Baldachokwiatowce, selerowce
Baldachokwiatowce, selerowce (Apiales, Umbelliflorae) to rząd roślin naczyniowych nasiennych okrytozalążkowych. Czasem rodzinę dereniowatych wydziela się do odrębnego rzędu dereniowców. Kwiaty drobne, obupłciowe, promieniste zebrane zwykle w duże baldachy (stąd nazwa rzędu). To najczęściej rośliny zielne, a także drzewa i krzewy.
Rodziny
Alfabetyczny wykaz opublikowanych rodzin.
| Nazwa rodziny | Nazwa łacińska | Liczba gatunków | Czy występuje w Polsce? | |
|---|---|---|---|---|
| Świat | Polska | |||
| araliowate | Araliaceae | 850 | 1 | Tak |
| baldaszkowate | Apiaceae | 3500 | 70 | Tak |
| dereniowate | Cornaceae | 50 | 2 | Tak |
Występowanie i środowisko
Rośliny te zasiedlają strefę tropikalną i umiarkowaną całego świata.
Morfologia i anatomia
Ulistnienie najczęściej skrętoległe. W tkankach zwykle znajdują się przewody z żywicą, olejkami lub gumą.
Najbardziej popularne gatunki roślin
Oto wykaz dziesięciu (TOP 10) najbardziej popularnych gatunków roślin z tego rzędu. Jako kryterium popularności danej rośliny przyjęto częstość jej wyszukiwania w przeglądarce internetowej (w przypadku gdy nasz serwis posiada takie dane).
- koper włoski, fenkuł włoski
- selery zwyczajne, seler
- żeń-szeń właściwy, wszechlek żeń-szeń
- bluszcz pospolity
- biedrzeniec anyż, anyż
- wąkrotka azjatycka
- dereń jadalny
- szalej jadowity, cykuta
- dereń biały
- dzięgiel litwor, arcydzięgiel
Kalendarz przyrody
Kolejne numery w tabeli oznaczają miesiące. Kolorowa kolumna oznacza bieżący miesiąc. Kropkami zaznaczono zdarzenie, które trwa przez cały okres, a trójkątami tylko początek lub koniec miesiąca. Na końcu tabeli znajduje się filtr, za pomocą można ograniczyć liczbę wyświetlanych wierszy do bieżącej daty.
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | Opis |
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie aminek egipski. | ||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie aralia japońska. | |||||||
| ● | ● | Kwitnie barszcz Mantegazziego. | ||||||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie barszcz zwyczajny. | ||||||||
| ● | Wysiew na rozsadę w domu. | |||||||||||
| ● | Pielęgnacja rozsady. | |||||||||||
| ◂ | ▸ | Bezpośredni wysiew do gruntu. | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Sadzenie rozsady w gruncie. | ||||||||||
| ● | ● | Regularne podlewanie. | ||||||||||
| ● | Odchwaszczanie. | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | Pierwsze zbiory liści. | ||||||||
| ● | Kontrola pod kątem mszyc i zwójek. | |||||||||||
| ● | ● | Kwitnie anyż. | ||||||||||
| ● | ● | Zbiór nasion. | ||||||||||
| ● | Zbiór korzeni (opcjonalnie). | |||||||||||
| ● | Usuń resztki roślinne z grządki, przekop i nawóź kompostem. | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie biedrzeniec wielki. | ||||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie blekot pospolity. | ||||||||
| ● | Przycinanie zimowych uszkodzeń. | |||||||||||
| ◂ | ● | Sadzenie sadzonek bluszczu. | ||||||||||
| ● | Regularne podlewanie młodych nasadzeń. | |||||||||||
| ● | Kontrola pod kątem mszyc. | |||||||||||
| ● | Pierwsze przycinanie. | |||||||||||
| ● | ● | Letnie przycinanie i formowanie. | ||||||||||
| ● | ● | Kwitnie bluszcz pospolity. | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Jesienne przycinanie i porządkowanie. | ||||||||||
| ● | ● | Kwitnie cieszynianka wiosenna. | ||||||||||
