Dyniowce

Dyniowce (Cucurbitales) to monotypowy rząd roślin naczyniowych nasiennych okrytozalążkowych. Zaliczamy do niego około 1700 gatunków. To najczęściej rośliny zielne jednoroczne, często pnącza z wąsami czepnymi.

Rodziny

Alfabetyczny wykaz opublikowanych rodzin.

Nazwa rodziny	Nazwa łacińska	Liczba gatunków		Czy występuje w Polsce?
Nazwa rodziny	Nazwa łacińska	Świat	Polska	Czy występuje w Polsce?
begoniowate	Begoniaceae	1000	0	Nie
dyniowate	Cucurbitaceae	700	13	Tak
garbownikowate	Coriariaceae	12	0	Nie

Występowanie i środowisko

Większość gatunków żyje w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Tylko nieliczne rosną w strefie umiarkowanej.

Najbardziej popularne gatunki roślin

Oto wykaz dziesięciu (TOP 10) najbardziej popularnych gatunków roślin z tego rzędu. Jako kryterium popularności danej rośliny przyjęto częstość jej wyszukiwania w przeglądarce internetowej (w przypadku gdy nasz serwis posiada takie dane).

Kalendarz przyrody

Kolejne numery w tabeli oznaczają miesiące. Kolorowa kolumna oznacza bieżący miesiąc. Kropkami zaznaczono zdarzenie, które trwa przez cały okres, a trójkątami tylko początek lub koniec miesiąca. Na końcu tabeli znajduje się filtr, za pomocą można ograniczyć liczbę wyświetlanych wierszy do bieżącej daty.

Opis

●

Przygotowanie podłoża do rozsady.

◂

▸

Wysiew nasion na rozsadę.

●

Pielęgnacja rozsady.

◂

▸

Rozłożenie czarnej folii na grządce.

●

Sadzenie rozsady.

●

Podlewaj ciepłą wodą.

●

Nawożenie startowe.

●

Kwitnienie — pojawiają się żółte kwiaty.

●

Uszczykiwanie wierzchołka pędu głównego po 5–6 liściu.

●

Nawożenie azotowe (pogłówne).

●

Zawiązywanie owoców.

●

Ogranicz liczbę owoców i zabezpiecz je.

●

Nawożenie potasowe.

●

Kontrola pod kątem mszyc, przędziorka i mączniaka.

●

▸

Zbiory arbuza.

●

Usuń resztki roślinne z grządki.

●

Przechowywanie bulw w zimowym spoczynku.

●

Pobudzanie bulw do wzrostu – wysadzanie do skrzynek inspektowych.

●

Sadzenie bulw do pojemników w ogrzewanym pomieszczeniu.

●

Hartowanie roślin przed wystawieniem na zewnątrz.

▸

Sadzenie bulw lub roślin z pojemnika na zewnątrz po 15 maja.

●

Kwitnienie begonii bulwiastej.

●

Regularne i obfite podlewanie przez sezon kwitnienia.

●

Nawożenie co 7–14 dni przez sezon kwitnienia.

●

Monitoring szarej pleśni i mączniaka prawdziwego.

●

Usuwanie przekwitłych kwiatów dla ciągłości kwitnienia.

●

Wykopywanie bulw przed pierwszymi przymrozkami.

●

Przechowywanie bulw przez zimę.

●

Ważna uwaga o nasionach – nasiona begonii są wyjątkowo drobne (1 gram zawiera 70 000–100 000 nasion); wysiew jest trudny i wymaga doświadczenia; alternatywą jest zakup gotowej rozsady w maju; dla początkujących zakup sadzonek jest zdecydowanie prostszy niż wysiew.

●

Kwitnie begonia stale kwitnąca.

◂

▸

Od połowy lutego wysiew nasion na rozsadę.

●

Pielęgnacja rozsady.

◂

▸

Sadzenie na zewnątrz wyłącznie po 15 maja – begonia wrażliwa na przymrozki i chłód.

◂

▸

Nawożenie startowe – długo działający nawóz wieloskładnikowy wmieszany w podłoże przed sadzeniem; begonia jest umiarkowanie wymagająca.

●

Ściółkowanie między roślinami na rabatach – hamuje chwasty i utrzymuje wilgoć; nie dotykać podstawy łodyg.

●

Ślimaki groźne dla świeżo posadzonej rozsady – wystawiać pułapki; stosować bariery miedziane; begonia jest atrakcyjna dla ślimaków.

●

Samooczyszczanie – begonia jest rośliną samooczyszczającą się; przekwitłe kwiaty opadają same, nie wymagając usuwania; ogromna zaleta w stosunku do wielu innych roślin rabatowych; brak konieczności regularnego deadheadingu.

●

Przędziorek.

●

Pełnia kwitnienia w ogródku – rośliny obsypane kwiatami w kolorach białym różowym czerwonym i łososiowym; kwitnienie nieprzerwane przez cały okres.

