Baldaszkowate

Baldaszkowate (Apiaceae, Umbelliferae) to rodzina roślin z rzędu baldachokwiatowców, do której zaliczamy około 3500 gatunków, z czego w Polsce można spotkać około 70 z nich.

To w znakomitej większości rośliny zielne, wyjątkowo krzewy lub drzewka.

Występowanie i środowisko

Większość roślin z rodziny Apiaceae żuje w strefie umiarkowanej na obu półkulach Ziemi.

Morfologia i anatomia

Liście zwykle złożone, dużych rozmiarów. Kwiaty drobne, zebrane w baldachy, z czego wywodzi się nazwa rodziny.

Rodzaje

Wykaz wszystkich opublikowanych rodzajów z tej rodziny:

Gatunki

Wykaz pozostałych gatunków, opisanych w naszym serwisie:

Inne gatunki

Kalendarz przyrody

Poniższy kalendarz zawiera wszystkie gatunki, które nie znalazły się w opisie żadnego rodzaju. Każdy rodzaj zawiera niezależny kalendarz przyrody.

123456789101112

Opis

     ●●●●   Kwitnie aminek egipski.
  ●         Wysiew na rozsadę w domu.
   ●        Pielęgnacja rozsady.
    ◂▸      Bezpośredni wysiew do gruntu.
    ◂▸      Sadzenie rozsady w gruncie.
    ●●      Regularne podlewanie.
     ●      Odchwaszczanie.
     ●●●●   Pierwsze zbiory liści.
     ●      Kontrola pod kątem mszyc i zwójek.
      ●●    Kwitnie anyż.
       ●●   Zbiór nasion.
        ●   Zbiór korzeni (opcjonalnie).
         ●  Usuń resztki roślinne z grządki, przekop i nawóź kompostem.
     ●●●●   Kwitnie biedrzeniec wielki.
     ●●●●   Kwitnie blekot pospolity.
   ●●       Kwitnie cieszynianka wiosenna.
     ◂●●●   Kwitnie dzięgiel leśny.
 ●▸         Sprawdzenie pH gleby w miejscu planowanej uprawy.
 ◂●         Wiosenny termin wysiewu nasion.
  ●         Pierwsze zbiory wiosenne.
  ●         Usunięcie obumarłych, ubiegłorocznych liści z rozet zimujących roślin.
   ●        Pielęgnacja siewek.
   ●        Podlewanie zimujących roślin.
   ●        Zbiór korzeni dwuletnich roślin.
   ●        Usuwanie resztek zeszłorocznych łodyg i liści z otoczenia roślin.
   ●        Monitorowanie pod kątem ślimaków.
    ●       Sadzenie rozsady na zewnątrz.
    ●       Wysiew bezpośredni nasion do gruntu.
    ●●●●▸   Regularne, obfite podlewanie.
    ●●●●▸   Rośliny drugiego roku: wybijanie pędu kwiatostanowego – imponująca łodyga może rosnąć o kilka centymetrów dziennie.
    ●●      Ślimaki – intensywne zagrożenie dla młodych siewek i rozsady.
     ●      Ściółkowanie gleby wokół roślin.
     ●      Zbiór łodyg i ogonków liściowych do kandyzowania.
     ●      Rośliny pierwszego roku tworzą rozległą rozetę.
     ●●     Kwitnie arcydzięgiel litwor.
      ●     Zbiór nasion.
      ●●    Wysiew świeżo zebranych nasion.
      ●     Po wysypaniu nasion roślina dwuletnia kończy swój cykl życiowy i zaczyna obumierać – to normalne zjawisko.
      ●     Usuwanie przekwitłych baldachów jeśli nie chcemy samosiewu – zanim nasiona dojrzeją.
       ●    Rośliny drugiego roku obumierają po owocowaniu.
       ●    Usunięcie obumarłych roślin drugiego roku.
        ●●  Zbiór korzeni.
        ●   Ściółkowanie gleby wokół roślin pierwszego roku na zimę.
        ●   Ewentualne wapnowanie lub zakwaszanie gleby zależnie od pH.
         ●  Przygotowanie do zimy.
         ●  Wysiew nasion do gruntu.
