Koleus Blumego

Koleus Blumego (Plectranthus scutellarioides) to gatunek rośliny z rodziny jasnotowatych, uprawiany jako roślina ozdobna doniczkowa, rzadziej rabatowa, z uwagi na ozdobne, barwne liście. W uprawach spotykane kultywary. W Polsce popularna nazwa tej rośliny to pokrzywa brazylijska lub zwyczajnie koleus.

Występowanie i środowisko

Pochodzi z Azji i Australii oraz wysp Oceanii.

Morfologia i anatomia

Wysokość wynosi nawet 300 cm, kultywary osiągają wysokość 80 cm. Liście wyjątkowo ozdobne, wielobarwne, o ząbkowanych brzegach, osiągające do 20 cm długości. Ulistnienie nakrzyżległe. W dotyku liście są aksamitne. Istnieje bardzo duża rozmaitość wybarwienia liści u różnych odmian. Łodyga kwadratowa, krucha, soczysta, rozgałęziona, półprzezroczysta, często barwna. Kwiaty po 3 do 12 w grona na szczytach łodyg.

Ochrona i zagrożenia

Brak danych.

Biologia i ekologia

Kolor kwiatów:
Grupa roślin: bylina.
Stanowisko: nasłonecznione.
Użytek: rośliny ogrodowe, rośliny ozdobne doniczkowe.
Status popularności rośliny: gatunek znany, roślina popularna, znajduje się pośród 500 najbardziej znanych wśród Polaków roślin.

