Żywotnik zachodni

Okaz z Arboretum w Wojsławicach. © Krzysztof Trawiński - medianauka.pl

Żywotnik zachodni (Thuja occidentalis L.) to drzewo lub krzew z rodziny cyprysowatych, najchętniej uprawiany żywotnik na świecie, w wielu odmianach (około 150, w Polsce około 120). Oto wybrane z nich:

'Amber Glow' - odmiana karłowa o kulistym pokroju i wolnym wzrostem, osiąga 90 cm wysokości, ubarwienie żółtawe;
'Aureospicata' - odmiana drzewiasta (10 m), szybko rosnąca, końce pędów żółte, pokrój stożkowaty;
'Aurescens' - odmiana drzewiasta (10 m), pokrój kolumnowy, kolor żółtawy;
'Brabant' - odmiana drzewiasta (10 m) o pokroju kolumnowym, bardzo szybko rosnąca; polecany na wysokie żywopłoty;
'Columna' - odmiana o wysokości do 8 m, o kolumnowym pokroju o pionowych gałęziach;
'Danica' - odmiana karłowa o kulistym pokroju (70 cm wysokości), wolno rosnąca;
'Fastigiata' - odmiana drzewiasta (10 m), szybko rosnąca, pokrój kolumnowy; ulistnienie zielone;
'Filiformis' - odmiana krzewiasta (3 m) o luźnym pokroju;
'Globosa' - odmiana krzewiasta (1,5 m), wielopędowa; pokrój kulisty, ulistnienie jasnozielone;
'Golden Globe' - odmiana krzewiasta (1 m), wielopędowa; wolno rosnąca, pokrój kulisty, ulistnienie żółte;
'Golden Tuffet' - odmiana karłowa (60 cm), wolno rosnąca, o igiełkowatych liściach, żółto-pomarańczowe;
'Herzberg' - odmiana zaprezentowana na zdjęciu;
'Holmstrup' - odmiana krzewiasta (4 m), pokrój stożkowaty, o ciemnozielonym ulistnieniu, zimozielona;
'Hoseri' - odmiana karłowa, wielopędowa o kulistym pokroju, zielonych liściach;
'Janed Gold' - odmiana polska o stożkowatym pokroju, szybko rosnąca (osiąga 5 m wysokości), ulistnienie żółtawe;
'Litomyśl' - odmiana krzewiasta o pstrym ulistnieniu, szerokostożkowatym pokroju, szybkim wzroście;
'Little Champion' - odmiana karłowa, o kulistym pokroju, zielonym ulistnieniu (jesienią rude);
'Malonyana' - odmiana drzewiasta (15 m), szybko rosnąca, zielone ubarwienie liści;
'Miky' - odmiana krzewiasta, wolno rosnąca, o delikatnych gałązkach;
'Mr. Bowling Ball' - karłowa odmiana o kulistym pokroju i igiełkowatym ulistnieniu;
'Smaragd' - odmiana o wąskostożkowatym pokroju, cenna, osiąga 6 m wysokości, zimozielona;
'Spiralis' - odmiana drzewiasta (do 10 m) o luźnym pokroju, o poskręcanych gałązkach;
'Sunkist' - odmiana krzewiasta (5 m) o stożkowatym pokroju o żółtym ulistnieniu;
'Teddy' - odmiana karłowa, wielopędowa o pokroju kulistym, o zielonym i delikatnym ulistnieniu;
'Wagneri' - odmiana wielopędowa o jajowatym lub stożkowatym kształcie, dorastająca do 4 m wysokości, o zielonym ubarwieniu, nie zawiązująca szyszek;

Żywotnik zachodni ma kolumnowy lub stożkowaty pokrój. To bardzo dobry gatunek na żywopłoty oraz figury formowane.

Występowanie i środowisko PL - tylko ogrody

W środowisku naturalnym drzewo to rośnie w Ameryce Północnej (w Kanadzie). Jednak prawie na całym świecie drzewo to jest spotykanie dość często w uprawach. Lubi wilgoć, nie ma specjalnych preferencji glebowych. Preferuje dobre nasłonecznienie, choć rośnie też w półcieniu.

Tryb życia i zachowanie

Rośnie niezwykle szybko (20-30 cm na rok), szczególnie gdy jest drzewem młodym.

Morfologia i anatomia

Osiąga wysokość 20 m.

Pędy są sierpowato wygięte, wierzchołkowe są spłaszczone.

Kora szarawa, łuszcząca się wąskimi pasami

Liście są od spodu nieco jaśniejsze, nie mają jednak woskowego nalotu. Igły są łuskowate, mają ciemnozieloną barwę. Zimą stają się brunatne, lecz wiosną znów stają się zielone.

Szyszki są zwykle liczne, żółtawe.

Korzeń tworzy gęsty system, ale płytki.

Ochrona i zagrożenia

Brak danych.

Ciekawostki

Po roztarciu liście żywotnika zachodniego wydzielają nieprzyjemny zapach.

