jesień) / Z nasion po stratyfikacji
Choroby i szkodniki	Choroby: mączniak prawdziwy (Erysiphe syringae — biały nalot, częsty!), bakterioza lilaka (Pseudomonas syringae — brunatne plamy), zgnilizna drewna, więdnięcie, plamistość liści. Szkodniki: przędziorek lilakowy, mszyce, zwójki, smolik lilakowy (larwy wygryzają pąki kwiatowe — poważny szkodnik!), tarczniki.
Zimowanie	Bez żadnej ochrony — gatunek w pełni mrozoodporny.
Przyrost roczny	20–40 cm (umiarkowany) — dorasta docelowo do 3–7 m wysokości.
Czas kiełkowania	3–6 tygodni po stratyfikacji.
Dodatkowe informacje	Usuwaj przekwitłe kwiatostany natychmiast po kwitnieniu — to klucz do obfitego kwitnienia co roku. Pominięcie tego zabiegu = słabe lub brak kwitnienia w następnym roku. Minimum 6h słońca dziennie — lilak w cieniu rośnie ale nie kwitnie obficie. Im więcej słońca tym więcej kwiatów. Sprawdzaj pH gleby — lilak potrzebuje lekko zasadowej gleby (6,5–7,5). Kwaśna gleba to najczęstsza przyczyna słabego kwitnienia. Nie nawóź azotem — nadmiar azotu = bujne liście, brak kwiatów. Używaj nawozów z przewagą fosforu i potasu. Usuwaj odrosty korzeniowe regularnie — szczególnie u liliaków szczepionych gdzie odrosty z podkładki (ligustrum) są bezużyteczne i osłabiają właściwą roślinę. Cierpliwości po posadzeniu — młody lilak kwitnie słabo przez pierwsze 3–5 lat. Z wiekiem kwitnienie staje się coraz obfitsze. Nie przelej — lilak toleruje suszę lepiej niż wilgoć. Stagnacja wody przy korzeniach powoduje choroby. Lilak na własnych korzeniach to lepszy wybór niż szczepiony — nie daje niechcianych odrostów z podkładki i żyje znacznie dłużej.

Pokrewne gatunki roślin

Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

Lucjan Rutkowski – Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, ISBN 978-83-01-14342-8, PWN SA 2004
Praca zbiorowa – Botanica ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, ISBN 3-8331-1916-0, Könemann 2005