Szpilkowce, sosnowce

Szpilkowce, sosnowce (Pinales, Coniferales) to rząd roślin nagozalążkowych drzew i krzewów. Zaliczamy do niego około 600 gatunków, z czego we florze polskiej można spotkać 34 gatunki.

Rodziny

Alfabetyczny wykaz opublikowanych rodzin.

Nazwa rodziny	Nazwa łacińska	Liczba gatunków		Czy występuje w Polsce?
Nazwa rodziny	Nazwa łacińska	Świat	Polska	Czy występuje w Polsce?
araukariowate, igławowate	Araucariaceae	36	0	Tak
cyprysowate	Cupressaceae	141	2	Tak
sosnowate	Pinaceae	220	26	Tak
sośnicowate	Sciadopityaceae	1	0	Tak

Występowanie i środowisko

W strefie umiarkowanej sosnowce stanowią główny składnik lasów, na przykład tajgi.

Ciekawostki

Drzewa iglaste stanowią główne źródło drewna na świecie.

Najbardziej popularne gatunki roślin

Oto wykaz dziesięciu (TOP 10) najbardziej popularnych gatunków roślin z tego rzędu. Jako kryterium popularności danej rośliny przyjęto częstość jej wyszukiwania w przeglądarce internetowej (w przypadku gdy nasz serwis posiada takie dane).

Kalendarz przyrody

Kolejne numery w tabeli oznaczają miesiące. Kolorowa kolumna oznacza bieżący miesiąc. Kropkami zaznaczono zdarzenie, które trwa przez cały okres, a trójkątami tylko początek lub koniec miesiąca. Na końcu tabeli znajduje się filtr, za pomocą można ograniczyć liczbę wyświetlanych wierszy do bieżącej daty.

Opis

●

Optymalny termin sadzenia wiosennego.

●

Nawożenie wiosenne.

●

Usunięcie brązowych obumarłych gałązek z wnętrza korony – wiosenny przegląd; naturalne brązowienie starszych gałązek wewnątrz korony; usunąć ręcznie lub szczotką dla poprawy cyrkulacji powietrza.

●

Ściółkowanie korą sosnową lub dębową wokół nowo posadzonych roślin – warstwa 8–10 cm; zakwasza glebę, co jest korzystne dla cyprysika; utrzymuje wilgoć i reguluje temperaturę gleby.

●

Kwitnie cyprysik groszkowy.

●

Nawożenie pogłówne – skromna dawka nawozu do roślin kwasolubnych po pojawieniu się nowych przyrostów; wspomaga intensywny wzrost wiosenny.

●

Monitoring pod kątem pierwszych szkodników – misecznik; przy małej liczbie interwencja zbędna.

●

Nawożenie pogłówne – nawóz do roślin kwasolubnych co 4–6 tygodni do końca lipca; regularnie zasilanie szczególnie ważne przy odmianach złotych dla utrzymania intensywnego koloru.

●

Obserwacja zdrowia igieł – żółknięcie igieł przy zielonej odmianie może wskazywać na zbyt zasadową glebę lub niedobór żelaza; zakwasić glebę siarczanem żelaza lub siarczanem amonu.

●

Ewentualne delikatne cięcie formujące.

●

Regularne podlewanie przy suszy.

●

Obserwacja zdrowia roślin.

●

Uzupełnienie ściółki przed letnimi upałami – cyprysik groszkowy wymaga chłodniejszej i wilgotniejszej gleby niż wiele innych roślin iglastych; gruba ściółka jest kluczowym zabiegiem.

●

Pobieranie sadzonek półzdrewniałych – czerwiec i lipiec to dobry termin; pędy tegoroczne częściowo stwardniałe; ukorzeniane w piasku lub perlicie pod mgłą lub folią; ukorzenianie 8–12 tygodni.

●

Obserwacja pod kątem misecznika – brązowe tarcze na gałązkach; przy silniejszym porażeniu opryski olejami parafinowymi lub preparatami systemicznymi; latem aktywność szkodnika może wzrastać.