Biologia i ekologia

Kolor kwiatów:
Grupa roślin: drzewo, krzew.
Stanowisko: nasłonecznione, półcień.
Środowisko: leśne.
Użytek: rośliny ogrodowe.
Strefy mrozoodporności: 4-10. Uprawa w Polsce na zewnątrz jest możliwa na terenie całego kraju.
Forma życiowa według klasyfikacji Raunkiaera: megafanerofit, nanofanerofit.
Kategoria przybysza: roślina uprawiana.
Diploidalna liczba chromosomów: 2n=22.
Status popularności rośliny: gatunek znany, roślina popularna, znajduje się pośród 500 najbardziej znanych wśród Polaków roślin.
Jadalność: Gatunek trujący.

Kalendarz przyrody

1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	Opis
							●					Pojawiają się szyszki
								●	●			Naturalne brązowienie wewnętrznych pędów
								●	●			Lustracja pod kątem uszkodzeń i chorób przed zimą
								●	●			Ściółkowanie korzeni
									●			Spinanie odmian kolumnowych sznurem lub siatką

Liczba zadań dostepnych dodatkowo w Kalendarzu ogrodnika: 24

Zobacz nasz Kalendarz ogrodnika - interaktywne narzędzie wspomagane technologią AI, które pomoże Ci zaplanować i uporządkować pracę w ogrodzie przez cały sezon. Śledź postęp prac, odznaczaj wykonane zadania i twórz własny harmonogram dopasowany do Twojego ogrodu. Dodawaj wybrane gatunki roślin i otrzymuj dopasowane wskazówki dotyczące ich uprawy. Znajdziesz tu także praktyczne porady dotyczące warzyw, owoców, drzew, krzewów ozdobnych, bylin i ziół. Sprawdź i przekonaj się, jak łatwo możesz zadbać o swój ogród krok po kroku.