●

Obserwacja pod kątem szarej pleśni – przy wilgotnej i chłodnej pogodzie; usuwanie porażonych kwiatów i liści; dobra cyrkulacja powietrza jako profilaktyka.

●

Obserwacja pod kątem mszyc i przędziorka – przy suchej i gorącej pogodzie; opryski wodą pod ciśnieniem; preparaty naturalne przy silniejszym porażeniu.

●

Nawożenie co 2 tygodnie.

●

Regularne podlewanie.

●

Pobieranie sadzonek do zimowania.

●

Obserwacja pod kątem szarej pleśni przy wilgotnej pogodzie – usuwanie porażonych kwiatów i liści; szczególnie przy odmianach z pełnymi kwiatami.

●

Kwitnie begonia zimowa.

●

Wysiew nasion na rozsadę w pomieszczeniu lub szklarni.

●

Pielęgnacja rozsady.

◂

▸

Sadzenie rozsady pod osłony (tunele foliowe) lub wysiew pod osłonami.

◂

▸

Wysadzanie do gruntu sadzonek cukinii.

●

Wysiew nasion cukinii do gruntu lub doniczek.

●

Ściółkowanie gleby pod roślinami.

●

Pierwsze podlewanie po posadzeniu – obfite.

●

Nawożenie startowe.

●

Możliwe ataki ślimaków na młode siewki – stawiać pułapki.

●

Regularne, obfite podlewanie pod korzenie (nie zraszać liści!).

●

Ślimaki, mszyce – monitorować.

●

Nawożenie azotem (gnojówka z pokrzywy, nawozy azotowe) – wspiera wzrost liści i łodyg.

●

▸

Zbiór cukinii.

●

Nawożenie potasowo-fosforowe wspierające owocowanie.

●

Pierwsze objawy mączniaka prawdziwego.

●

Kontrola występowania szkodników: mszyce, wciornastki, ślimaki.

●

Usuwanie przerostniętych owoców (stymuluje tworzenie nowych).

●

Możliwe objawy: szara pleśń, więdnięcie fuzaryjne.

●

Nawożenie: ostatnie dawki potasowe przed końcem miesiąca.

●

Przed pierwszym przymrozkiem: zebranie wszystkich owoców, nawet niedojrzałych.

●

Usuwanie roślin po uprawie z ogrodu (kompostowanie zdrowych resztek).

●

Wapnowanie, jeśli pH gleby jest zbyt niskie.

●

Główny termin wysiewu nasion na rozsadę.

●

Pielęgnacja rozsady.

●

Sadzenie na zewnątrz wyłącznie po 15 maja.

●

Ustawienie solidnej konstrukcji wspierającej.

●

Ściółkowanie gleby pod roślinami (słoma, folia czarna, kora, 10–15 cm).

●

Obfite podlewanie po posadzeniu – system korzeniowy musi szybko się rozwinąć.

●

Nawożenie startowe.

●

Kontrola pod względem obecności ślimaków.

●

Nawożenie pogłówne.

●

Prowadzenie pędów na konstrukcję.

●

Regularne, obfite podlewanie.

●

Kwitnienie dyni figolistnej.

●

Eksplozja wzrostu.

●

Pierwsze owoce osiągają znaczące rozmiary.

●

Nawożenie.

●

Monitorowanie pod kątem mszyc i mączniaka.

●

Opcjonalne ograniczenie liczby owoców.

●

Obserwacja pod kątem mączniaka prawdziwego.

●

Obserwacja pod kątem strąkowca i mszyc.

●

Zbiór owoców.

●

Zbieranie nasion z pierwszych zebranych owoców.

●

Usunięcie obumarłych pędów i liści.

◂

▸

Główny termin wysiewu nasion na rozsadę.

◂

▸

Pielęgnacja rozsady.

◂

●

Wysiew nasion lub wysadzanie sadzonek dyni do gruntu (po 15 maja).

●

Ślimaki szczególnie groźne dla świeżo posadzonej rozsady.

●

Przygotowanie podpór dla pędów.

●

Kwitnie dynia olbrzymia.

●

Nawożenie azotowe.

●

Dla odmian olbrzymich: ograniczenie pędów bocznych.

●

Monitorowanie pod kątem mszyc i ślimaków.

●

Regularne podlewanie.

●

Nawożenie.

●

Pierwsze objawy mączniaka prawdziwego.

◂

●

▸

Zbiór dyni olbrzymiej.

●

Obserwacja pod kątem szkodników – mszyce, przędziorek, wciornastki.

●

Nawożenie ziemi przeznaczonej pod uprawę dyni (stosujemy najlepiej obornik).

●

Usunięcie obumarłych pędów i liści po przymrozkach – kompostowanie zdrowych resztek roślinnych.

◂

▸

Wysiew nasion na rozsadę.

●

▸

Przygotowanie gleby pod uprawę.

●

Pielęgnacja rozsady.

◂

●

Wysiew nasion lub wysadzanie sadzonek dyni do gruntu (po 15 maja).