●

Doskonały termin sadzenia jesiennego.

●

Nawożenie jesienne – skromna dawka nawozu do roślin kwasolubnych lub siarczanu potasu; wzmacnia rośliny przed zimą; nie nawozić azotem.

●

Obserwacja zdrowia igieł – naturalne brązowienie i opadanie starszych igieł wewnątrz korony jesienią to normalny proces; przy brązowieniu końcówek pędów sprawdzić wilgotność gleby.

●

Wzmocnienie ściółki na zimę – warstwa kory sosnowej (12–15 cm) wokół i nad bryłą korzeniową; cyprysik ma stosunkowo płytkie korzenie wrażliwe na przemarzanie; gruba ściółka jest kluczowym zabiegiem ochronnym przed polską zimą.

●

Kwitnie cyprysik Lawsona.

●

Kwitnie cyprysik nutkajski.

◂

●

Kwitnie daglezja zielona.

●

Optymalny termin sadzenia wiosennego.

●

Nawożenie wiosenne.

●

Usunięcie brązowych obumarłych igieł z wnętrza krzewu – wiosenny przegląd; usunąć suche igły z wnętrza korony; poprawa cyrkulacji powietrza i estetyki.

●

Ściółkowanie korą sosnową lub żwirem wokół nowo posadzonych roślin – warstwa 8–10 cm; utrzymuje wilgoć i ogranicza chwasty.

●

Ostrożne cięcie formujące.

●

Monitoring pod kątem pierwszych szkodników – przy małej liczbie interwencja zbędna.

●

Kwitnie jałowiec pospolity.

●

Obserwacja pod kątem misecznika – szczyt aktywności latem; przy silnym porażeniu opryski olejami parafinowymi; naturalnie zwalczany przez biedronki i złotooki.

●

Obserwacja zdrowia igieł.

●

Pobieranie sadzonek półzdrewniałych.

●

Podlewanie przy ekstremalnej suszy.

●

Dojrzewanie szyszkojagód – sierpień to miesiąc intensywnego dojrzewania; szyszkojagody zmieniają kolor z zielonego przez zielononiebieskie do intensywnie granatowych lub czarnych przy pełnej dojrzałości; pokryte niebieskim nalotem woskowym.

●

Możliwe letnie sadzenie sadzonek kontenerowych – sierpień to dobry termin; ciepła gleba sprzyja ukorzenieniu przed zimą; obfite podlewanie przez pierwsze tygodnie po posadzeniu.

●

Doskonały termin sadzenia jesiennego – wrzesień i październik to drugi optymalny termin sadzenia; ciepła gleba sprzyja ukorzenieniu korzeni przed zimą; jałowiec pospolity sadzonki jesienią doskonale przezimowują.

●

Zbiór owoców jałowca (szyszkojagody dojrzewają dwa lata).

●

Usunięcie obumarłych igieł z wnętrza korony – jesienny przegląd; naturalne opadanie 3–5-letnich igieł; poprawa cyrkulacji powietrza.

●

Kwitnie jałowiec wirginijski.

◂

●

Kwitnie jodła pospolita.

●

Szczepienie odmian ozdobnych kosodrzewiny.

◂

●

◂

●

Sadzenie kosodrzewiny.

●

Nawożenie kosodrzewiny, jesienią opcjonalnie.

●

Kwitnie kosodrzewina.

◂

▸

◂

●

Skracanie świec (pinching) kosodrzewiny.

●

Obserwacja pod kątem szkodników: osnuja gwiaździsta.

●

Obserwacja pod kątem szkodników: przypłaszczek sosnowiec.

●

Obserwacja pod kątem szkodników: szyszyniec świerkowy – deformacje szyszek.

●

Wysiew nasion kosodrzewiny wprost do gruntu lub do pojemników na zewnątrz.

●

Kwitnie modrzew europejski.

