Baldachokwiatowce, selerowce

Baldachokwiatowce, selerowce (Apiales, Umbelliflorae) to rząd roślin naczyniowych nasiennych okrytozalążkowych. Czasem rodzinę dereniowatych wydziela się do odrębnego rzędu dereniowców. Kwiaty drobne, obupłciowe, promieniste zebrane zwykle w duże baldachy (stąd nazwa rzędu). To najczęściej rośliny zielne, a także drzewa i krzewy.

Rodziny

Alfabetyczny wykaz opublikowanych rodzin.

Nazwa rodziny	Nazwa łacińska	Liczba gatunków		Czy występuje w Polsce?
Nazwa rodziny	Nazwa łacińska	Świat	Polska	Czy występuje w Polsce?
araliowate	Araliaceae	850	1	Tak
baldaszkowate	Apiaceae	3500	70	Tak
dereniowate	Cornaceae	50	2	Tak

Występowanie i środowisko

Rośliny te zasiedlają strefę tropikalną i umiarkowaną całego świata.

Morfologia i anatomia

Ulistnienie najczęściej skrętoległe. W tkankach zwykle znajdują się przewody z żywicą, olejkami lub gumą.

Najbardziej popularne gatunki roślin

Oto wykaz dziesięciu (TOP 10) najbardziej popularnych gatunków roślin z tego rzędu. Jako kryterium popularności danej rośliny przyjęto częstość jej wyszukiwania w przeglądarce internetowej (w przypadku gdy nasz serwis posiada takie dane).

Kalendarz przyrody

Kolejne numery w tabeli oznaczają miesiące. Kolorowa kolumna oznacza bieżący miesiąc. Kropkami zaznaczono zdarzenie, które trwa przez cały okres, a trójkątami tylko początek lub koniec miesiąca. Na końcu tabeli znajduje się filtr, za pomocą można ograniczyć liczbę wyświetlanych wierszy do bieżącej daty.

Opis

●

Kwitnie aminek egipski.

●

Kwitnie aralia japońska.

●

Kwitnie barszcz Mantegazziego.

●

Kwitnie barszcz zwyczajny.

●

Wysiew na rozsadę w domu

●

Pielęgnacja rozsady

◂

▸

Bezpośredni wysiew do gruntu

◂

▸

Sadzenie rozsady w gruncie

●

Regularne podlewanie

●

Odchwaszczanie

●

Pierwsze zbiory liści

●

Kontrola pod kątem mszyc i zwójek

●

Kwitnie anyż

●

Zbiór nasion

●

Zbiór korzeni (opcjonalnie)

●

Usuń resztki roślinne z grządki, przekop i nawóź kompostem

●

Kwitnie biedrzeniec wielki.

●

Kwitnie blekot pospolity.

●

Przycinanie zimowych uszkodzeń

◂

●

Sadzenie sadzonek bluszczu

●

Regularne podlewanie młodych nasadzeń

●

Kontrola pod kątem mszyc

●

Pierwsze przycinanie

●

Letnie przycinanie i formowanie

●

Kwitnie bluszcz pospolity.

◂

▸

Jesienne przycinanie i porządkowanie

●

Kwitnie cieszynianka wiosenna.

◂

●

◂

●

Czas sadzenia derenia białego.

◂

▸

Cięcie radykalne (odmładzające) derenia białego

●

Cięcie formujące/korygujące derenia białego

●

▸

Cięcie żywopłotów z derenia

●

▸

Kwitnie dereń biały.

●

Owocuje dereń biały

◂

●

Przebarwianie liści derenia białego

●

Rozmnażanie przez sadzonki zdrewniałe derenia białego

●

Rozmnażanie przez sadzonki zielone derenia białego

●

Rozmnażanie przez podział krzewu derenia białego

●

Kwitnie dereń jadalny.

●

Cięcie pielęgnacyjne

●

Nawożenie starszych roślin

●

Sadzenie sadzonek

●

Regularne podlewanie

●

Nawożenie azotowe (pogłówne)

●

Odchwaszczanie i uzupełnianie mulczu

●

Kontrola pod kątem mszyc na młodych pędach (rzadkie — dereń bardzo odporny)

●

Nawożenie potasowe — wspomaga jakość i wielkość owoców

●

Lekkie cięcie formujące

●

Obserwacja pod kątem przędziorka

◂

●

Dojrzewają owoce derenia jadalnego.

●

▸

Jesienne sadzenie sadzonek

●

Uzupełnienie mulczu przed zimą

●

Opad liści — naturalny i prawidłowy

●

Główne cięcie pielęgnacyjne po opadzie liści

●

Sadzonki zdrewniałe — pobieranie i ukorzenianie

●

Kwitnie dereń kousa.

●

Kwitnie dereń rozłogowy.

◂

●

Kwitnie dereń szwedzki.

