Świerk biały

Odmiana 'Dendrofarma Gold'. Okaz z Arboretum w Wojsławicach. © Krzysztof Trawiński - medianauka.pl

Świerk biały (Picea glauca) to drzewo iglaste z rodziny sosnowatych o gęstej koronie o stożkowatym pokroju w młodości i jasnych, prawie białych pędach. Odmiany tego drzewa są sadzone jako roślina ozdobna w parkach i ogrodach. Nadaje się na żywopłoty. Na świecie uprawia się około 40, a w Polsce 20 odmian. Oto wybrane z nich:

'Alberta Globe' - odmiana krzewiasta (50 cm) o gęstym pokroju, cienkich i delikatnych igłach.
'Blue Planet' - odmiana o bardzo małych rozmiarach, gęstym i kulistym pokroju, polecana do skalnych ogrodów.
'Blue Wonder' - odmiana krzewiasta o stożkowatym pokroju o srebrzystych igłach.
'Conica' - odmiana dorastająca do 350 cm wysokości o stożkowatym pokroju, delikatnych igłach.
'Daisy's White' - odmiana o żółtym, wiosennym przyroście igieł.
'Dendrofarma Gold' - odmiana zaprezentowana na zdjęciu.
'Laurin' - odmiana o zwartym, wąskim, stożkowatym pokroju.
'Piccolo' - odmiana karłowa o stożkowatym pokroju.

Występowanie i środowisko PL - tylko ogrody

W naturze drzewo to rośnie w Ameryce Północnej. Jest odporne na mróz i złe warunki glebowe, zanieczyszczenie powietrza oraz na suszę. Lubi stanowiska słoneczne i półcień.

Morfologia i anatomia

Osiąga wysokość 30 m, w Polsce 20 m.

Igły są klujące, sztywne, lekko wygięte, pokryte niebieskawym, woskowym nalotem, mają długość od 1 do 1,6 cm długości, pachnące po roztarciu czarną porzeczką.

Szyszka ma cylindryczny kształt, długość do 6 cm, zielone na początku, bezowe później, odpadające na jesień.

Ochrona i zagrożenia LC

Gatunek ten nie jest zagrożony wymarciem. Ma status LC w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych.

Synonimy

W literaturze można spotkać następujące synonimy dla określenia nazwy tego gatunku:

Pinus glauca Moench

Biologia i ekologia

Kolor kwiatów:
Grupa roślin: drzewo.
Stanowisko: nasłonecznione, półcień.
Środowisko: leśne.
Użytek: rośliny ogrodowe.
Strefy mrozoodporności: 1-8. Uprawa w Polsce na zewnątrz jest możliwa na terenie całego kraju.
Forma życiowa według klasyfikacji Raunkiaera: megafanerofit.
Kategoria przybysza: roślina uprawiana.
Diploidalna liczba chromosomów: 2n=24.
Status popularności rośliny: gatunek znany, roślina popularna, znajduje się pośród 500 najbardziej znanych wśród Polaków roślin.

Kalendarz przyrody

1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	Opis
	●											Rośliny mogą wykazywać lekkie brązowienie igieł od strony północnej lub przy ziemi.
						●						Naturalne brązowienie wewnętrznych igieł.
								●	●			Naturalne opadanie igieł.

Liczba zadań dostępnych dodatkowo w Kalendarzu ogrodnika: 29

Zobacz nasz Kalendarz ogrodnika - interaktywne narzędzie wspomagane technologią AI, które pomoże Ci zaplanować i uporządkować pracę w ogrodzie przez cały sezon. Śledź postęp prac, odznaczaj wykonane zadania i twórz własny harmonogram dopasowany do Twojego ogrodu. Dodawaj wybrane gatunki roślin i otrzymuj dopasowane wskazówki dotyczące ich uprawy. Znajdziesz tu także praktyczne porady dotyczące warzyw, owoców, drzew, krzewów ozdobnych, bylin i ziół. Sprawdź i przekonaj się, jak łatwo możesz zadbać o swój ogród krok po kroku.

