Płazy ogoniaste (Caudata)

Płazy ogoniaste (Caudata) - potocznie zwane salamandrami, to rząd płazów, który obejmuje 10 rodzin z 61 rodzajami i 555 gatunkami zwierząt. W Polsce można spotkać 5 gatunków tego rzędu.

Część herpetologów wyodrębnia dwa podrzędy: Cryptobranchoidea, do którego zalicza skrytoskrzelne i kątozębne oraz Salamandroidea, do którego zalicza pozostałe grupy bez syrenowatych.

Rodziny

Wykaz wszystkich opublikowanych artykułów tematycznych.

Ambystomy, ambystomowate
Ambystomy, ambystomowate

(Ambystomatidae)
Salamandrowate
Salamandrowate

(Salamandridae)

Nazwa rzędu
Płazy ogoniaste (Caudata)
Występowanie
Północna Afryka, Europa, Azja, Ameryka Północna, Ameryka Środkowa, Ameryka Południowa.
Liczba gatunków na świecie
555
Liczba gatunków w Polsce
5
Systematyka
Domena: Eukarionty (Eukaryota)
Królestwo: Zwierzęta (Animalia)
Typ: Strunowce (Chordata)
Gromada: Płazy (Amphibia)
Rząd: Płazy ogoniaste (Caudata)
Wielkość
Dlugość ciała od 27 mm do 1,7 m.

Inne rodziny

  • Amfiumy, amfiumowate (Amphiumidae)
  • Skrytoskrzelne (Cryptobranchidae)
  • Amerykańskie salamandry pacyficzne (Dicamptodontidae)
  • Kątozębne (Hynobiidae)
  • Salamandry bezpłucne (Plethodontidae)
  • Odmieńcowate (Proteidae)
  • Traszkowcowate (Rhyacotritonidae)
  • Syrenowate (Sirenidae)

Występowanie i środowisko

Płazy ogoniaste są obecne w północnych obszarach Afryki, w Europie, Azji, zamieszkują także środkową i południową część Ameryki Północnej, Amerykę Środkową, północną i środkową część Ameryki Południowej. Jedynie salamandra syberyjska (Salamandrella keyserligii) występuje na obszarach pod kołem podbiegunowym. Nierzadko płazy ogoniaste zasiedlają tereny górskie. Tropikalne gatunki są spotykane na wysokości nawet 5000 m n.p.m.

Płazy ogoniaste można spotkać w tropikalnych lasach, lasach deszczowych, na szczytach górskich i pustyniach. Są gatunki prowadzące nadrzewny tryb życia, także naskalny, kostarykańska salamandra robakowa żyje pod ziemią. Część gatunków zasiedla jaskinie.

Tryb życia i zachowanie

W niekorzystnych warunkach środowiskowych niektóre płazy ogoniaste zapadają w stan odrętwienia, zimą mogą zapadać w hibernację. Podczas suszy niektóre gatunki zapadają w sen letni (estywację). Salamandra syberyjska potrafi wybudzić się ze stanu całkowitego zamrożenia, gdy hibernuje w ziemi o temperaturze -40 °C. Płazy ogoniaste z syrenowatych podczas wysychania zbiornika zagrzebują się w mule i otaczają kokonem.

Morfologia i anatomia

Zarówno osobniki dorosłe jak i w stanie larwalnym mają ogon o długości sięgającej długości tułowia i głowy. Przypominają jaszczurki, ale w odróżnieniu od nich nie mają łusek. Występują cztery kończyny, u syrenowatych tylne odnóża nie występują.

Na głowie znajdują się oczy z górną i dolną powieką (z przezroczystą błoną), parzyste nozdrza. Błona bębenkowa nie występuje. Czasem z tyłu głowy występują gruczoły jadowe. Czasem postać larwalna ma skrzela zewnętrzne. Larwy oraz gatunki wodne posiadają narząd linii bocznej, który jest czuły na drgania wody o niskiej częstotliwości. U niektórych gatunków płazów ogoniastych zanikły płuca. Salamandry takie oddychają wówczas za pomocą skóry i błony śluzowej.

Serce składa się z dwóch przedsionków (u gatunków bezpłucnych i oddychających skrzelami słabiej przedzielone) i komory, przez co następuje częściowe mieszanie krwi tętniczej i żylnej

Bardzo dobrze rozwinięty jest układ limfatyczny z licznymi sercami limfatycznymi.