●

Kwitnie dereń świdwa.

◂

●

Kwitnie dzięgiel leśny.

●

▸

Sprawdzenie pH gleby w miejscu planowanej uprawy

◂

●

Wiosenny termin wysiewu nasion

●

Pierwsze zbiory wiosenne

●

Usunięcie obumarłych, ubiegłorocznych liści z rozet zimujących roślin

●

Pielęgnacja siewek

●

Podlewanie zimujących roślin

●

Zbiór korzeni dwuletnich roślin

●

Usuwanie resztek zeszłorocznych łodyg i liści z otoczenia roślin

●

Monitorowanie pod kątem ślimaków

●

Sadzenie rozsady na zewnątrz

●

Wysiew bezpośredni nasion do gruntu

●

▸

Regularne, obfite podlewanie

●

▸

Rośliny drugiego roku: wybijanie pędu kwiatostanowego – imponująca łodyga może rosnąć o kilka centymetrów dziennie

●

Ślimaki – intensywne zagrożenie dla młodych siewek i rozsady

●

Ściółkowanie gleby wokół roślin

●

Zbiór łodyg i ogonków liściowych do kandyzowania

●

Rośliny pierwszego roku tworzą rozległą rozetę

●

Kwitnie arcydzięgiel litwor.

●

Zbiór nasion

●

Wysiew świeżo zebranych nasion

●

Po wysypaniu nasion roślina dwuletnia kończy swój cykl życiowy i zaczyna obumierać – to normalne zjawisko

●

Usuwanie przekwitłych baldachów jeśli nie chcemy samosiewu – zanim nasiona dojrzeją

●

Rośliny drugiego roku obumierają po owocowaniu

●

Usunięcie obumarłych roślin drugiego roku

●

Zbiór korzeni

●

Ściółkowanie gleby wokół roślin pierwszego roku na zimę

●

Ewentualne wapnowanie lub zakwaszanie gleby zależnie od pH

●

Przygotowanie do zimy

●

Wysiew nasion do gruntu

●

Sprzątanie resztek obumarłych roślin; resztki zdrowe kompostować

●

Kwitnie gorysz błotny.

●

Kwitnie gorysz miarz.

●

▸

Kwitnie jarzmianka większa.

●

Kwitnie kolendra siewna.

●

Kwitnie koniopłoch łąkowy.

●

Wysiew nasion kopru

●

Przerywanie siewek z marcowych wysiewów

●

Podlewanie

●

Odchwaszczanie

●

Zbiory ziela

●

Usuwanie pąków kwiatostanowych – przy uprawie wyłącznie na liście

●

Gąsienica pazia królowej (Papilio machaon)

●

Zbiory ziela i kwiatostanów

●

Kwitnie koper ogrodowy.

●

Zbiór nasion

●

Pierwsze przymrozki kończą wegetację – koper jednoroczny ginie przy –1 do –2°C; po przymrozkach rośliny czernieją i zamierają

●

Sprawdzenie pH gleby w miejscu planowanej uprawy – ewentualne wapnowanie

●

Wysiew na rozsadę

◂

●

Wysiew bezpośredni możliwy pod osłony od końca marca

●

Pielęgnacja rozsady

◂

●

Wysiew bezpośredni do gruntu

◂

▸

Sadzenie rozsady na zewnątrz

◂

▸

Bezpośredni wysiew nasion do gruntu

◂

▸

Nawożenie startowe

●

Regularne, równomierne podlewanie

●

Wysiew kolejnej partii nasion

●

Monitorowanie pod kątem mszyc i gąsienic połyśnicy marchwianki (Chamaepsila rosae)

●

Obsypywanie bulwy

●

Nawożenie

●

▸

Zbiory

●

Usuwanie pędów kwiatostanowych

●

Obserwacja: gąsienice motyla paź królowej (Papilio machaon)

●

Okres zbioru kopru włoskiego.

●

Obserwacja pod kątem chorób: rdza, mączniak; przy dużej wilgotności – zgnilizna podstawy bulwy

●

Zbieranie nasion z dosuszonych parasoli

●

Usuwanie roślin po zbiorach – kompostowanie zdrowych resztek. Sprzątanie grządek, głęboka uprawa gleby.

●

Kwitnie kropidło wodne.

●

Kwitnie lubczyk ogrodowy.

◂

●

▸

Wysiew nasion marchwi. Dosiewamy do połowy czerwca.

●

Przerywanie siewek

●

Regularne podlewanie

●

Kwitnie marchew zwyczajna.

●

Spulchnianie gleby między rzędami

●

Połyśnica marchwianka (Chamaepsila rosae) – szczyt aktywności

●

Zbiór marchwi wczesnej (pęczkowej)

●

Odchwaszczanie

●

Obserwacja pod kątem alternariozy marchwi

●

Obserwacja pod kątem mszycy na szczytach roślin

●

Zbiór marchwi średniowczesnej

◂

●

Zbiór marchwi późnej (jesiennej)

●

Po zbiorze: głęboka uprawa gleby; kompostowanie zdrowych resztek liści

●

Kwitnie marchewnik anyżowy.