●

Kwitnie modrzew japoński.

●

Kwitnie sosna Banksa.

●

Kwitnie limba.

●

Optymalny termin sadzenia wiosennego.

●

Nawożenie.

●

Usunięcie obumarłych igieł spod roślin – opadłe igły kwaśnieją i wzbogacają glebę w próchnicę; korzystne dla drzewa.

●

Ściółkowanie korą sosnową lub zrębkami wokół nowo posadzonych roślin – warstwa 8–10 cm; utrzymuje wilgoć i zakwasza glebę.

●

Intensywny wzrost świec – z pąków wyrastają charakterystyczne jasne świece (nowe pędy); sosna rumelijska ma długie i efektowne świece; szybko się wydłużają, osiągając 10–25 cm; pokryte brunatnymi łuskami.

●

Cięcie świec (szczypanie) przy uprawie ozdobnej.

●

Nawożenie pogłówne.

●

Misecznik sosnowy i brudnica mniszka – monitoring.

●

Obserwacja zdrowia igieł – żółknięcie lub brązowienie może wskazywać na choroby grzybowe lub niedobory; brązowienie na końcach igieł przy suszy jest normalne.

●

Formowanie i dojrzewanie szyszek – sosna rumelijska tworzy charakterystyczne długie wąskie szyszki (do 15–20 cm); w lipcu szyszki z poprzedniego roku osiągają pełną dojrzałość; drobno żywicowane; efektowna ozdoba drzewa.

●

Doskonały termin sadzenia jesiennego.

●

Nawożenie.

●

Kwitnie sosna smołowa.

●

Sprawdzenie pH gleby.

●

Optymalny termin sadzenia wiosennego.

●

Nawożenie.

●

Usunięcie obumarłych igieł spod roślin – opadłe igły tworzą kwaśną ściółkę korzystną dla wejmutki; nie usuwać zbyt dokładnie.

●

Ściółkowanie korą sosnową lub zrębkami – warstwa 8–10 cm wokół nowo posadzonych roślin; utrzymuje wilgoć i zakwasza glebę.

●

Intensywny wzrost świec – z pąków wyrastają charakterystyczne jasne świece (nowe pędy); wejmutka ma bardzo długie świece (15–30 cm) rozrastające się szybko; pokryte brunatnymi łuskami; jeden z najbardziej spektakularnych aspektów wiosennego wzrostu wejmutki.

●

Monitoring pod kątem pierwszych szkodników – misecznik sosnowy rdza wejmutki; przy małej liczbie interwencja zbędna.

●

Kwitnie sosna wejmutka.

●

Cięcie świec przy odmianach ozdobnych.

●

Nawożenie pogłówne – nawóz do roślin iglastych wspomaga intensywny wzrost nowych pędów; młode drzewa doceniają majowe nawożenie.

●

Obserwacja pod kątem rdzy wejmutki (Cronartium ribicola).

●

Obserwacja zdrowia igieł.

●

Formowanie szyszek – wejmutka tworzy charakterystyczne bardzo długie wąskie szyszki (10–20 cm); w lipcu szyszki z poprzedniego roku osiągają pełną dojrzałość; efektowna ozdoba drzewa.

●

Doskonały termin sadzenia jesiennego.

●

Naturalne opadanie starych igieł – wejmutka jesienią traci część starszych igieł (2–3-letnich); żółknięcie i opadanie igieł wewnątrz korony jest normalnym zjawiskiem fizjologicznym; nie mylić z chorobami; przy opadaniu igieł na końcach pędów interwencja konieczna.

●

Kwitnie sosna pospolita.

●

Przy obfitych opadach mokrego śniegu – strząsać śnieg z koron, szczególnie u odmian stożkowych i kolumnowych.

●

Rośliny mogą wykazywać lekkie brązowienie igieł od strony północnej lub przy ziemi.

●

Dokładna lustracja po zimie.

●

▸

Optymalny termin sadzenia wiosennego.