Uprawa

Czynności i właściwości	Opis
Odczyn gleby	Lekko kwaśna do obojętnej (6,0–7,0); optymalnie 6,0–6,5; nie lubi gleb zasadowych i silnie kwaśnych pH 6.0-7.0
Właściwości gleby	Żyzna, próchnicza, dobrze przepuszczalna, stale wilgotna; optymalnie: lekka gleba ogrodowa z dużą ilością kompostu lub profesjonalne podłoże do roślin pojemnikowych; absolutnie nie znosi zastoisk wodnych i gleb suchych; wysoka zawartość materii organicznej
Trudność uprawy	Uprawa i pielęgnacja łatwa.
Zmianowanie	Roślina jednoroczna w Polsce (wieloletnia w klimacie tropikalnym); brak wymagań płodozmianowych; po sezonie usunąć; możliwe zimowanie wybranych egzemplarzy i sadzonek w domu.
Czas uprawy	W Polsce roślina jednoroczna lub wieloletnia zimująca w domu; od wysiewu do pełnej dekoracyjności 12–14 tygodni; dekoracyjna od maja do pierwszych przymrozków (październik).
Nawożenie	Nawozić co miesiąc substancjami ubogimi w wapń.
Podlewanie	Podlewanie wodą miękką, zimną rzadziej. Obfite i regularne przez cały sezon; koleus ma duże liście i bardzo intensywnie paruje; przy niedoborze wody więdnie gwałtownie; gleba stale lekko wilgotna; w upały podlewać codziennie lub dwa razy dziennie (pojemnik
Mrozoodporność	Brak – roślina tropikalna wrażliwa na chłód; uszkodzenia przy temp. poniżej 10°C; ginie przy 0°C; sadzić wyłącznie po 15 maja; wnosić do domu przed pierwszymi przymrozkami.
Odporność na warunki miejskie	Tak.
Przycinanie	Znosi dobrze.
Stanowisko	Półcień do jasnego cienia – jedna z nielicznych roślin rabatowych świetnie znoszących cień; pełne słońce powoduje blaknięcie kol
Rozsada	Tak.
Rozstawa	20–30 cm (odmiany kompaktowe); 30–40 cm (odmiany duże 'Kong'); w skrzynkach balkonowych: 20–25 cm; gęste sadzenie daje lepszy ef
Wysiew do gruntu	Tak.
Terminy siewu / zbioru plonów / pielęgnacji	Zobacz w kalendarzu.
Uprawa doniczkowa	Tak.
Zalecenia uprawy w doniczce	Przesadzanie wiosną, najlepiej jednak co roku wyhodować nowe rośliny.
Rozmnażanie	Rozmnażanie przez wysiew nasion lub sadzonki wierzchołkowe.
Choroby i szkodniki	Mszyce, przędziorki, mączliki.
Zbiór i przechowywanie	Roślina wyłącznie ozdobna;
Zimowanie	Roślina jednoroczna w Polsce; możliwe zimowanie całych roślin lub sadzonek w domu przy temp. min. 15–18°C i doświetlaniu lampą wzrostową (14–16 h); bez doświetlania zimowanie niepraktyczne; pobierać sadzonki w sierpniu–wrześniu przed przymrozkami.
Przyrost roczny	Roślina jednoroczna; osiąga 30–80 cm wysokości w sezonie (zależnie od odmiany i szczypania); odmiany 'Kong': do 80 cm; odmiany k
Dodatkowe informacje	Kwiatostany – wycinać bez litości i natychmiast – to najważniejsza zasada w pielęgnacji koelusa; gdy roślina zaczyna wybijać niebiesko-fioletowe kwiatostany, przestawia się na tryb reprodukcyjny i kończy wzrost wegetatywny; liście stają się mniejsze, blakną i tracą intensywność kolorów; koleus wybijający w kwiatostany jest znacznie mniej dekoracyjny niż regularnie szczypany; kwiatostany należy wycinać przy samej nasadzie natychmiast gdy tylko są widoczne – nie czekać aż się rozwiną; sprawdzać rośliny co kilka dni, szczególnie przy krótszym dniu (sierpień–wrzesień). Szczypanie (pinching) – sekret gęstej i kolorowej rośliny – koleus rosnący bez szczypania tworzy jeden lub kilka długich, wyprostowanych pędów z nielicznymi liśćmi; regularne szczypanie wierzchołków pędów co 2–3 tygodnie (usunięcie górnych 2–3 cm pędu) stymuluje intensywne krzewienie; każdy szczypany pęd rozdziela się na 2–4 nowe pędy; po kilku tygodniach roślina jest kilkakrotnie gęstsza i bardziej dekoracyjna; szczypanie zacząć już na etapie rozsady (przy 3–4 parach liści) i kontynuować przez cały sezon. Cień nie znaczy ciemność – koleus jest rośliną cienistą, ale wymaga jasnego półcienia, nie głębokiego cienia; w absolutnie ciemnym miejscu (poniżej okna, w głębokim cieniu drzew) rośliny rosną słabo i tracą intensywność barw; idealne stanowisko to jasny półcień – miejsce oświetlone pośrednio przez kilka godzin dziennie lub filtrowane światło przez liście drzew; w pełnym słońciu (szczególnie w godzinach 11:00–15:00) liście blednąć i palą się; południowy balkon bez cienia to zbyt dużo słońca; wschodni lub zachodni – idealny. Koleus więdnie dramatycznie – ale nie panikować – jeden z charakterystycznych objawów koleusa to gwałtowne, dramatyczne więdnięcie przy niedoborze wody; liście opadają i roślina wygląda jak na skraju śmierci; w 95% przypadków wystarczy obficie podlać i po kilku godzinach roślina wraca do pełnej formy; nie jest to jednak powód do zaniedbywania podlewania – wielokrotne silne przesychanie osłabia roślinę i może prowadzić do jej stopniowego zamierania; lepiej podlewać regularnie niż ratować co kilka dni. Ukorzenianie w wodzie – prostsze niż myślisz – koleus to jedna z najłatwiej ukorzenialnych roślin; wierzchołki pędów 8–12 cm wstawione do szklanki z wodą (bez liści pod powierzchnią wody) tworzą korzenie w ciągu 7–14 dni przy temperaturze 20–22°C; to absolutnie najprostsza metoda rozmnażania; przerosłe, wiotkie rośliny z końca sezonu można radykalnie przyciąć, a pobrane sadzonki ukorzenić na zimę; z jednej starej rośliny można w ten sposób uzyskać kilkanaście ukorzenionychsadzonek przyszłorocznych. Kolor zależy od światła – mało znany fakt: intensywność i charakter kolorów liści koelusa zmienia się wraz z intensywnością oświetlenia; ta sama odmiana posadzona w pełnym słońciu i w głębokim cieniu może wyglądać zupełnie inaczej – inny rozkład kolorów, różna intensywność; przed zakupem drogich sadzonek warto sprawdzić czy wybrany kolor będzie intensywny przy naszym konkretnym stanowisku; generalnie odmiany zielono-żółte dobrze znoszą więcej cienia, odmiany ciemnoczerwone i purpurowe potrzebują więcej światła dla intensywności barw. Chłód to wróg numer jeden – koleus pochodzi z tropikalnej Azji i Afryki i jest jedną z najbardziej wrażliwych na chłód roślin jednorocznych dostępnych w Polsce; już temperatura 10°C nocą powoduje widoczne uszkodzenia i przebarwienia liści; temperatura poniżej 5°C to poważne uszkodzenia; przymrozek to natychmiastowa śmierć; sadzić zawsze po 15 maja i wnosić do domu przed październikowymi przymrozkami; przy zimowaniu w domu utrzymywać minimum 15–18°C; to najczęstszy błąd – za wczesne sadzenie na zewnątrz wiosną lub za późne wniesienie do domu jesienią. Zimowanie sadzonek – ekonomiczna alternatywa – zimowanie całych roślin koelusa w domu wymaga dużo miejsca, intensywnego doświetlania i ostrożności przy podlewaniu; znacznie prostszym rozwiązaniem jest pobieranie sadzonek pod koniec lata (sierpień–wrzesień), ukorzenione w wodzie lub perlicie i zimowanie małych sadzonek na jasnym parapecie pod lampą; sadzonki zajmują mało miejsca, są łatwiejsze w pielęgnacji i na wiosnę można je szczypać produkując wiele nowych roślin; ta strategia pozwala zachować ulubione odmiany bez konieczności zakupu nowych sadzonek co rok.

Pokrewne gatunki roślin

Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

Angelika Throll – 650 roślin pokojowych, ISBN 978-83-7943-622-4, Świat Książki 2014
Małgorzata Mederska – 500 roślin doniczkowych, 978-83-7845-756-5, SBM 2014