| ◂ | ● | ◂ | ● | Czas sadzenia derenia białego. | ||||||||
| ◂ | ▸ | Cięcie radykalne (odmładzające) derenia białego. | ||||||||||
| ● | ● | Cięcie formujące/korygujące derenia białego. | ||||||||||
| ● | ● | ▸ | Cięcie żywopłotów z derenia. | |||||||||
| ● | ● | ▸ | Kwitnie dereń biały. | |||||||||
| ● | ● | Owocuje dereń biały. | ||||||||||
| ◂ | ● | Przebarwianie liści derenia białego. | ||||||||||
| ● | ● | ● | ● | Rozmnażanie przez sadzonki zdrewniałe derenia białego. | ||||||||
| ● | ● | Rozmnażanie przez sadzonki zielone derenia białego. | ||||||||||
| ● | ● | ● | Rozmnażanie przez podział krzewu derenia białego. | |||||||||
| ● | ● | Kwitnie dereń jadalny. | ||||||||||
| ● | Cięcie pielęgnacyjne. | |||||||||||
| ● | Nawożenie starszych roślin. | |||||||||||
| ● | Sadzenie sadzonek. | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | Regularne podlewanie. | ||||||||
| ● | Nawożenie azotowe (pogłówne). | |||||||||||
| ● | Odchwaszczanie i uzupełnianie mulczu. | |||||||||||
| ● | Kontrola pod kątem mszyc na młodych pędach (rzadkie — dereń bardzo odporny). | |||||||||||
| ● | ● | Nawożenie potasowe — wspomaga jakość i wielkość owoców. | ||||||||||
| ● | ● | Lekkie cięcie formujące. | ||||||||||
| ● | Obserwacja pod kątem przędziorka. | |||||||||||
| ◂ | ● | ● | Dojrzewają owoce derenia jadalnego. | |||||||||
| ● | ● | ▸ | Jesienne sadzenie sadzonek. | |||||||||
| ● | ● | Uzupełnienie mulczu przed zimą. | ||||||||||
| ● | ● | Opad liści — naturalny i prawidłowy. | ||||||||||
| ● | ● | Główne cięcie pielęgnacyjne po opadzie liści. | ||||||||||
| ● | ● | Sadzonki zdrewniałe — pobieranie i ukorzenianie. | ||||||||||
| ● | Kwitnie dereń kousa. | |||||||||||
| ● | ● | Kwitnie dereń rozłogowy. | ||||||||||
| ◂ | ● | ● | Kwitnie dereń szwedzki. | |||||||||
| ● | ● | ● | Zimowy aspekt dekoracyjny – dereń świdwa to jeden z absolutnych mistrzów zimowego ogrodu; nagie pędy w kolorze intensywnej czerwieni lub koralowej przy odmianach ozdobnych tworzą spektakularny zimowy obraz szczególnie przy śniegu; jeden z najważniejszych zimowych elementów ogrodu naturalistycznego. | |||||||||
| ● | Cięcie odmładzające. | |||||||||||
| ● | ● | Optymalny termin sadzenia wiosennego. | ||||||||||
| ● | Nawożenie wiosenne – kompost (2–3 kg/m²) lub długo działający nawóz wieloskładnikowy wokół krzewów; po silnym cięciu odmładzającym nawożenie szczególnie ważne dla stymulacji intensywnego odrostu. | |||||||||||
| ● | Ściółkowanie wokół nowo posadzonych roślin – kora lub zrębki (8–10 cm); utrzymuje wilgoć i hamuje chwasty. | |||||||||||
| ● | Nawożenie pogłówne po cięciu odmładzającym – nawóz azotowy lub gnojówka z pokrzywy stymuluje intensywny odrost pędów; szczególnie ważne po silnym cięciu. | |||||||||||
| ● | Monitoring pod kątem mszyc – pierwsze kolonie na młodych liściach i wierzchołkach pędów; przy małej liczbie usuwać mechanicznie; biedronki naturalnie regulują populacje. | |||||||||||
| ● | ● | Kwitnie dereń świdwa. | ||||||||||
| ● | ● | ● | ● | Regularne podlewanie przy suszy. | ||||||||
| ● | ● | ● | Nawożenie pogłówne – nawóz wieloskładnikowy lub gnojówka z pokrzywy co 4–6 tygodni; wspomaga intensywny wzrost wegetatywny i późniejsze owocowanie. | |||||||||
| ● | Odchwaszczanie wokół krzewów – szczególnie ważne przy nowych nasadzeniach; stare rozrośnięte krzewy skutecznie tłumią chwasty. | |||||||||||