●

Jeśli zima była sucha – obfite podlanie roślin po rozmrożeniu gleby.

●

Nawożenie.

●

Usunięcie opadłych igieł i szyszek spod roślin.

●

Cięcie pielęgnacyjne.

●

Regularne podlewanie świeżo posadzonych roślin.

●

Ściółkowanie pod drzewem (igliwie, kora sosnowa, zrębki, 5–8 cm).

●

Obserwacja pod kątem pierwszych szkodników – przędziorek, brudnica.

●

Cięcie formujące.

●

Uzupełnienie lub odświeżenie ściółki pod roślinami.

●

Monitorowanie szkodników.

●

Pielenie i odchwaszczanie pod drzewem – uzupełnienie ściółki jeśli potrzeba.

●

Obserwacja pod kątem chorób grzybowych.

●

Obserwacja pod kątem misecznika i wełnowca.

●

Podlewanie przy suszy.

●

Cięcie formujące po stwardnieniu przyrostów.

●

Obserwacja pod kątem korników.

●

Naturalne brązowienie wewnętrznych igieł.

●

Ostatnie cięcie formujące w sezonie.

●

Uzupełnienie ściółki pod drzewami przed jesienią.

●

Nawożenie: ostatnia dawka nawozu.

●

Obserwacja grzybów u podstawy pnia.

●

Doskonały termin sadzenia jesiennego.

●

Naturalne opadanie igieł.

●

Lustracja drzewa przed zimą.

●

Ściółkowanie korzeni świeżo posadzonych drzew – 8–10 cm kory wokół bryły; nie dotykać pnia.

●

Obfite podlewanie przed zimą.

●

Spinanie odmian stożkowych sznurem lub siatką.

●

Sprzątanie opadłych igieł i szyszek spod roślin.

●

Szyszki świerka pospolitego to cenne zimowe źródło pokarmu dla ptaków – krzyżodziób sosnowy i świerkowy wyspecjalizował się w wyłuskiwaniu nasion ze szyszek świerka; czyżyki i inne ptaki ziarnojadne regularnie żerują na nasionach przez całą zimę.

●

Optymalny termin sadzenia wiosennego.

●

Nawożenie wiosenne.

●

Usunięcie brązowych obumarłych igieł z wnętrza korony – naturalne opadanie starszych igieł 3–5-letnich jest normalne; usunąć ręcznie lub szczotką przy nowych nasadzeniach dla poprawy cyrkulacji powietrza.

●

Ściółkowanie korą sosnową lub dębową wokół nowo posadzonych roślin – warstwa 8–10 cm; zakwasza glebę; utrzymuje wilgoć i reguluje temperaturę gleby; absolutnie nie dotykać pnia.

●

Nawożenie po pojawieniu się nowych pędów – nawóz do roślin iglastych lub siarczan amonu; wspomaga intensywny wzrost wiosenny.

●

Monitoring pod kątem pierwszych szkodników – kornik drukarz (dorosłe chrząszcze) aktywny od kwietnia; przy zdrowych i dobrze nawodnionych drzewach ryzyko ataku minimalne.

◂

●

Kwitnie świerk pospolity.

●

Regularne podlewanie przy suszy – świerk pospolity wymaga więcej wody niż sosna czy jałowiec; świeżo posadzone rośliny podlewać co 5–7 dni głęboko; stare drzewa dość odporne.

●

Pylenie – świerk pospolity w maju pylą żółtym pyłkiem; roślina wiatropylna; obfite pylenie charakterystyczne dla większych drzew; pyłek może osiadać na samochodach i meblach ogrodowych; zjawisko naturalne i krótkotrwałe.

●

Nawożenie pogłówne – nawóz do roślin iglastych co 4–6 tygodni do końca lipca przy młodych roślinach; dorosłe świerki na typowych glebach nie wymagają nawożenia.