         ●  Sprzątanie resztek obumarłych roślin; resztki zdrowe kompostować.
  ●         Wiosenny wysiew bezpośrednio do gruntu.
  ●         Podlewanie zimujących roślin przy suchym marcu – przy przesychaniu gleby rozety rosną słabiej; gleba stale lekko wilgotna.
  ●         Nawożenie wiosenne zimujących roślin – skromna dawka kompostu lub nawozu wieloskładnikowego wokół roślin; wspomaga intensywny wiosenny wzrost pędów kwiatostanowych.
  ●         Usunięcie uszkodzonych zimowych liści – przy wiosennym przeglądzie usunąć przebrązowiałe zewnętrzne liście roset; poprawa cyrkulacji powietrza i estetyki.
   ●        Przerywanie siewek z marcowych wysiewów – gdy rośliny mają 3–4 liście; przerzeźnić do rozstawy 15–20 cm; kminek fatalnie znosi przesadzanie; przerywanie zamiast przesadzania.
   ●●       Regularne podlewanie – kminek przy niedoborze wody rośnie wolniej i daje mniejsze kwiatostany; gleba stale lekko wilgotna.
   ●        Nawożenie pogłówne – nawóz wieloskładnikowy lub gnojówka z pokrzywy; wspomaga intensywny wzrost wegetatywny przed kwitnieniem.
   ●        Odchwaszczanie – kminek w fazie wzrostu łatwo zagłuszany przez chwasty; odchwaszczać regularnie i ostrożnie dla nieuszkadzania korzeni palowych.
    ●       Pełnia kwitnienia – maj to miesiąc szczytu kwitnienia kminku zwyczajnego; efektowne baldachy złożone z drobnych białych lub lekko różowawych kwiatków; kwitnienie trwa 3–5 tygodni; jeden z najpiękniejszych naturalnych elementów ogrodu ziołowego. Roślina wybitnie miododajna – kwitnący kminek masowo odwiedzany przez pszczoły dzikie pszczoły samotnice trzmiele muchy kwiatowe i inne owady zapylające; Roślina żywicielska motyli.
    ●       Nawożenie pogłówne – ostatnia dawka nawozu wieloskładnikowego przed kwitnieniem; po zawiązaniu nasion nawożenie zbędne.
    ●       Przygotowanie grządki pod letni wysiew – przygotować miejsce pod główny wysiew kminku w czerwcu–lipcu dla roślin kwitnących w przyszłym roku; głęboka uprawa kompostowanie i wyrównanie.
    ●       Obserwacja pod kątem mszyc – mszyce na wierzchołkach pędów kwiatostanowych; przy małej liczbie biedronki naturalnie regulują populacje.
     ●●     Zbiór nasion – kluczowy moment – gdy nasiona na głównym baldachu zaczynają brązowieć i łatwo się oddzielają.
     ●●●    Główny termin wysiewu nasion na rośliny dwuletnie – czerwiec to optymalny czas wysiewu bezpośrednio do gruntu.
     ●      Usuwanie roślin po zbiorze nasion – rośliny drugiego roku po zbiorze nasion zasychają; wyciągnąć z korzeniami; kompostować zdrowe resztki.
      ●●●   Pielęgnacja siewek z czerwcowych wysiewów – gdy siewki mają 3–4 liście przerzedzić do rozstawy 15–20 cm; siewki kminku mają charakterystyczne nitkowate pierwsze liście i są drobne; odchwaszczać ostrożnie dla nieuszkadzania drobnych roślin. Regularne podlewanie siewek – lipiec bywa gorący i suchy; młode siewki kminku wymagają regularnego podlewania; gleba stale lekko wilgotna.
  ●▸        Pierwszy wysiew bezpośrednio do gruntu – od początku marca gdy gleba odmarzła.
  ●▸        Przerywanie siewek z marcowego wysiewu – gdy rośliny mają 3–4 liście; przerzedzić do rozstawy 8–10 cm; wyrwane siewki można jeść – mają intensywny aromat; przerywanie ważne dla uzyskania dużych i efektownych roślin.