| ● | Obserwacja pod kątem mączniaka – przy ciepłej i suchej pogodzie biały nalot na liściach; usuwać porażone liście; dobra cyrkulacja powietrza jako profilaktyka. | |||||||||||
| ● | Uzupełnienie ściółki przy upalnym lecie – szczególnie ważne przy stanowiskach słonecznych. | |||||||||||
| ● | ● | Pobieranie sadzonek półzdrewniałych – lipiec i sierpień to dobry termin; pędy tegoroczne częściowo stwardniałe; dereń łatwo się ukorzenia; ukorzeniane w piasku lub perlicie pod folią. | ||||||||||
| ● | Intensywne przebarwienie liści – wrzesień to miesiąc efektownych jesiennych barw derenia świdwy; liście nabierają intensywnie czerwonych fioletowych i purpurowych odcieni; jeden z najpiękniejszych krzewów jesiennego ogrodu naturalistycznego; połączenie czerwonych liści i czarnych owoców jest spektakularne. Pędy nabierają intensywnej czerwieni – przy chłodniejszych nocach tegoroczne pędy coraz wyraźniej czerwienieją; zapowiedź efektownego zimowego aspektu; u odmiany 'Midwinter Fire' gradient kolorów od żółtego przez pomarańczowy do czerwonego coraz wyraźniejszy. | |||||||||||
| ● | ● | Doskonały termin sadzenia jesiennego. | ||||||||||
| ◂ | ● | ● | ● | Kwitnie dzięgiel leśny. | ||||||||
| ● | ▸ | Sprawdzenie pH gleby w miejscu planowanej uprawy. | ||||||||||
| ◂ | ● | Wiosenny termin wysiewu nasion. | ||||||||||
| ● | Pierwsze zbiory wiosenne. | |||||||||||
| ● | Usunięcie obumarłych, ubiegłorocznych liści z rozet zimujących roślin. | |||||||||||
| ● | Pielęgnacja siewek. | |||||||||||
| ● | Podlewanie zimujących roślin. | |||||||||||
| ● | Zbiór korzeni dwuletnich roślin. | |||||||||||
| ● | Usuwanie resztek zeszłorocznych łodyg i liści z otoczenia roślin. | |||||||||||
| ● | Monitorowanie pod kątem ślimaków. | |||||||||||
| ● | Sadzenie rozsady na zewnątrz. | |||||||||||
| ● | Wysiew bezpośredni nasion do gruntu. | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ▸ | Regularne, obfite podlewanie. | |||||||
| ● | ● | ● | ● | ▸ | Rośliny drugiego roku: wybijanie pędu kwiatostanowego – imponująca łodyga może rosnąć o kilka centymetrów dziennie. | |||||||
| ● | ● | Ślimaki – intensywne zagrożenie dla młodych siewek i rozsady. | ||||||||||
| ● | Ściółkowanie gleby wokół roślin. | |||||||||||
| ● | Zbiór łodyg i ogonków liściowych do kandyzowania. | |||||||||||
| ● | Rośliny pierwszego roku tworzą rozległą rozetę. | |||||||||||
| ● | ● | Kwitnie arcydzięgiel litwor. | ||||||||||
| ● | Zbiór nasion. | |||||||||||
| ● | ● | Wysiew świeżo zebranych nasion. | ||||||||||
| ● | Po wysypaniu nasion roślina dwuletnia kończy swój cykl życiowy i zaczyna obumierać – to normalne zjawisko. | |||||||||||
| ● | Usuwanie przekwitłych baldachów jeśli nie chcemy samosiewu – zanim nasiona dojrzeją. | |||||||||||
| ● | Rośliny drugiego roku obumierają po owocowaniu. | |||||||||||
| ● | Usunięcie obumarłych roślin drugiego roku. | |||||||||||
| ● | ● | Zbiór korzeni. | ||||||||||
| ● | Ściółkowanie gleby wokół roślin pierwszego roku na zimę. | |||||||||||
| ● | Ewentualne wapnowanie lub zakwaszanie gleby zależnie od pH. | |||||||||||
| ● | Przygotowanie do zimy. | |||||||||||
| ● | Wysiew nasion do gruntu. | |||||||||||
| ● | Sprzątanie resztek obumarłych roślin; resztki zdrowe kompostować. | |||||||||||
| ● | ● | Kwitnie gorysz błotny. | ||||||||||
| ● | ● | Kwitnie gorysz miarz. | ||||||||||
| ● | ● | ● | ▸ | Kwitnie jarzmianka większa. | ||||||||