Płazy ogoniaste nie mają gruczołów ślinowych. Język jest mięsisty i krótki lub długi jak u kameleonów.

Zmysły i wydawane odgłosy

>p>Najlepiej rozwiniętymi zmysłami są węch i wzrok. Salamandry słabo słyszą. Nie wydają też żadnych dźwięków poza bardzo nielicznymi gatunkami. Salamandra plamista cichutko piszczy, amfiumy pogwizdują, krzyki wydają syrenowate.

Rozmnażanie

Brak danych.

Pożywienie

Wszystkie płazy ogoniaste są drapieżnikami. Osobniki mniejsze zjadają bezkręgowce, większe zjadają nawet kręgowce o wielkości nadającej się do połknięcia. Kanibalizm nie jest rzadkim zjawiskiem.

Ochrona i zagrożenia

Najczęściej narażone na wyginięcie są gatunki żyjące na niewielkim obszarze występowania. Ciągle maleje liczebność poszczególnych gatunków na całym świecie. Przyczyny są różne:

  • zmiany klimatyczne,
  • urbanizacja
  • przemysł
  • terrarystyka
  • rolnictwo
  • epidemie chorobotwórcze
  • introdukcje obcych gatunków

Ciekawostki

Niegdyś sądzono, że salamandry nie ulegają spaleniu w ogniu. Stąd też się wywodzi ich nazwa, która w perskim języku oznacza "żyjący w ogniu".

Galeria zdjęć


© Media Nauka, 2013-12-30, ART-RZAD19



Kalendarz przyrody

123456789101112Opis
ukryj/pokaż
salamandra plamista
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona      tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaTrwa okres zimowania salamandry plamistej
    tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona     Salamandra plamista zwykle w czerwcu rodzi nad potokami młode. Po porodzie opuszcza wodę.
        tlo-ikona   Kończy się rozwój salamandry plamistej i następuje przeobrażenie.
  tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona Trwa okres aktywności życiowej salamandry plamistej
ukryj/pokaż
traszka grzebieniasta
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona      tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaTrwa okres snu zimowego traszki grzebieniastej.
   tlo-ikonatlo-ikona       Trwa okres godowy traszki grzebieniastej. Samce wchodzą do zbiorników wodnych w kwietniu. Rozród odbywa się w maju. Samice składają jaja pojedynczo i przytwierdzają je do wodnych roślin.
  tlo-ikonatlo-ikona    tlo-ikona   Kijanki traszki grzebieniastej przechodzą metamorfozę. Wiosną są to kijanki, które nie zrobiły tego poprzedniego roku i zimowały w zbiorniku wodnym.
  tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona  Trwa okres aktywności życiowej traszki grzebieniastej.
ukryj/pokaż
traszka zwyczajna
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona      tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaTrwa okres snu zimowego traszki zwyczajnej.
   tlo-ikonatlo-ikona       Trwa okres godowy traszki zwyczajnej. Samce wchodzą do zbiorników wodnych jeszcze w kwietniu. Rozród odbywa się w maju. Samice składają jaja pojedynczo.
       tlo-ikonatlo-ikona   Kijanki traszki zwyczajnej przechodzą metamorfozę.
  tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona  Trwa okres aktywności życiowej traszki zwyczajnej.
ukryj/pokaż
traszka górska
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona      tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaTraszka górska hibernuje.
   tlo-ikonatlo-ikona       Traszka górska odbywa gody. Zapłodnione samice składają jaja.
       tlo-ikonatlo-ikona   Kończy się okres rozwoju kijanek traszki górskiej. Następuje przeobrażenie i wyjście z wody.
  tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona  Trwa okres aktywności życiowej traszki górskiej
ukryj/pokaż
traszka karpacka
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona      tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaTraszka karpacka hibernuje.
   tlo-ikonatlo-ikona       Traszka karpacka odbywa gody. Zapłodnione samice składają jaja.
       tlo-ikonatlo-ikona   Kończy się okres rozwoju kijanek traszki karpackiej. Następuje przeobrażenie i wyjście ze zbiornika wodnego.
  tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona  Trwa okres aktywności życiowej traszki karpackiej.
ukryj/pokaż
traszka Waltla
tlo-ikona         tlo-ikonatlo-ikonaOkres rozrodu traszki Waltla w europie.
Pokaż tylko bieżące wydarzenia