   ◂●●●●    Zbiory liści – przy bujnym wzroście możliwe pierwsze zbiory wierzchołków pędów (5–8 cm) pod koniec marca. Młode liście kolendry wyjątkowo aromatyczne; ścinać selektywnie zewnętrzne liście lub wierzchołki pędów. Intensywny wzrost liści w kwietniu i maju – rośliny z marcowych wysiewów szybko rosną i tworzą efektowne kępy aromatycznych liści; charakterystyczny intensywny cytrusowo-korzenny zapach liści wyczuwalny z odległości; kolendra w maju jest w najlepszej formie liściowej. Aromat kolendry – liście kolendry zawierają aldehydy nadające charakterystyczny intensywny cytrusowo-mydlany lub korzenny aromat; reakcje na aromat kolendry są silnie zróżnicowane: dla większości jest przyjemny i korzenny; ok. 10–15% ludzi odczuwa smak kolendry jako mydlany lub owadzi.
   ◂●●●     Sukcesywny wysiew – druga partia – połowa kwietnia to termin drugiego wysiewu dla ciągłości zbiorów; postępować jak przy pierwszym wysiewie.
   ●●●      Odchwaszczanie – kolendra w fazie wzrostu łatwo zagłuszana przez chwasty; odchwaszczać regularnie i ostrożnie dla nieuszkadzania korzeni palowych.
   ●        Nawożenie – na glebach typowych zbędne; na glebach ubogich skromna dawka kompostu lub nawozu azotowego stymuluje wzrost liści; kolendra uprawiana głównie na liście docenia umiarkowane nawożenie azotem.
    ●●●●    Kwitnie kolendra siewna.
    ●       Ścinanie pędów kwiatostanowych.
    ●●●●    Regularne podlewanie – kolendra przy niedoborze wody szybko idzie w nasiona; regularnie co 3–5 dni przy braku opadów; ściółkowanie grządki utrzymuje wilgoć i spowalnia bieg w nasiona.
     ●●     Zbiór nasion z wczesnych wysiewów.
       ●    Usuwanie roślin po zbiorze nasion – zasychające rośliny kompostować lub pozostawić kilka dla samosiewu; grządki przygotować pod kolejne uprawy.
     ●●●●   Kwitnie koniopłoch łąkowy.
 ●          Sprawdzenie pH gleby w miejscu planowanej uprawy – ewentualne wapnowanie.
  ●         Wysiew na rozsadę.
  ◂●        Wysiew bezpośredni możliwy pod osłony od końca marca.
   ●        Pielęgnacja rozsady.
   ◂●       Wysiew bezpośredni do gruntu.
    ◂▸      Sadzenie rozsady na zewnątrz.
    ◂▸      Bezpośredni wysiew nasion do gruntu.
    ◂▸      Nawożenie startowe.
     ●●●    Regularne, równomierne podlewanie.
     ●      Wysiew kolejnej partii nasion.
     ●      Monitorowanie pod kątem mszyc i gąsienic połyśnicy marchwianki (Chamaepsila rosae).
     ●      Obsypywanie bulwy.
     ●      Nawożenie.
     ●●●●▸  Zbiory.
      ●     Usuwanie pędów kwiatostanowych.
      ●     Obserwacja: gąsienice motyla paź królowej (Papilio machaon).
       ●●   Okres zbioru kopru włoskiego.
       ●    Obserwacja pod kątem chorób: rdza, mączniak; przy dużej wilgotności – zgnilizna podstawy bulwy.
        ●●  Zbieranie nasion z dosuszonych parasoli.
        ●●  Usuwanie roślin po zbiorach – kompostowanie zdrowych resztek. Sprzątanie grządek, głęboka uprawa gleby.
  ●         Usunięcie ubiegłorocznych łodyg – wyciąć tuż przy ziemi przed lub przy pojawieniu się nowych pędów; stare łodygi kompostować; stanowisko oczyścić ze starych resztek.
  ●         Optymalny termin wysiewu nasion bezpośrednio do gruntu.