| ● | Wiosenny wysiew bezpośrednio do gruntu. | |||||||||||
| ● | Podlewanie zimujących roślin przy suchym marcu – przy przesychaniu gleby rozety rosną słabiej; gleba stale lekko wilgotna. | |||||||||||
| ● | Nawożenie wiosenne zimujących roślin – skromna dawka kompostu lub nawozu wieloskładnikowego wokół roślin; wspomaga intensywny wiosenny wzrost pędów kwiatostanowych. | |||||||||||
| ● | Usunięcie uszkodzonych zimowych liści – przy wiosennym przeglądzie usunąć przebrązowiałe zewnętrzne liście roset; poprawa cyrkulacji powietrza i estetyki. | |||||||||||
| ● | Przerywanie siewek z marcowych wysiewów – gdy rośliny mają 3–4 liście; przerzeźnić do rozstawy 15–20 cm; kminek fatalnie znosi przesadzanie; przerywanie zamiast przesadzania. | |||||||||||
| ● | ● | Regularne podlewanie – kminek przy niedoborze wody rośnie wolniej i daje mniejsze kwiatostany; gleba stale lekko wilgotna. | ||||||||||
| ● | Nawożenie pogłówne – nawóz wieloskładnikowy lub gnojówka z pokrzywy; wspomaga intensywny wzrost wegetatywny przed kwitnieniem. | |||||||||||
| ● | Odchwaszczanie – kminek w fazie wzrostu łatwo zagłuszany przez chwasty; odchwaszczać regularnie i ostrożnie dla nieuszkadzania korzeni palowych. | |||||||||||
| ● | Pełnia kwitnienia – maj to miesiąc szczytu kwitnienia kminku zwyczajnego; efektowne baldachy złożone z drobnych białych lub lekko różowawych kwiatków; kwitnienie trwa 3–5 tygodni; jeden z najpiękniejszych naturalnych elementów ogrodu ziołowego. Roślina wybitnie miododajna – kwitnący kminek masowo odwiedzany przez pszczoły dzikie pszczoły samotnice trzmiele muchy kwiatowe i inne owady zapylające; Roślina żywicielska motyli. | |||||||||||
| ● | Nawożenie pogłówne – ostatnia dawka nawozu wieloskładnikowego przed kwitnieniem; po zawiązaniu nasion nawożenie zbędne. | |||||||||||
| ● | Przygotowanie grządki pod letni wysiew – przygotować miejsce pod główny wysiew kminku w czerwcu–lipcu dla roślin kwitnących w przyszłym roku; głęboka uprawa kompostowanie i wyrównanie. | |||||||||||
| ● | Obserwacja pod kątem mszyc – mszyce na wierzchołkach pędów kwiatostanowych; przy małej liczbie biedronki naturalnie regulują populacje. | |||||||||||
| ● | ● | Zbiór nasion – kluczowy moment – gdy nasiona na głównym baldachu zaczynają brązowieć i łatwo się oddzielają. | ||||||||||
| ● | ● | ● | Główny termin wysiewu nasion na rośliny dwuletnie – czerwiec to optymalny czas wysiewu bezpośrednio do gruntu. | |||||||||
| ● | Usuwanie roślin po zbiorze nasion – rośliny drugiego roku po zbiorze nasion zasychają; wyciągnąć z korzeniami; kompostować zdrowe resztki. | |||||||||||
| ● | ● | ● | Pielęgnacja siewek z czerwcowych wysiewów – gdy siewki mają 3–4 liście przerzedzić do rozstawy 15–20 cm; siewki kminku mają charakterystyczne nitkowate pierwsze liście i są drobne; odchwaszczać ostrożnie dla nieuszkadzania drobnych roślin. Regularne podlewanie siewek – lipiec bywa gorący i suchy; młode siewki kminku wymagają regularnego podlewania; gleba stale lekko wilgotna. | |||||||||
| ● | ▸ | Pierwszy wysiew bezpośrednio do gruntu – od początku marca gdy gleba odmarzła. | ||||||||||
| ● | ▸ | Przerywanie siewek z marcowego wysiewu – gdy rośliny mają 3–4 liście; przerzedzić do rozstawy 8–10 cm; wyrwane siewki można jeść – mają intensywny aromat; przerywanie ważne dla uzyskania dużych i efektownych roślin. | ||||||||||