●

▸

Kwitnie mikołajek nadmorski.

●

Kwitnie mikołajek olbrzymi.

●

Kwitnie mikołajek płaskolistny.

◂

●

Kwitnie mikołajek polny.

●

Zbieranie zimujących korzeni

●

Główny termin wysiewu nasion bezpośrednio do gruntu

●

Przerywanie siewek

●

Regularne podlewanie

●

Odchwaszczanie

●

Nawożenie

◂

▸

Wysiew nasion pasternaka do gruntu na przezimowanie

●

Mszyca i ślimaki – monitoring

●

Ściółkowanie między rzędami

●

Intensywny wzrost liści – duże pierzasto złożone liście na długich ogonkach; wzrost nadziemny intensywny w maju; Uwaga na oparzenia fototoksyczne! – liście i łodygi pasternaku zawierają furanokumaryny powodujące silne podrażnienia skóry przy kontakcie z sokiem i ekspozycji na słońce; zawsze używać rękawiczek przy pracy z pasternakiem w słoneczne dni; po kontakcie dokładnie umyć ręce; reakcja skórna może być bolesna i trwała!

●

Nawożenie pogłówne

●

Kwitnie pasternak zwyczajny

●

Obserwacja pod kątem zarazy

●

Liście mogą zaczynać żółknąć od dołu – naturalne zjawisko pod koniec lata; usuwać żółknące liście dla poprawy cyrkulacji powietrza i estetyki

●

Ściółkowanie korzeni przed zimą

●

Obserwacja zdrowia roślin

●

Główny sezon zbiorów

●

Głęboka uprawa stanowisk po zbiorach – przekopanie z kompostem pod przyszłe nasadzenia

◂

●

Możliwy wysiew nasion pietruszki do gruntu.

●

Termin zbioru liści pietruszki.

●

Przerywanie siewek

●

Regularne podlewanie — pietruszka lubi stałą wilgotność

●

Usuwanie na bieżąco kwiatów pietruszki.

●

Kwitnie pietruszka.

●

Nawożenie azotowe (pogłówne) — wspomaga bujny wzrost liści

●

Kontrola pod kątem septoriozy pietruszki (żółte plamy na liściach)

●

Termin zbioru korzenia pietruszki.

◂

●

Kwitnie podagrycznik pospolity.

●

Kwitnie przewiercień długolistny.

●

Kwitnie przewiercień okrągłolistny.

●

Kwitnie przewiercień sierpowaty.

◂

▸

Od połowy lutego główny termin wysiewu nasion selera na rozsadę

●

Wysiew selera naciowego i liściowego

●

Pielegnacja rozsady

●

Pielegnacja rozsady

◂

▸

Sadzenie rozsady na zewnątrz po 10–15 maja

◂

▸

Ściółkowanie między roślinami

◂

●

Ślimaki szczególnie groźne dla świeżo posadzonej rozsady – wystawiać pułapki; stosować bariery miedziane

●

Regularne odchwaszczanie i spulchnianie

●

Obserwacja pod kątem zarazy

●

Usuwanie bocznych odrostów (seler korzeniowy)

●

Nawożenie pogłówne

●

Obfite i regularne podlewanie

●

Kwitną selery zwyczajne.

●

Wybielanie selera naciowego

●

Kontrola pod kątem obecności mszycy

●

Odsłanianie bulwy selera korzeniowego

●

Nawożenie

◂

●

Zbiory selera naciowego

◂

●

Uzupełnienie ściółki między roślinami przed jesienią

●

Główny sezon zbiorów selera korzeniowego

●

Głęboka uprawa gleby po zbiorach – przekopanie z kompostem pod przyszłe nasadzenia

●

Kwitnie sierpnica pospolita.

●

Kwitnie cykuta.

●

▸

Kwitnie szczwół plamisty.

●

Kwitnie świerząbek bulwiasty.

●

Kwitnie świerząbek gajowy.

●

▸

Kwitnie trybula leśna.

●

Kwitnie trybula pospolita.

●

Kwitnie wąkrota zwyczajna.

●

Kwitnie wszewłoga górska.

●

Kwitnie wzdęcin Fischera.

●

Kwitnie żankiel zwyczajny.

Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

Lucjan Rutkowski — Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, ISBN 978-83-01-14342-8, PWN SA 2004
Pod redakcją Alicji i Jerzego Szweykowskich — Słownik botaniczny, ISBN 83-214-1305-6, Wiedza Powszechna 2003
Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski — Botanika. Systematyka, ISBN 978-83-01-13953-7, PWN 2013