Macierzanka tymianek, tymianek

Macierzanka tymianek, tymianek, tymianek pospolity (Thymus vulgaris) to roślina z rodziny jasnotowatych. To krzewinka o leczniczych właściwościach. To także roślina przyprawowa, stosowana do dań mięsnych i rybnych.

Występowanie i środowisko PL

W Polsce roślina uprawiana w całym kraju. Pochodzi z południowej części Europy. Występuje też w północnej części Afryki. Lubi tereny suche, nasłonecznione.

Tryb życia i zachowanie

Kwitnie w okresie od maja do października.

Morfologia i anatomia

Osiąga wysokość 20-40 cm.

Łodyga jest silnie rozgałęziona.

Liście są od eliptycznych do równowąskich, podwinięte na brzegu, owłosione od spodu. Ulistnienie naprzeciwległe.

Kwiaty są różowe lub fioletowe, dwuwargowe, zebrane w główkowaty lub wydłużony kwiatostan.

Owoc to rozłupnia.

Ochrona i zagrożenia LC

Gatunek ten nie jest zagrożony wymarciem. Ma status LC w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych.

Synonimy

W literaturze można spotkać następujące synonimy dla określenia nazwy tego gatunku:

Origanum thymus Kuntze
Thymus collinus Salisb.

Biologia i ekologia

Kolor kwiatów:
Grupa roślin: krzewinka.
Stanowisko: nasłonecznione.
Użytek: roślina lecznicza, zioła.
Strefy mrozoodporności: 6-10. Uprawa w Polsce na zewnątrz jest możliwa w wybranych rejonach kraju.
Forma życiowa według klasyfikacji Raunkiaera: chamefit zdrewniały.
Kategoria przybysza: roślina uprawiana.
Diploidalna liczba chromosomów: 2n=30.
Status popularności rośliny: gatunek mało popularny w Polsce, mało osób interesuje się tym gatunkiem rośliny.

Kalendarz przyrody

1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	Opis
				●	●	●	●	●	●			Kwitnie tymianek.

Liczba zadań dostępnych dodatkowo w Kalendarzu ogrodnika: 15

Zobacz nasz Kalendarz ogrodnika - interaktywne narzędzie wspomagane technologią AI, które pomoże Ci zaplanować i uporządkować pracę w ogrodzie przez cały sezon. Śledź postęp prac, odznaczaj wykonane zadania i twórz własny harmonogram dopasowany do Twojego ogrodu. Dodawaj wybrane gatunki roślin i otrzymuj dopasowane wskazówki dotyczące ich uprawy. Znajdziesz tu także praktyczne porady dotyczące warzyw, owoców, drzew, krzewów ozdobnych, bylin i ziół. Sprawdź i przekonaj się, jak łatwo możesz zadbać o swój ogród krok po kroku.