| ◂ | ● | ● | ● | ● | Zbiory liści – przy bujnym wzroście możliwe pierwsze zbiory wierzchołków pędów (5–8 cm) pod koniec marca. Młode liście kolendry wyjątkowo aromatyczne; ścinać selektywnie zewnętrzne liście lub wierzchołki pędów. Intensywny wzrost liści w kwietniu i maju – rośliny z marcowych wysiewów szybko rosną i tworzą efektowne kępy aromatycznych liści; charakterystyczny intensywny cytrusowo-korzenny zapach liści wyczuwalny z odległości; kolendra w maju jest w najlepszej formie liściowej. Aromat kolendry – liście kolendry zawierają aldehydy nadające charakterystyczny intensywny cytrusowo-mydlany lub korzenny aromat; reakcje na aromat kolendry są silnie zróżnicowane: dla większości jest przyjemny i korzenny; ok. 10–15% ludzi odczuwa smak kolendry jako mydlany lub owadzi. | |||||||
| ◂ | ● | ● | ● | Sukcesywny wysiew – druga partia – połowa kwietnia to termin drugiego wysiewu dla ciągłości zbiorów; postępować jak przy pierwszym wysiewie. | ||||||||
| ● | ● | ● | Odchwaszczanie – kolendra w fazie wzrostu łatwo zagłuszana przez chwasty; odchwaszczać regularnie i ostrożnie dla nieuszkadzania korzeni palowych. | |||||||||
| ● | Nawożenie – na glebach typowych zbędne; na glebach ubogich skromna dawka kompostu lub nawozu azotowego stymuluje wzrost liści; kolendra uprawiana głównie na liście docenia umiarkowane nawożenie azotem. | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie kolendra siewna. | ||||||||
| ● | Ścinanie pędów kwiatostanowych. | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | Regularne podlewanie – kolendra przy niedoborze wody szybko idzie w nasiona; regularnie co 3–5 dni przy braku opadów; ściółkowanie grządki utrzymuje wilgoć i spowalnia bieg w nasiona. | ||||||||
| ● | ● | Zbiór nasion z wczesnych wysiewów. | ||||||||||
| ● | Usuwanie roślin po zbiorze nasion – zasychające rośliny kompostować lub pozostawić kilka dla samosiewu; grządki przygotować pod kolejne uprawy. | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie koniopłoch łąkowy. | ||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Wysiew nasion kopru. | |||||||
| ● | Przerywanie siewek z marcowych wysiewów. | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Podlewanie. | |||||||
| ● | ● | Odchwaszczanie. | ||||||||||
| ● | ● | Zbiory ziela. | ||||||||||
| ● | Usuwanie pąków kwiatostanowych – przy uprawie wyłącznie na liście. | |||||||||||
| ● | Gąsienica pazia królowej (Papilio machaon). | |||||||||||
| ● | ● | ● | Zbiory ziela i kwiatostanów. | |||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie koper ogrodowy. | |||||||||
| ● | ● | ● | Zbiór nasion. | |||||||||
| ● | Pierwsze przymrozki kończą wegetację – koper jednoroczny ginie przy –1 do –2°C; po przymrozkach rośliny czernieją i zamierają. | |||||||||||
| ● | Sprawdzenie pH gleby w miejscu planowanej uprawy – ewentualne wapnowanie. | |||||||||||
| ● | Wysiew na rozsadę. | |||||||||||
| ◂ | ● | Wysiew bezpośredni możliwy pod osłony od końca marca. | ||||||||||
| ● | Pielęgnacja rozsady. | |||||||||||
| ◂ | ● | Wysiew bezpośredni do gruntu. | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Sadzenie rozsady na zewnątrz. | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Bezpośredni wysiew nasion do gruntu. | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Nawożenie startowe. | ||||||||||
| ● | ● | ● | Regularne, równomierne podlewanie. | |||||||||