  ●●        Optymalny termin sadzenia sadzonek i podziału kęp.
  ●         Nawożenie wiosenne.
  ●         Ściółkowanie wokół roślin – warstwa kompostu lub kory (8–10 cm) wokół rośliny; utrzymuje wilgoć i dostarcza składników pokarmowych; lubczyk docenia żyzną i próchniczą glebę.
   ●        Pierwsze zbiory liści – przy bujnym wzroście możliwe pierwsze skromne zbiory zewnętrznych liści lub wierzchołków pędów; młode liście lubczyku wyjątkowo aromatyczne i delikatne; ścinać selektywnie zewnętrzne liście lub wierzchołki pędów (5–10 cm) dla stymulacji krzewienia.
   ●●●●●    Regularne podlewanie – kwiecień bywa suchy; lubczyk przy intensywnym wzroście wiosennym docenia regularną wilgoć; podlewać co 5–7 dni przy braku opadów; na glebach głębokich i gliniastych rzadziej; na piaszczystych częściej.
   ●●       Odchwaszczanie wokół roślin – szczególnie ważne przy nowych nasadzeniach; stare rozwinięte kępy lubczyku skutecznie tłumią chwasty swoją masą.
    ●●      Nawożenie pogłówne – gnojówka z pokrzywy lub nawóz wieloskładnikowy co 4–6 tygodni; lubczyk jako duża i intensywnie rosnąca bylina docenia regularne zasilanie; po każdym intensywnym zbiorze liści skromna dawka nawozu przyspiesza regenerację.
    ●       Pobieranie sadzonek i podział – maj to ostatni dobry termin przed kwitnieniem; ostrożnie wykopać fragment kępy z korzeniami; sadzonki z korzeniami pobocznych pędów; posadzić natychmiast i obficie podlać.
    ●●      Obfite zbiory liści.
     ●      Zbiór kwiatów do suszenia – świeże baldachy kwiatostanowe dekoracyjne w bukietach; do suszenia zbierać gdy w pełni otwarte; suszyć w cieniu i przewiewie.
      ●●    Kwitnie lubczyk ogrodowy.
      ●     Zbiór nasion – gdy rozłupnie zaczynają brązowieć i łatwo się oddzielają.
      ●     Cięcie po kwitnieniu.
      ●     Nawożenie po cięciu – nawóz azotowy lub gnojówka z pokrzywy stymuluje intensywny odrost nowych liści po lipcowym cięciu; szczególnie ważne przy uprawie głównie liściowej.
       ●    Letnie zbiory do konserwowania.
        ●   Ostatnie zbiory liści sezonu – wrzesień to ostatni miesiąc obfitych zbiorów przed zamieraniem roślin; zbierać przed pierwszymi przymrozkami; przygotować zapasy do mrożenia i konserwowania na zimę.
        ●   Podział kęp jesienny.
         ●  Cięcie pędów po pierwszych przymrozkach – suche pędy skrócić do 10–15 cm nad ziemią; lub pozostawić do wiosny jako zimową dekorację; suche łodygi lubczyku z charakterystycznymi rozłupniami dekoracyjne przez całą zimę.
         ●  Zbiór korzeni do celów zielarskich.
  ◂●●▸      Wysiew nasion marchwi. Dosiewamy do połowy czerwca.
   ●●       Przerywanie siewek.
   ●●●●●    Regularne podlewanie.
    ●●●●●   Kwitnie marchew zwyczajna.
    ●       Spulchnianie gleby między rzędami.
    ●●●     Połyśnica marchwianka (Chamaepsila rosae) – szczyt aktywności.
     ●●     Zbiór marchwi wczesnej (pęczkowej).
     ●●     Odchwaszczanie.
     ●      Obserwacja pod kątem alternariozy marchwi.
      ●     Obserwacja pod kątem mszycy na szczytach roślin.
       ●●   Zbiór marchwi średniowczesnej.
        ◂●  Zbiór marchwi późnej (jesiennej).
        ●   Po zbiorze: głęboka uprawa gleby; kompostowanie zdrowych resztek liści.
