Słonecznik bulwiasty, topinambur

Słonecznik bulwiasty, topinambur (Helianthus tuberosus L.) to bylina z rodziny astrowatych, która w końcowym okresie wegetacji wytwarza charakterystyczne i jadalne bulwy (patrz zdjęcie w galerii). To roślina uprawna.

Występowanie i środowisko PL

To roślina rosnąca w Ameryce Północnej, uprawiana w Europie. Zasiedla lasy, prerie, skraje dróg, torfowiska, nieużytki, nadrzeczne zarośla.

Tryb życia i zachowanie

Topinambur kwitnie w okresie od sierpnia do października.

Morfologia i anatomia

Osiąga wysokość 60-300 cm.

Łodyga jest wyprostowana, owłosiona.

Liście lancetowate lub jajowate, o długości 10-23 cm są naprzeciwległe lub skrętoległe u dołu łodygi, na górze tylko skrętoległe, z długimi ogonkami (do 8 cm), całobrzegie, czasem piłkowane. Od spodu liście są owłosione.

Kwiaty są w koszyczkach. Kwiatów języczkowych jest od 10 do 20. Języczki od 24 do 40 mm długości i 10 mm szerokości. Kolor żółty.

Kłącza wytwarzają jadalne bulwy.

Ochrona i zagrożenia

To gatunek obcy w Polsce.

Ciekawostki

Topinambur wytwarza bulwy, które są nie tylko jadalne, ale są uważane za smaczniejsze od ziemniaków.

Zbiory i zastosowanie

Bulwy tej rośliny można przyrządzać poprzez gotowanie lub pieczenie, jak inne jarzyny. W celu poprawy smaku należy dodać przyprawy.

Pielęgnacja

To roślina odporna na mróz i dobrze rośnie w różnego rodzaju glebach, najlepiej dobrze spulchnionych, bogatych w składniki odżywcze i średnio wilgotnej. Wymaga stanowiska dobrze nasłonecznionego. Na zimę pozostawiamy zeschnięte pędy. Roślina może rosnąć wiele lat w tym samym miejscu.

Biologia i ekologia

Kolor kwiatów:
Grupa roślin: bylina.
Stanowisko: nasłonecznione.
Środowisko: leśne, synantropijne.
Użytek: rośliny uprawne, warzywa.
Strefy mrozoodporności: 4-10. Uprawa w Polsce na zewnątrz jest możliwa na terenie całego kraju.
Forma życiowa według klasyfikacji Raunkiaera: geofit.
Kategoria przybysza: kenofit, roślina uprawiana.
Częstość występowania gatunku: częsty w wielu rejonach.
Dynamika rozprzestrzeniania się gatunku: gatunek zajmujący nowe stanowiska.
Diploidalna liczba chromosomów: 2n=102.
Status popularności rośliny: gatunek powszechnie znany, roślina bardzo popularna, znajduje się pośród 100 najbardziej znanych wśród Polaków roślin.
Jadalność: Gatunek jadalny.

Kalendarz przyrody

1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	Opis
					●							Rośliny osiągają 1–2 m wysokości – szybki, imponujący wzrost
							●	●	●			Kwitnie słonecznik bulwiasty (topinambur).
								◂	●	▸		Zbiory bulw
										●		Wapnowanie gleby jeśli planowana zmiana uprawy w kolejnym roku

Liczba zadań dostepnych dodatkowo w Kalendarzu ogrodnika: 6

Zobacz nasz Kalendarz ogrodnika - interaktywne narzędzie wspomagane technologią AI, które pomoże Ci zaplanować i uporządkować pracę w ogrodzie przez cały sezon. Śledź postęp prac, odznaczaj wykonane zadania i twórz własny harmonogram dopasowany do Twojego ogrodu. Dodawaj wybrane gatunki roślin i otrzymuj dopasowane wskazówki dotyczące ich uprawy. Znajdziesz tu także praktyczne porady dotyczące warzyw, owoców, drzew, krzewów ozdobnych, bylin i ziół. Sprawdź i przekonaj się, jak łatwo możesz zadbać o swój ogród krok po kroku.