| ● | Wysiew kolejnej partii nasion. | |||||||||||
| ● | Monitorowanie pod kątem mszyc i gąsienic połyśnicy marchwianki (Chamaepsila rosae). | |||||||||||
| ● | Obsypywanie bulwy. | |||||||||||
| ● | Nawożenie. | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ▸ | Zbiory. | |||||||
| ● | Usuwanie pędów kwiatostanowych. | |||||||||||
| ● | Obserwacja: gąsienice motyla paź królowej (Papilio machaon). | |||||||||||
| ● | ● | Okres zbioru kopru włoskiego. | ||||||||||
| ● | Obserwacja pod kątem chorób: rdza, mączniak; przy dużej wilgotności – zgnilizna podstawy bulwy. | |||||||||||
| ● | ● | Zbieranie nasion z dosuszonych parasoli. | ||||||||||
| ● | ● | Usuwanie roślin po zbiorach – kompostowanie zdrowych resztek. Sprzątanie grządek, głęboka uprawa gleby. | ||||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie kropidło wodne. | |||||||||
| ● | Usunięcie ubiegłorocznych łodyg – wyciąć tuż przy ziemi przed lub przy pojawieniu się nowych pędów; stare łodygi kompostować; stanowisko oczyścić ze starych resztek. | |||||||||||
| ● | Optymalny termin wysiewu nasion bezpośrednio do gruntu. | |||||||||||
| ● | ● | Optymalny termin sadzenia sadzonek i podziału kęp. | ||||||||||
| ● | Nawożenie wiosenne. | |||||||||||
| ● | Ściółkowanie wokół roślin – warstwa kompostu lub kory (8–10 cm) wokół rośliny; utrzymuje wilgoć i dostarcza składników pokarmowych; lubczyk docenia żyzną i próchniczą glebę. | |||||||||||
| ● | Pierwsze zbiory liści – przy bujnym wzroście możliwe pierwsze skromne zbiory zewnętrznych liści lub wierzchołków pędów; młode liście lubczyku wyjątkowo aromatyczne i delikatne; ścinać selektywnie zewnętrzne liście lub wierzchołki pędów (5–10 cm) dla stymulacji krzewienia. | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Regularne podlewanie – kwiecień bywa suchy; lubczyk przy intensywnym wzroście wiosennym docenia regularną wilgoć; podlewać co 5–7 dni przy braku opadów; na glebach głębokich i gliniastych rzadziej; na piaszczystych częściej. | |||||||
| ● | ● | Odchwaszczanie wokół roślin – szczególnie ważne przy nowych nasadzeniach; stare rozwinięte kępy lubczyku skutecznie tłumią chwasty swoją masą. | ||||||||||
| ● | ● | Nawożenie pogłówne – gnojówka z pokrzywy lub nawóz wieloskładnikowy co 4–6 tygodni; lubczyk jako duża i intensywnie rosnąca bylina docenia regularne zasilanie; po każdym intensywnym zbiorze liści skromna dawka nawozu przyspiesza regenerację. | ||||||||||
| ● | Pobieranie sadzonek i podział – maj to ostatni dobry termin przed kwitnieniem; ostrożnie wykopać fragment kępy z korzeniami; sadzonki z korzeniami pobocznych pędów; posadzić natychmiast i obficie podlać. | |||||||||||
| ● | ● | Obfite zbiory liści. | ||||||||||
| ● | Zbiór kwiatów do suszenia – świeże baldachy kwiatostanowe dekoracyjne w bukietach; do suszenia zbierać gdy w pełni otwarte; suszyć w cieniu i przewiewie. | |||||||||||
| ● | ● | Kwitnie lubczyk ogrodowy. | ||||||||||
| ● | Zbiór nasion – gdy rozłupnie zaczynają brązowieć i łatwo się oddzielają. | |||||||||||
| ● | Cięcie po kwitnieniu. | |||||||||||
| ● | Nawożenie po cięciu – nawóz azotowy lub gnojówka z pokrzywy stymuluje intensywny odrost nowych liści po lipcowym cięciu; szczególnie ważne przy uprawie głównie liściowej. | |||||||||||
| ● | Letnie zbiory do konserwowania. | |||||||||||
