Brzoza brodawkowata

Brzoza brodawkowata, brzoza zwisła (Betula pendula L.) to pospolite drzewo z rodziny brzozowatych o silnie rozwiniętej koronie i charakterystycznej, białej korze. Znanych jest wiele odmian. Oto niektóre z nich:

Crispa - z głęboko powcinanymi liśćmi, całkowicie odporna na mróz;

Fastigiata - odmiana polecana do ogrodów z uwagi na wąską koronę;

Gracillis - odmiana dorastająca do 5-6 metrów o prawie nitkowatych liściach, głęboko powcinanymi, polecana do ogrodów, odporna na mróz;

Laciniata - z głęboko powcinanymi liśćmi, całkowicie odporna na mróz (zobacz zdjęcie w galerii);

Purpurea - odmiana o purpurowych liściach (zobacz zdjęcie w galerii);

Schneverdinger Goldbrike - odmiana o żółtych liściach;

Tristis - odmiana o płaczącym pokroju;

Youngii - odmiana o szerokiej koronie i płaczącym pokroju.

Występowanie i środowisko PL

Brzoza występuje na terenie Europy, Azji, Afryki (północny obszar). U nas to pospolite drzewo praktycznie w całym kraju. Nie jest rośliną wymagającą jeżeli chodzi o warunki glebowe. Rośnie w lasach, na zrębach, nieużytkach, polnych zadrzewieniach.

Jest to gatunek światłolubny i mrozoodporny. Lubi tereny piaszczyste, nie znosi wysokiego poziomu wody gruntowej.

Tryb życia i zachowanie

Brzoza brodawkowata kwitnie w okresie od kwietnia do maja. Drzewo to żyje dość krótko, bo około 90-100 lat.

Morfologia i anatomia

Osiąga wysokość 10-20 m.

Korona u drzew wiekowych jest rzadka z licznymi, zwisającymi gałązkami. Kora jest biała. U młodych drzew się łuszczy, jest papierowata. Kora drzew starszych jest popękana i gruba. Liczne brodawki żywiczne na pędach.

Liście są skrętoległe, pojedyncze o długości 3-6 cm, romboidalne lub trójkątne, podwójnie piłkowane. Młode listki są delikatnie owłosione i charakteryzują się pewną lepkością. Potem są nagie. Wierzchołek dość długi, zaostrzony.

Kwiaty są rozdzielnopłciowymi kwiatostanami rozmieszczonymi jednopiennie. Męskie kotki pojawiają się jesienią i zimują. Są na początku czerwonobrązowe, później żółtobrązowe. Odpadają po przekwitnięciu. Kotki żeńskie są zielonobrązowe.

Owoc to orzeszek ze skrzydełkami.

Rozmnażanie

Drzewo to jest wiatropylne.

Ochrona i zagrożenia

To pospolite drzewo, nie wymaga ochrony.

Ciekawostki

To gatunek pionierski na trudnych, piaszczystych terenach.

Największa brzoza brodawkowata to prawdopodobnie okaz spod Solna. Ma 2,95 m obwodu pnia i 29 m wysokości.

To jedno z nielicznych drzew, które może się rozwijać na innych drzewach.

Zbiory i zastosowanie

Drewno brzozy chętnie jest stosowane jako opał kominkowy.

Biologia i ekologia

Kolor kwiatów:
Grupa roślin: drzewo.
Stanowisko: nasłonecznione.
Środowisko: leśne, synantropijne.
Strefy mrozoodporności: 2-9. Uprawa w Polsce na zewnątrz jest możliwa na terenie całego kraju.
Forma życiowa według klasyfikacji Raunkiaera: megafanerofit.
Częstość występowania gatunku: pospolity na całym terenie lub prawie całym terenie.
Diploidalna liczba chromosomów: 2n=28.
Status popularności rośliny: gatunek powszechnie znany, roślina bardzo popularna, znajduje się pośród 100 najbardziej znanych wśród Polaków roślin.
Liście: skrętoległe, pojedyncze, romboidalne, trójkątne, podwójnie piłkowane
Symbioza z grzybami (mikoryza):
- Muchomor czerwony (Amanita muscaria)
- Koźlarz czerwony, kozak czerwony (Leccinum aurantiacum)
- Koźlarz babka, kozak (Leccinum scabrum)
- Mleczaj paskudnik (Lactarius necator)
- Mleczaj wełnianka (Lactarius torminosus))
- Gąska żółtobrunatna (Tricholoma fulvum)
- Gąska biaława (Tricholoma stiparophyllum)

Kalendarz przyrody

1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	Opis
		●										Pylenie kotków.
			●	▸								Kwitnie brzoza brodawkowata.