Uprawa

Czynności i właściwości	Opis
Odczyn gleby	pH 5.5-7.5
Właściwości gleby	Podłoże głęboko spulchnione, żyzne, umiarkowanie wilgotne.
Trudność uprawy	Uprawa i pielęgnacja łatwa.
Zmianowanie	Topinambur może być uprawiany na tym samym miejscu przez wiele lat.
Czas uprawy	Bylina wieloletnia uprawiana jako roślina jednoroczna lub trwała; od sadzenia bulw do zbiorów 180–210 dni; przy uprawie trwałej – plon corocznie.
Nawożenie	Roślina mało wymagająca; kompost lub obornik przed sadzeniem (3–5 kg/m²) wystarczy na kilka lat; nadmiar azotu powoduje bujny wzrost nadziemny kosztem bulw; co 2–3 lata można zasilić nawozem potasowym.
Podlewanie	Bardzo odporna na suszę; podlewanie konieczne tylko w ekstremalnej suszy podczas formowania bulw (lipiec–sierpień); po posadzeniu: 1–2 razy do czasu wschodów.
Mrozoodporność	Bulwy są odporne na mrozy.
Odporność na warunki miejskie	Tak.
Przycinanie	Znosi dobrze.
Inne zastosowania	Roślina nadaje się na żywopłot.
Stanowisko	Nasłonecznione.
Rozstawa	40–50 × 60–80 cm; większa rozstawa sprzyja większym bulwom; przy uprawie jako żywopłot – 30–40 cm w rzędzie.
Terminy siewu / zbioru plonów / pielęgnacji	Zobacz w kalendarzu.
Zalecenia uprawy w doniczce	Nieodpowiedni do uprawy w pojemnikach – wymaga dużej przestrzeni i głębokości; bulwy rozrastają się agresywnie.
Rozmnażanie	Rozmnażanie bulw wegetatywne.
Choroby i szkodniki	Rzadko choruje
Zbiór i przechowywanie	Październik–grudzień (i luty–marzec kolejnego roku); po przymrozkach i zżółknięciu łodyg; możliwy zbiór stopniowy przez całą zimę prosto z ziemi.
Zimowanie	Bulwy zimują w gruncie bez żadnej ochrony (do –25°C); łodygi obciąć po pierwszych przymrozkach; roślina całkowicie mrozoodporna.
Przyrost roczny	150–300 cm rocznie (łodygi nadziemne); wyjątkowo szybko rosnąca roślina.
Czas kiełkowania	Nie dotyczy (rozmnażanie przez bulwy); pierwsze wschody z bulw po 14–21 dniach od posadzenia w temp. gleby min. 8°C.
Dodatkowe informacje	Topinambur to roślina inwazyjna w ogrodzie – bez kontroli w ciągu 2–3 sezonów może opanować całą grządkę i sąsiednie. Stosować bariery korzeniowe (folia, zagłębione pojemniki, betonowe krawężniki) lub uprawiać w wyznaczonej, izolowanej strefie. Zbierać regularnie i dokładnie – każda pominięta bulwka lub fragment stolonu odrośnie w następnym roku. Jeśli chcemy ograniczyć uprawę, konieczne jest bardzo staranne, wieloletnie wyplewanie odrostów. Mróz poprawia smak – bulwy zbierane po przymrozkach są słodsze, ponieważ inulina częściowo zamienia się we fruktozę. Warto część zbiorów odłożyć na późną jesień lub zimę. Inulina zamiast skrobi – bulwy topinambu nie powodują skoków poziomu cukru we krwi; są wskazane dla diabetyków, ale mogą powodować wzdęcia przy nadmiernym spożyciu. Wyjątkowa odporność na mróz i suszę – jedna z niewielu warzyw, które można zbierać prosto spod śniegu; nie wymaga prawie żadnej pielęgnacji ani nawadniania. Wybitna roślina miododajna – kwitnie późno (sierpień–wrzesień), kiedy większość roślin już przekwitła; bardzo cenny pożytek dla pszczół i trzmieli przed zimą. Roślina ozdobna i użytkowa zarazem – 2–3-metrowe łany z żółtymi kwiatami mogą pełnić rolę sezonowego żywopłotu, osłony przed wiatrem lub tła na rabacie. Nie wymaga płodozmianu – przy uprawie w stałym miejscu można pozostawić na wiele lat bez rotacji; gleba pod topinambur z czasem się wzbogaca dzięki rozbudowanemu systemowi korzeniowemu. Przechowywanie – bulwy szybko więdną i wysychają po wykopaniu; najlepiej przechowywać w wilgotnym piasku lub torfie w piwnicy (0–4°C), lub pozostawiać w gruncie do bieżącego pobierania. W lodówce wytrzymują 1–2 tygodnie.

Pokrewne gatunki roślin

Powiązane materiały

Ciekawostki

Rekord szybkości w rozprzestrzenianiu się

Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

Lucjan Rutkowski – Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, ISBN 978-83-01-14342-8, PWN SA 2004
Beata Grabowska, Tomasz Kubala – Encyklopedia bylin t. I i II, ISBN 978-83-7506-845-0, Zysk i S-ka 2011
Agnieszka Gawłowska – 500 owoców i warzyw, 978-83-7845-874-6, SBM 2015
Praca zbiorowa – Botanica ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, ISBN 3-8331-1916-0, Könemann 2005