Uprawa

Czynności i właściwości	Opis
Odczyn gleby	Lekko kwaśna do zasadowej (6,0–8,0); optymalnie 6,5–7,5; toleruje wapienne i alkaliczne gleby pH 7.0-8.0
Właściwości gleby	Lekka, piaszczysta lub kamienista, uboga, bardzo dobrze drenowana; absolutnie nie znosi gleb ciężkich, podmokłych i próchnicznych; na żyznej glebie rośnie bujnie, ale traci aromat
Trudność uprawy	Uprawa i pielęgnacja łatwa.
Zmianowanie	Nie lubi uprawy bezpośrednio po sobie.
Czas uprawy	Wieloletnia.
Nawożenie	Nie wolno stosować obornika. Nie nawozić od lipca. Roślina bardzo mało wymagająca; na ubogiej glebie: skromna dawka kompostu wiosną (1–2 kg/m²) raz na 2 lata; nadmiar azotu powoduje bujny wzrost kosztem zawartości olejków eterycznych – unikać nawożenia azo
Podlewanie	Bardzo rzadkie; roślina wybitnie odporna na suszę; podlewać tylko po posadzeniu i w ekstremalnej, wielotygodniowej suszy; nadmiar wody = główna przyczyna zamierania tymianku
Mrozoodporność	Tymianek nie jest odporny na mróz.
Odporność na warunki miejskie	Tak.
Stanowisko	Miejsce nasłonecznione, ciepłe, suche.
Rozsada	Tak.
Rozstawa	20–30 cm między roślinami; przy uprawie masowej ziołowej: 25 × 30 cm; jako obwódka: 15–20 cm
Wysiew do gruntu	Tak.
Terminy siewu / zbioru plonów / pielęgnacji	Zobacz w kalendarzu.
Uprawa doniczkowa	Tak.
Zalecenia uprawy w doniczce	Doskonały do pojemników, skrzynek balkonowych i doniczek zielnych; wymaga dobrze drenowanego, ubogiego podłoża z grubą warstwą drenażu; pojemnik min. 15–20 cm głębokości; na parapecie przez cały rok – wymaga słonecznego miejsca
Rozmnażanie	Przez wysiew nasion, sadzonki, podział korzeni.
Choroby i szkodniki	Szara pleśń.
Zbiór i przechowywanie	Przez cały sezon wegetacyjny; szczyt jakości ziela: tuż przed kwitnieniem i w trakcie (czerwiec); drugi zbiór po cięciu lipcowym (sierpień); suszyć w cieniu i przewiewie; zimą można zbierać świeże listki ze starszych roślin.
Zimowanie	Na zimę tymianek przykrywamy ziemią, włókniną, słoma, gałązkami.
Przyrost roczny	10–30 cm (bylina zwarta, wolno rosnąca); tworzy poduszkowate kępy 20–40 cm szerokości i 15–30 cm wysokości.
Czas kiełkowania	14–21 dni w temperaturze 18–22°C; kiełkowanie bywa nieregularne.
Dodatkowe informacje	Słońce i susza to podstawa – tymianek posadzony w cieniu lub na wilgotnej, ciężkiej glebie traci aromat, choruje i zamiera. Idealne stanowisko to południowy skalniak, sucha rabata przy murkach lub piaszczysta grządka ziołowa. Nadmiar wody to główny zabójca tymianku – zgnilizna korzeniowa przy przelewaniu jest częstszą przyczyną śmierci niż mróz. Przed posadzeniem zawsze zadbać o drenaż; unikać gleb gliniastych i podmokłych miejsc. Regularne cięcie to klucz do długowieczności – dwa razy w roku (wiosną i po kwitnieniu) skracać pędy o ok. 1/3. Rośliny nieprzycinane szybko drewnieją, stają się łyse w środku i tracą walory dekoracyjne oraz użytkowe. Najlepszy aromat przed kwitnieniem i w jego trakcie – gdy pojawiają się pąki kwiatowe, stężenie olejków eterycznych jest najwyższe. To idealny moment na główny zbiór i suszenie. Wyjątkowo cenna roślina miododajna – miód tymiankowy to jeden z najcenniejszych miodów na świecie; w ogrodzie kwitnący tymianek to prawdziwe eldorado dla pszczół i trzmieli. Łatwe rozmnażanie wegetatywne – sadzonki wierzchołkowe (5–8 cm) ukorzenione w piasku przez 4–6 tygodni dają nowe rośliny bez trudu; to najszybszy sposób na pomnożenie ulubionych odmian. Uboga gleba = intensywniejszy aromat – na żyznej glebie tymianek rośnie bujnie, ale produkuje mniej olejków eterycznych; nie nawozić azotem, unikać bogatego kompostu. Roślina całoroczna na parapecie – tymianek przeniesiony do doniczki i postawiony na słonecznym parapecie dostarcza świeżego ziela przez całą zimę; wymaga chłodniejszego pomieszczenia (12–16°C) i minimalnego podlewania. Wymiana co 4–5 lat – nawet przy regularnym cięciu rośliny z czasem nadmiernie drewnieją i stają się mniej produktywne; warto co kilka lat odnawiać uprawę z sadzonek lub nasion.

Zbiory i zastosowanie w zielarstwie

Zastosowanie	Opis
Uwaga: Informacje mają charakter edukacyjny. Przed zastosowaniem skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
Zastosowanie ogólne	Roślina przyprawowa i lecznicza.
Zastosowanie terapeutyczne	przeziębienie, grypa kaszel
Sposób działania, właściwości lecznicze	Tymianek ma działanie wykrztuśne i rozkurczowe. Jest stosowany przy kaszlu. Ma działanie przeciwbakteryjne i antywirusowe w chorobach górnych dróg oddechowych.
Przyjmowana postać	tabletki i kapsułki herbata, napar syrop
Przepisy zielarskie	Herbata - zalać 1-2 łyżeczki świeżych liści i/lub kwiatów bądź suszu 250 ml wrzątku, kilka minut zaparzać i odcedzić.
Dawkowanie	Herbata - 3 razy na dzień.
Przeciwwskazania	To bezpieczne zioło, jednak nie zaleca się przyjmowania nadmiernych dawek i przez długi czas.
Surowiec	Liście i kwiaty.
Przyprawa	To roślina przyprawowa, stosowana do dań mięsnych i rybnych.

Pokrewne gatunki roślin

Zioła
Zobacz atlas ziół, roślin leczniczych i przyprawowych.

Przepisy kucharskie

Przepis na kotlety mielone z indyka

Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

IUCN – Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych, ISSN 2307-8235 https://www.iucnredlist.org
Lucjan Rutkowski – Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, ISBN 978-83-01-14342-8, PWN SA 2004
Wolfgang Kawollek – Wielka księga ogrodnika i działkowca, ISBN 978-83-245-1259-1, Publicat 2001
Praca zbiorowa – 500 przypraw i ziół leczniczych, 978-83-7845-996-5, SBM 2015
Franz-Xaver Treml – Zioła z ogrodu i balkonu - 500 ziół przyprawowych i leczniczych, ISBN 978-83-7175-702-0, Delta
Rebecca L. Johnson, Steven Foster, Tieraona Low Dog, David Kiefer – Przewodnik po ziołach leczniczych, ISBN 978-83-274-8955-5, wydawnictwo Olesiejuk 2019