Liczba zadań dostępnych dodatkowo w Kalendarzu ogrodnika: 4

Zobacz nasz Kalendarz ogrodnika - interaktywne narzędzie wspomagane technologią AI, które pomoże Ci zaplanować i uporządkować pracę w ogrodzie przez cały sezon. Śledź postęp prac, odznaczaj wykonane zadania i twórz własny harmonogram dopasowany do Twojego ogrodu. Dodawaj wybrane gatunki roślin i otrzymuj dopasowane wskazówki dotyczące ich uprawy. Znajdziesz tu także praktyczne porady dotyczące warzyw, owoców, drzew, krzewów ozdobnych, bylin i ziół. Sprawdź i przekonaj się, jak łatwo możesz zadbać o swój ogród krok po kroku.

Uprawa

Czynności i właściwości	Opis
Odczyn gleby	Kwaśna do obojętnej (4,5–7,0); optymalnie 5,0–6,5; naturalne środowisko to gleby kwaśne; toleruje gleby lekko kwaśne i obojętne; nie lubi gleb zasadowych i wapiennych. pH 4.5-7.0
Właściwości gleby	Bardzo tolerancyjna – rośnie na glebach ubogich, piaszczystych, kwaśnych, torfowych, podmokłych i suchych; optymalnie: przepuszczalna, lekka lub średnia, umiarkowanie żyzna; toleruje gleby piaszczyste i ubogie znacznie lepiej niż większość drzew; nie znosi
Trudność uprawy	Uprawa i pielęgnacja łatwa.
Zmianowanie	Drzewo wieloletnie uprawiane w stałym miejscu przez dziesiątki–setki lat; brak wymagań płodozmianowych; przy sadzeniu uwzględnić docelową wielkość (do 25 m) i zasięg korzeni (2–3 szerokość korony); korzenie płytkie, rozległe – nie sadzić przy fundamentach, rurach i chodnikach.
Nawożenie	Drzewo mało wymagające; młode drzewa (1–5 lat): wiosną kompost (3–5 kg/m²) lub nawóz wieloskładnikowy wolno działający; starsze drzewa praktycznie nie wymagają nawożenia; na bardzo ubogich glebach piaszczystych ewentualne nawożenie co 2–3 lata; unikać nawo
Podlewanie	Regularne w pierwszych 2–3 latach po posadzeniu – co 2–3 dni przy suszy; szczególnie ważne w pierwszym sezonie i podczas letnich upałów; starsze drzewa (powyżej 5 lat) zazwyczaj samodzielne; przy ekstremalnej, wielomiesięcznej suszy podlewać nawet starsze
Mrozoodporność	Wyjątkowo mrozoodporna – do –40°C (strefa 2–3); gatunek borealny, rodzimy Europy; całkowita odporność na polskie zimy bez jakiejkolwiek ochrony; jedna z najbardziej mrozoodpornych rodzimych drzew liściastych.
Odporność na warunki miejskie	Tak.
Przycinanie	Znosi dobrze.
Stanowisko	Pełne słońce do lekkiego półcienia; w pełnym słońcu rośnie najszybciej i najpiękniej; w cieniu drzew rośnie wolno i traci charak
Rozstawa	Solitery: min. 8–10 m od innych drzew i budowli; w grupach naturalistycznych: 4–6 m; odmiany ozdobne ('Youngii', 'Tristis'): 4–6
Wysiew do gruntu	Możliwy.
Rozmnażanie	Szczepienie – podstawowa metoda dla odmian ozdobnych; siew nasion dla formy typowej – nasiona wysiewać natychmiast po zbiorze lub po krótkiej stratyfikacji; sadzonki zielne (maj–czerwiec) – trudne w ukorzenianiu się, stosowane rzadko.
Przyrost roczny	Młode drzewa: 50–80 cm rocznie; drzewa dorosłe: 30–50 cm rocznie; jeden z najszybciej rosnących rodzimych drzew liściastych.