●

Obserwacja zdrowia igieł – żółknięcie igieł może wskazywać na zbyt zasadową glebę lub niedobór żelaza; zastosować zakwaszanie siarczanem żelaza; brązowienie końcówek pędów przy suszy normalne.

●

Uzupełnienie ściółki przy upalnym lecie – gruba ściółka kluczowa dla ochrony korzeni świerka przed przegrzaniem i przesychaniem; szczególnie ważna przy stanowiskach słonecznych.

●

Doskonały termin sadzenia jesiennego – wrzesień i październik to drugi optymalny termin sadzenia; ciepła gleba sprzyja ukorzenieniu korzeni przed zimą; świerk sadzony jesienią bardzo dobrze przezimowuje.

●

Nawożenie jesienne – skromna dawka nawozu do roślin iglastych lub siarczanu potasu; wzmacnia rośliny przed zimą; nie nawozić azotem.

●

Szyszki brązowieją i dojrzewają – szyszki tegoroczne stopniowo brązowieją; przy dojrzeniu otwierają się i uwalniają nasiona ze skrzydełkami; intensywne rozsiewanie nasion przy wietrznej pogodzie. Zbiór szyszek do dekoracji – dojrzałe brązowe szyszki zbierać z ziemi lub z gałęzi; doskonałe do dekoracji jesiennych i bożonarodzeniowych; szyszki świerkowe wytrzymują lata w suchym miejscu.

●

Obfite podlewanie przed zimą przy bezdeszczowej jesieni – świerk powinien wchodzić w zimę z dobrze nawodnioną glebą; zimowe wysuszanie przez mróz i wiatr może powodować brązowienie igieł; szczególnie ważne przy stanowiskach narażonych na silne wiatry.

●

Wzmocnienie ściółki na zimę – warstwa kory sosnowej (12–15 cm) wokół pnia; ochrona korzeni przy bezśnieżnych mrozach; szczególnie ważna przy nowych nasadzeniach.

●

Kwitnie świerk sitkajski.

●

Strząsanie śniegu.

●

Pierwsze cięcie pielęgnacyjne.

●

Sadzenie sadzonek kontenerowych.

●

Obfite podlanie roślin po rozmrożeniu gleby.

●

Nawożenie.

●

Usunięcie opadłych liści i resztek organicznych spod roślin.

●

Ściółkowanie pod roślinami.

●

Nawożenie: jeśli nie wykonano w marcu.

●

Cięcie formujące żywopłotów po pierwszych nowych przyrostach.

●

Obserwacja pod kątem pierwszych szkodników wiosennych.

●

Monitorowanie: licinek tujowiaczek (Argyresthia thuiella).

●

Możliwe pobieranie sadzonek półzdrewniałych z bieżącorocznych przyrostów.

●

Regularne podlewanie.

◂

●

Główne cięcie formujące.

●

Uzupełnienie lub odświeżenie ściółki pod roślinami.

●

Obserwacja kolorystyki.

●

Kontrola pod kątem przędziorka.

●

Pielenie i odchwaszczanie pod roślinami.

●

Obserwacja pod kątem grzybów korzeniowych w miejscach z zastoinami wody.

●

Zraszanie całych roślin wieczorem lub rano.

●

Drugie cięcie formujące.

●

Pojawiają się szyszki.

●

Uzupełnienie ściółki.

●

Ostatnia dawka nawozu.

●

Doskonały termin sadzenia jesiennego.

●

Naturalne brązowienie wewnętrznych pędów.

●

Lustracja pod kątem uszkodzeń i chorób przed zimą.

●

Ściółkowanie korzeni.

●

Spinanie odmian kolumnowych sznurem lub siatką.

Filmy

Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

Pod redakcją Alicji i Jerzego Szweykowskich — Słownik botaniczny, ISBN 83-214-1305-6, Wiedza Powszechna 2003
Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski — Botanika. Systematyka, ISBN 978-83-01-13953-7, PWN 2013
Lucjan Rutkowski — Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, ISBN 978-83-01-14342-8, PWN SA 2004