Uprawa

Czynności i właściwości	Opis
Odczyn gleby	Tolerancyjna (5,5–7,5); optymalnie 6,0–7,0; znosi lekko kwaśne i lekko zasadowe gleby; nie lubi gleb silnie zakwaszonych. pH 5.5-7.5
Właściwości gleby	Umiarkowanie żyzna, próchnicza, świeża, dobrze przepuszczalna, ale zatrzymująca wilgoć; toleruje gleby gliniaste, jeśli dobrze zdrenowane; nie znosi zastoisk wody, gleb suchych i piaszczystych oraz silnie ubijanych.
Trudność uprawy	Uprawa i pielęgnacja łatwa.
Zmianowanie	Drzewo lub krzew iglasty uprawiany w stałym miejscu przez dziesiątki lat; brak wymagań płodozmianowych; przy wymianie żywopłotu tujowego zachować przerwę 1–2 lat lub wymienić glebę.
Nawożenie	Wiosną (marzec–kwiecień): nawóz specjalistyczny do iglaków lub wieloskładnikowy wolnodziałający (3–6 miesięcy); możliwa druga dawka w czerwcu–lipcu; unikać nawożenia azotem po sierpniu; przy żółknięciu: siarczan magnezu lub nawóz z mikroelementami.
Podlewanie	Regularne w pierwszych 2–3 latach po posadzeniu (co 2–3 dni przy suszy); rośliny starsze odporne na krótkotrwałą suszę, ale długotrwały niedobór wody powoduje brązowienie i wypadanie pędów; szczególnie ważne podlewanie przed zimą (fizjologiczna susza zimow
Mrozoodporność	Gatunek rozoodporny – do –35°C (strefa 3); jeden z najbardziej mrozoodpornych iglaków żywopłotowych; pełna odporność na polskie zimy bez jakiejkolwiek ochrony.
Odporność na warunki miejskie	Tak.
Przycinanie	Znosi dobrze.
Inne zastosowania	Roślina nadaje się na żywopłot.
Stanowisko	Pełne słońce do półcienia; w pełnym słońcu rośnie najgęściej i kwitnie najlepiej; w cieniu rośliny rozluźniają się i tracą dekor
Rozstawa	Żywopłot: 40–60 cm ('Smaragd', 'Columna'); 60–80 cm ('Brabant'); solitary: 2–5 m zależnie od odmiany; karłowe odmiany ozdobne: 8
Zalecenia uprawy w doniczce	Możliwy w dużych pojemnikach (min. 50–80 l) – odmiany karłowe kuliste; pojemnik wystawiony na mróz wymaga otulenia – korzenie w pojemniku mniej odporne na mróz niż w gruncie; regularne podlewanie i nawożenie obowiązkowe.
Rozmnażanie	Sadzonki półzdrewniałe (czerwiec–sierpień) lub zdrewniałe (październik–listopad); ukorzeniane w piasku lub perlicie pod folią lub mgłą; ukorzenianie trwa 8–12 tygodni; w szkółkach również przez szczepienie (odmiany ozdobne).
Zbiór i przechowywanie	Nie dotyczy uprawy użytkowej.
Zimowanie	W pełni mrozoodporny w gruncie bez ochrony; odmiany kolumnowe spinać sznurem lub siatką przed sezonem śnieżnym; strząsać mokry śnieg z koron; rośliny w pojemnikach otulić matą lub jutą – korzenie w pojemniku wrażliwsze na mróz niż w gruncie; zapewnić odpow
Przyrost roczny	Odmiany żywopłotowe: 20–50 cm rocznie; odmiany karłowe: 3–10 cm rocznie; gatunek typowy: do 60 cm rocznie.
Czas kiełkowania	Nie dotyczy (rozmnażanie przez sadzonki)
Dodatkowe informacje	Fizjologiczna susza zimowa to największe zagrożenie – żywotnik traci wodę przez igliwie nawet zimą przy silnym wietrze i mrozie, a zamarznięta gleba uniemożliwia pobieranie wody korzeniami; efekt: brązowienie i zamieranie pędów wiosną; zapobieganie: obfite podlewanie roślin w październiku przed nastaniem mrozów, ewentualnie siatka lub ekran przeciwwietrzny od strony północy i wschodu przy świeżo posadzonych roślinach. Nie ciąć w martwe drewno – żywotnik zachodni, w przeciwieństwie do cisa, nie odrasta z bardzo zdrewniałych, pozbawionych igliwia gałęzi; cięcie żywopłotu zbyt głęboko (w brązowe, nagie drewno) powoduje trwałe łyse plamy; zawsze pozostawiać choć trochę zielonego igliwia na każdym przycinanym pędzie. Dwa cięcia w sezonie dla pięknego żywopłotu – pierwsze cięcie formujące w maju–czerwcu po zakończeniu pierwszego przyrostu, drugie korygujące w lipcu–sierpniu (nie później niż do 10 sierpnia); rośliny przycięte w tym rytmie zachowują gęstą, zwartą sylwetkę przez cały sezon i nie wymagają interwencji aż do wiosny. Ściółkowanie to inwestycja na lata – warstwa kory sosnowej lub zrębków drzewnych (8–10 cm) pod roślinami utrzymuje wilgoć w glebie, zapobiega przegrzewaniu korzeni latem, hamuje chwasty i stopniowo wzbogaca glebę w próchnicę; szczególnie ważna przy nowych nasadzeniach. Brązowienie wewnętrznych pędów jesienią to norma – żywotnik naturalnie zrzuca starsze, wewnętrzne i zacienione gałązki każdej jesieni; ten proces samooczyszczania niepotrzebnie przeraża ogrodników; wystarczy wygrabiać opadłe pędy spod roślin; problemem jest brązowienie zewnętrznych, widocznych pędów. Odmiana do żywopłotu ma znaczenie – 'Smaragd' rośnie wolno (10–20 cm/rok), tworzy elegancką, stożkową sylwetkę i rzadko wymaga cięcia – idealna tam, gdzie zależy nam na minimalnej pielęgnacji; 'Brabant' rośnie szybko (30–50 cm/rok) i szybko tworzy ekran, ale wymaga częstego cięcia; 'Columna' jest bardzo smukła i kolumnowa – idealna w wąskich miejscach. Sadzenie wiosną lub wczesną jesienią – dwa optymalne terminy to marzec–kwiecień (przed intensywnym wzrostem) i wrzesień–październik (ciepła gleba, chłodne powietrze – minimalne parowanie); unikać sadzenia w lipcu i sierpniu przy upałach – rośliny cierpią na stres wodny. Żywotnik lubi towarzystwo – przy sadzeniu żywopłotów nie należy dawać za dużej rozstawy; rośliny sadzone zbyt rzadko nigdy nie zarosną prawidłowo od dołu; dla 'Smaragda' optymalna rozstawa to 40–50 cm, dla 'Brabanta' 60–70 cm; gęstsze nasadzenia tworzą szczelniejszy ekran szybciej. Phytophthora to wyrok – zgnilizna korzeni powodowana przez Phytophthora spp. jest nieuleczalna i często kończy się śmiercią rośliny; rośliny więdną i brązowieją nagle mimo podlewania; zapobieganie: sadzić wyłącznie w glebie z dobrym drenażem, unikać zastoisk wody, nie sadzić w miejscach gdzie stała woda; przy wymianie żywopłotu wymienić glebę lub odczekać 1–2 lata.

Pokrewne gatunki roślin

Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

IUCN – Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych, ISSN 2307-8235 https://www.iucnredlist.org
Lucjan Rutkowski – Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, ISBN 978-83-01-14342-8, PWN SA 2004
Lucjan Kurowski – Drzewa i krzewy iglaste, ISBN 978-83-7763-284-0, Multico Oficyna Wydawnicza 2014
Praca zbiorowa – Botanica ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, ISBN 3-8331-1916-0, Könemann 2005