Dodatkowe informacje	Ciąć wyłącznie latem – brzoza to jedno z nielicznych drzew, które mają ściśle określone okno czasowe na cięcie; wiosną (luty–maj) drzewo intensywnie transpiruje sok i każda rana powoduje obfite, osłabiające krwawienie; jesienią (wrzesień–listopad) rany nie zdążają się zabliźnić przed mrozami i stają się wrotami dla patogenów; jedyne właściwe okno to czerwiec–sierpień; cięcie poza tym terminem to błąd, który może kosztować drzewo zdrowie lub życie. Sok brzozowy – wiosenny skarb – przez kilka dni w marcu, gdy pąki intensywnie pęcznieją, brzoza produkuje krystalicznie czysty, lekko słodki sok bogaty w cukry (glukoza, fruktoza), minerały (krzem, potas, magnez, wapń), witaminy i enzymy; zbierać przez ostrożne nawiercenie pnia (wiertło 6–8 mm, głębokość 4–5 cm) i odprowadzenie soku rurką do butelki; po zbiorze szczelnie zakorować otwór; świeży sok fermentuje w ciągu 2–3 dni – pić natychmiast lub zakonserwować; jeden z najstarszych wiosennych napojów i środków leczniczych w Europie Północnej. Apteka na pniu – brzoza to prawdziwa apteka natury; liście mają silne działanie moczopędne; herbata polecana przy kamicy nerkowej, obrzękach i infekcjach układu moczowego; pąki zawierają olejki eteryczne o działaniu antyseptycznym i przeciwbólowym; sok brzozowy jako wiosenny lek oczyszczający znany od tysiącleci. Grzybnia pod brzozą – brzoza to jedno z najważniejszych drzew mikoryzowych w polskich lasach i ogrodach; tworzy symbiozę z ponad 50 gatunkami grzybów, z których wiele jest jadalnych i smacznych: koźlarz brzozowy i koźlarz grabowy rosną niemal wyłącznie pod brzozami; maślaki, podgrzybki i wiele innych; posadzenie brzozy w ogrodzie to jednocześnie zaproszenie całego ekosystemu grzybowego; nie niszczyć grzybni i grzybów pod drzewem – są kluczem do jego zdrowia. Drzewo dla ptaków przez cały rok – brzoza to jedno z najcenniejszych drzew dla ptaków w polskim ogrodzie. Alergia – uwzględnić przy wyborze miejsca sadzenia – brzoza brodawkowata jest jednym z trzech głównych alergenów wiosennych w Polsce (obok olchy i leszczyny); pylenie trwa od marca do końca kwietnia; ziarna pyłku są bardzo drobne i przenoszone przez wiatr na odległość kilkudziesięciu kilometrów; osoby z alergią na pyłek brzozy powinny unikać sadzenia tego drzewa bezpośrednio przy oknach sypialni i tarasach. Drzewo pionierskie – szybkie efekty – brzoza to jedno z najszybciej rosnących rodzimych drzew; w ciągu 10 lat może osiągnąć 8–12 m wysokości; idealna gdy zależy nam na szybkim efekcie dekoracyjnym lub ekranującym; wadą jest stosunkowo krótkie życie (80–100 lat) w porównaniu z dębem czy lipą; w ogrodzie naturalistycznym można ją traktować jako drzewo przejściowe, które tworzy warunki mikroklimatyczne dla wolniej rosnących gatunków docelowych. Biała kora – powód i pielęgnacja – charakterystyczna biała kora brzozy jest to naturalne zabezpieczenie pnia przed słonecznym oparzeniem zimą i wczesnowiosną; nie bielić pnia brzozy wapnem (niepotrzebne i psuje estetykę); nie obdzierać kory (niszczy ochronną warstwę i uszkadza drzewo); kora łuszcząca się w cienkie arkusze to normalny, fizjologiczny proces samoodnawiania. Samosiew – kontrolować – brzoza produkuje miliony drobnych nasion rocznie; w sprzyjających warunkach (odkryta gleba, wilgoć) samosiew może być bardzo obfity; co roku wiosną usuwać niepożądane siewki zanim się ukorzenią; siewki łatwo usuwa się ręcznie w pierwszym roku; po 2–3 latach korzenie drewniejmą i usuwanie jest trudniejsze; w ogrodach naturalistycznych i dzikich zakątkach samosiew brzozy można kontrolowanie pozostawiać jako element naturalnej sukcesji.

Pokrewne gatunki roślin

Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

Lucjan Rutkowski – Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, ISBN 978-83-01-14342-8, PWN SA 2004
Praca zbiorowa – Botanica ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, ISBN 3-8331-1916-0, Könemann 2005