| ● | Ostatnie zbiory liści sezonu – wrzesień to ostatni miesiąc obfitych zbiorów przed zamieraniem roślin; zbierać przed pierwszymi przymrozkami; przygotować zapasy do mrożenia i konserwowania na zimę. | |||||||||||
| ● | Podział kęp jesienny. | |||||||||||
| ● | Cięcie pędów po pierwszych przymrozkach – suche pędy skrócić do 10–15 cm nad ziemią; lub pozostawić do wiosny jako zimową dekorację; suche łodygi lubczyku z charakterystycznymi rozłupniami dekoracyjne przez całą zimę. | |||||||||||
| ● | Zbiór korzeni do celów zielarskich. | |||||||||||
| ◂ | ● | ● | ▸ | Wysiew nasion marchwi. Dosiewamy do połowy czerwca. | ||||||||
| ● | ● | Przerywanie siewek. | ||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Regularne podlewanie. | |||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kwitnie marchew zwyczajna. | |||||||
| ● | Spulchnianie gleby między rzędami. | |||||||||||
| ● | ● | ● | Połyśnica marchwianka (Chamaepsila rosae) – szczyt aktywności. | |||||||||
| ● | ● | Zbiór marchwi wczesnej (pęczkowej). | ||||||||||
| ● | ● | Odchwaszczanie. | ||||||||||
| ● | Obserwacja pod kątem alternariozy marchwi. | |||||||||||
| ● | Obserwacja pod kątem mszycy na szczytach roślin. | |||||||||||
| ● | ● | Zbiór marchwi średniowczesnej. | ||||||||||
| ◂ | ● | Zbiór marchwi późnej (jesiennej). | ||||||||||
| ● | Po zbiorze: głęboka uprawa gleby; kompostowanie zdrowych resztek liści. | |||||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie marchewnik anyżowy. | |||||||||
| ● | ● | ● | ▸ | Kwitnie mikołajek nadmorski. | ||||||||
| ● | ● | Kwitnie mikołajek olbrzymi. | ||||||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie mikołajek płaskolistny. | ||||||||
| ◂ | ● | ● | ● | Kwitnie mikołajek polny. | ||||||||
| ● | Zbieranie zimujących korzeni. | |||||||||||
| ● | Główny termin wysiewu nasion bezpośrednio do gruntu. | |||||||||||
| ● | Przerywanie siewek. | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Regularne podlewanie. | |||||||
| ● | ● | ● | Odchwaszczanie. | |||||||||
| ● | Nawożenie. | |||||||||||
| ◂ | ▸ | Wysiew nasion pasternaka do gruntu na przezimowanie. | ||||||||||
| ● | Mszyca i ślimaki – monitoring. | |||||||||||
| ● | ● | Ściółkowanie między rzędami. | ||||||||||
| ● | ● | ● | ● | Intensywny wzrost liści – duże pierzasto złożone liście na długich ogonkach; wzrost nadziemny intensywny w maju; Uwaga na oparzenia fototoksyczne! – liście i łodygi pasternaku zawierają furanokumaryny powodujące silne podrażnienia skóry przy kontakcie z sokiem i ekspozycji na słońce; zawsze używać rękawiczek przy pracy z pasternakiem w słoneczne dni; po kontakcie dokładnie umyć ręce; reakcja skórna może być bolesna i trwała! | ||||||||
| ● | Nawożenie pogłówne. | |||||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie pasternak zwyczajny. | |||||||||
| ● | Obserwacja pod kątem zarazy. | |||||||||||
| ● | Liście mogą zaczynać żółknąć od dołu – naturalne zjawisko pod koniec lata; usuwać żółknące liście dla poprawy cyrkulacji powietrza i estetyki. | |||||||||||
| ● | Ściółkowanie korzeni przed zimą. | |||||||||||
| ● | Obserwacja zdrowia roślin. | |||||||||||
| ● | Główny sezon zbiorów. | |||||||||||
| ● | Głęboka uprawa stanowisk po zbiorach – przekopanie z kompostem pod przyszłe nasadzenia. | |||||||||||
| ◂ | ● | ● | ● | ● | ● | ● | Możliwy wysiew nasion pietruszki do gruntu. | |||||
| ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | Termin zbioru liści pietruszki. | ||||