    ●●●     Kwitnie marchewnik anyżowy.
 ●          Zbieranie zimujących korzeni.
  ●         Główny termin wysiewu nasion bezpośrednio do gruntu.
   ●        Przerywanie siewek.
   ●●●●●    Regularne podlewanie.
   ●●●      Odchwaszczanie.
   ●        Nawożenie.
    ◂▸      Wysiew nasion pasternaka do gruntu na przezimowanie.
    ●       Mszyca i ślimaki – monitoring.
    ●●      Ściółkowanie między rzędami.
    ●●●●    Intensywny wzrost liści – duże pierzasto złożone liście na długich ogonkach; wzrost nadziemny intensywny w maju; Uwaga na oparzenia fototoksyczne! – liście i łodygi pasternaku zawierają furanokumaryny powodujące silne podrażnienia skóry przy kontakcie z sokiem i ekspozycji na słońce; zawsze używać rękawiczek przy pracy z pasternakiem w słoneczne dni; po kontakcie dokładnie umyć ręce; reakcja skórna może być bolesna i trwała!
     ●      Nawożenie pogłówne.
      ●●●   Kwitnie pasternak zwyczajny.
      ●     Obserwacja pod kątem zarazy.
       ●    Liście mogą zaczynać żółknąć od dołu – naturalne zjawisko pod koniec lata; usuwać żółknące liście dla poprawy cyrkulacji powietrza i estetyki.
        ●   Ściółkowanie korzeni przed zimą.
        ●   Obserwacja zdrowia roślin.
         ●  Główny sezon zbiorów.
         ●  Głęboka uprawa stanowisk po zbiorach – przekopanie z kompostem pod przyszłe nasadzenia.
 ◂●●●●●●    Możliwy wysiew nasion pietruszki do gruntu.
  ●●●●●●●●  Termin zbioru liści pietruszki.
   ●●       Przerywanie siewek.
    ●●●●    Regularne podlewanie — pietruszka lubi stałą wilgotność.
    ●●●     Usuwanie na bieżąco kwiatów pietruszki.
    ●●●     Kwitnie pietruszka.
     ●      Nawożenie azotowe (pogłówne) — wspomaga bujny wzrost liści.
      ●     Kontrola pod kątem septoriozy pietruszki (żółte plamy na liściach).
         ●● Termin zbioru korzenia pietruszki.
    ◂●●     Kwitnie podagrycznik pospolity.
      ●●●   Kwitnie sierpnica pospolita.
     ●●●    Kwitnie cykuta.
     ●●●▸   Kwitnie szczwół plamisty.
     ●●●    Kwitnie świerząbek bulwiasty.
    ●●●     Kwitnie świerząbek gajowy.
     ●●●    Kwitnie wąkrota zwyczajna.
    ●●●●    Kwitnie wszewłoga górska.
     ●●●    Kwitnie wzdęcin Fischera.


Zobacz nasz kalendarz ogrodnika. Śledź postęp prac w swoim ogrodzie.







Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

  • IUCN — Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych, ISSN 2307-8235 https://www.iucnredlist.org
  • Lucjan Rutkowski — Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, ISBN 978-83-01-14342-8, PWN SA 2004
  • Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski — Botanika. Systematyka, ISBN 978-83-01-13953-7, PWN 2013
  • Pod redakcją Alicji i Jerzego Szweykowskich — Słownik botaniczny, ISBN 83-214-1305-6, Wiedza Powszechna 2003
  • Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając — <em>Vascular plants of Poland a checklist</em>. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski., ISBN: 83-85444-38-6, W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Science 1995

© medianauka.pl, 2017-07-01, RODZ-1251/22369
Data aktualizacji artykułu: 2024-01-16



FacebookWhatsAppTwitter/XLinkedInEmail
©® Media Nauka 2008-2026 r.