●

Nawożenie startowe.

●

Ślimaki szczególnie groźne w pierwszych tygodniach po posadzeniu – wystawiać pułapki; stosować bariery.

●

Nawożenie azotowe.

●

Monitorowanie pod kątem mszyc i ślimaków – szczególnie na wierzchołkach pędów i młodych liściach.

●

Patisony i kabaczki.

●

Kwitnie dynia zwyczajna.

●

Regularne obfite podlewanie.

●

Nawożenie: przejście z azotowych na potasowo-fosforowe – od zawiązania owoców nawozy potasowe poprawiają jakość i smak owoców; ograniczyć azot.

●

Kontrola mączniaka prawdziwego.

●

Opcjonalnie ograniczenie liczby owoców przy odmianach dyniowych.

●

Ściółkowanie pod owocami leżącymi na ziemi.

●

▸

Zbiór nasion z w pełni dojrzałych owoców.

●

Zbiór owoców dyni (przed przymrozkami). Skórka musi być twarda.

●

Głęboka uprawa gleby po zebraniu roślin – przekopanie z kompostem pod przyszłe nasadzenia.

◂

●

▸

Kwitnie kolczurka klapowana.

●

Kwitnie harbuźnik kolczasty.

●

Kwitnie kolokwinta.

●

Główny termin wysiewu nasion na rozsadę.

●

Pielęgnacja rozsady.

●

Rozłożenie czarnej folii lub agrowłókniny na grządkach.

◂

▸

Sadzenie rozsady na zewnątrz nie wcześniej niż 20–25 maja.

●

Nawożenie startowe – długo działający nawóz wieloskładnikowy wmieszany w kopiec przed sadzeniem.

●

Kwitnie melon.

●

▸

Regularne podlewanie.

●

Szczypanie wierzchołka.

●

Nawożenie co 2 tygodnie – płynny nawóz wieloskładnikowy; gnojówka z pokrzywy; melon przez cały sezon potrzebuje regularnego zasilania.

●

Pielenie wokół roślin – chwasty szczególnie szkodliwe przy ciepłolubnym melonie; odchwaszczać płytko dla nieuszkadzania płytkich korzeni.

●

Podpieranie owoców – ciężkie owoce rosnące pionowo lub na siatce wymagają podparcia.

●

Kontrola mączniaka prawdziwego.

●

Mszyce i przędziorek.

●

Dojrzewanie owoców – sierpień to kluczowy miesiąc dojrzewania; owoce nabierają ostatecznych rozmiarów i intensywnego aromatu; skórka zmienia kolor na typowy dla odmiany; charakterystyczny intensywny zapach melona.

●

Usunięcie nadmiaru liści wokół dojrzewających owoców.

◂

▸

Pierwsze zbiory wczesnych odmian – odmiany wczesne ('Collective Farm Woman') mogą dojrzewać już od końca sierpnia.

●

Główny sezon zbiorów.

●

Okrycie agrowłókniną przy chłodnych nocach – przy nocach poniżej 12°C okryć rośliny; przedłuża sezon dojrzewania o 2–3 tygodnie; szczególnie przy uprawie tunelowej.

●

Zbiór nasion.

●

Usunięcie roślin po przymrozkach.

◂

▸

Główny termin wysiewu ogórka gruntowego i tunelowego na rozsadę.

◂

▸

Wysiew ogórków do gruntu.

◂

●

Wysadzanie ogórków do gruntu (nie przed 20 maja).

●

Ustawienie tyczek i siatek – przed sadzeniem lub natychmiast po.

●

Ściółkowanie gleby czarną folią lub słomą – ogrzewa glebę; utrzymuje wilgoć; hamuje chwasty; ogranicza kontakt owoców z ziemią.

●

Ślimaki szczególnie groźne dla świeżo posadzonej rozsady – wystawiać pułapki; stosować bariery miedziane.

●

Kwitnie ogórek siewny.

◂

●

▸

Czas intensywnego podlewania ogórków.

◂

●

Zbiór ogórków.

●

Nawożenie co 2 tygodnie.

●

Uszczykiwanie bocznych pędów.

●

Kontrola pod kątem mączniaka prawdziwego.

●

Obserwacja pod kątem mszycy i przędziorka.

●

Usuwanie żółknących liści u dołu rośliny.

●

Uzupełnienie ściółki pod owocami przy odmianach krzaczastych – chroni owoce przed kontaktem z ziemią i gniciem.

●

Sprzątanie po uprawie.

●

Kwitnie przestęp dwupienny.

●

Kwitnie tryskawiec lekarski.

Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

Lucjan Rutkowski — Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, ISBN 978-83-01-14342-8, PWN SA 2004
Pod redakcją Alicji i Jerzego Szweykowskich — Słownik botaniczny, ISBN 83-214-1305-6, Wiedza Powszechna 2003
Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski — Botanika. Systematyka, ISBN 978-83-01-13953-7, PWN 2013