| ● | ● | Przerywanie siewek. | ||||||||||
| ● | ● | ● | ● | Regularne podlewanie — pietruszka lubi stałą wilgotność. | ||||||||
| ● | ● | ● | Usuwanie na bieżąco kwiatów pietruszki. | |||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie pietruszka. | |||||||||
| ● | Nawożenie azotowe (pogłówne) — wspomaga bujny wzrost liści. | |||||||||||
| ● | Kontrola pod kątem septoriozy pietruszki (żółte plamy na liściach). | |||||||||||
| ● | ● | Termin zbioru korzenia pietruszki. | ||||||||||
| ◂ | ● | ● | Kwitnie podagrycznik pospolity. | |||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie przewiercień długolistny. | |||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie przewiercień okrągłolistny. | |||||||||
| ● | ● | Kwitnie przewiercień sierpowaty. | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Od połowy lutego główny termin wysiewu nasion selera na rozsadę. | ||||||||||
| ● | Wysiew selera naciowego i liściowego. | |||||||||||
| ● | Pielegnacja rozsady. | |||||||||||
| ● | Pielegnacja rozsady. | |||||||||||
| ◂ | ▸ | Sadzenie rozsady na zewnątrz po 10–15 maja. | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Ściółkowanie między roślinami . | ||||||||||
| ◂ | ● | Ślimaki szczególnie groźne dla świeżo posadzonej rozsady – wystawiać pułapki; stosować bariery miedziane . | ||||||||||
| ● | Regularne odchwaszczanie i spulchnianie. | |||||||||||
| ● | ● | ● | Obserwacja pod kątem zarazy. | |||||||||
| ● | ● | Usuwanie bocznych odrostów (seler korzeniowy). | ||||||||||
| ● | ● | Nawożenie pogłówne. | ||||||||||
| ● | ● | ● | Obfite i regularne podlewanie. | |||||||||
| ● | ● | ● | Kwitną selery zwyczajne. | |||||||||
| ● | Wybielanie selera naciowego. | |||||||||||
| ● | Kontrola pod kątem obecności mszycy. | |||||||||||
| ● | Odsłanianie bulwy selera korzeniowego. | |||||||||||
| ● | Nawożenie. | |||||||||||
| ◂ | ● | Zbiory selera naciowego. | ||||||||||
| ◂ | ● | Uzupełnienie ściółki między roślinami przed jesienią. | ||||||||||
| ● | Główny sezon zbiorów selera korzeniowego. | |||||||||||
| ● | Głęboka uprawa gleby po zbiorach – przekopanie z kompostem pod przyszłe nasadzenia. | |||||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie sierpnica pospolita. | |||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie cykuta. | |||||||||
| ● | ● | ● | ▸ | Kwitnie szczwół plamisty. | ||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie świerząbek bulwiasty. | |||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie świerząbek gajowy. | |||||||||
| ● | ● | ● | ▸ | Kwitnie trybula leśna. | ||||||||
| ● | ● | Kwitnie trybula pospolita. | ||||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie wąkrota zwyczajna. | |||||||||
| ● | ● | ● | ● | Kwitnie wszewłoga górska. | ||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie wzdęcin Fischera. | |||||||||
| ● | ● | Kwitnie żankiel zwyczajny. |
Bibliografia
Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:
- Lucjan Rutkowski — Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, ISBN 978-83-01-14342-8, PWN SA 2004
- Pod redakcją Alicji i Jerzego Szweykowskich — Słownik botaniczny, ISBN 83-214-1305-6, Wiedza Powszechna 2003
- Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski — Botanika. Systematyka, ISBN 978-83-01-13953-7, PWN 2013
© medianauka.pl, 2017-06-21, RZAD-160/23754
Data aktualizacji artykułu: 2023-12-22