Uprawa

Czynności i właściwości	Opis
Odczyn gleby	Kwaśna do lekko kwaśnej (4,5–6,5); optymalnie 5,0–6,0; naturalne środowisko to gleby kwaśne, borealne; nie lubi gleb zasadowych i wapiennych; na glebach o pH powyżej 7,0 żółknie. pH 4.5-6.5
Właściwości gleby	Świerk rośnie na glebach ubogich, piaszczystych, gliniastych, a nawet podmokłych i torfiastych; optymalnie: chłodna, wilgotna, próchnicza, dobrze napowietrzona gleba leśna; toleruje gleby piaszczyste i ubogie lepiej niż większość świerków; nie znosi gleb s
Trudność uprawy	Uprawa i pielęgnacja łatwa.
Zmianowanie	Drzewo lub krzew wieloletni uprawiany w stałym miejscu przez dziesiątki–setki lat; brak wymagań płodozmianowych; przy sadzeniu uwzględnić docelową wielkość odmiany i zasięg korzeni; korzenie stosunkowo płytkie i rozległe – unikać sadzenia przy fundamentach i rurach.
Czas uprawy	Drzewo lub krzew wiecznie zielony (iglasty); odmiana typowa żyje kilkaset lat; odmiany ozdobne kilkadziesiąt do ponad stu lat; wolno rosnący w pierwszych latach.
Nawożenie	Wiosną (marzec–kwiecień): nawóz specjalistyczny do iglaków lub wieloskładnikowy zakwaszający wolno działający (3–6 miesięcy); możliwa druga dawka w czerwcu; unikać nawożenia azotem po sierpniu; przy żółknięciu: siarczan żelaza lub nawóz z mikroelementami;
Podlewanie	Regularne w pierwszych 2–3 latach po posadzeniu; starsze drzewa tolerują umiarkowaną suszę; szczególnie ważne głębokie podlewanie przed zimą (fizjologiczna susza zimowa); przy ekstremalnej suszy podlewać nawet starsze drzewa; świerk biały toleruje krótką s
Mrozoodporność	Wyjątkowo mrozoodporny – do –40°C (strefa 2–3); gatunek borealny pochodzący z Kanady i północnych USA; jeden z najbardziej mrozoodpornych świerków; pełna odporność na polskie zimy bez jakiejkolwiek ochrony; odmiany ozdobne w pojemnikach mniej odporne na mr
Odporność na warunki miejskie	Tak.
Przycinanie	Znosi dobrze.
Inne zastosowania	Roślina nadaje się na żywopłot.
Stanowisko	Pełne słońce do półcienia; w pełnym słońcu rośnie najpiękniej i najgęściej; w półcieniu znosi dobrze, ale korona staje się luźni
Rozstawa	Odmiana typowa: min. 8–10 m od innych drzew i budowli; 'Conica': 1,5–2 m; odmiany kuliste karłowe ('Echiniformis'): 60–100 cm; ż
Wysiew do gruntu	Możliwy.
Zalecenia uprawy w doniczce	Odmiany karłowe ('Conica', 'Echiniformis', 'Laurin') możliwe w pojemnikach min. 40–60 l; pojemnik wystawiony na mróz warto otulić matą – korzenie w pojemniku mniej odporne na mróz niż w gruncie; regularne podlewanie i nawożenie obowiązkowe; co 3–5 lat prze
Zimowanie	W pełni mrozoodporny w gruncie bez ochrony (do –40°C); odmiany stożkowe spinać sznurem przed sezonem śnieżnym; strząsać mokry śnieg z koron; rośliny w pojemnikach otulić matą lub jutą; zapewnić odpowiednie nawodnienie przed zimą (fizjologiczna susza zimowa
Przyrost roczny	Odmiana typowa: 30–60 cm rocznie; 'Conica': 5–10 cm rocznie; 'Echiniformis': 1–3 cm rocznie; 'Laurin': 3–5 cm rocznie; jeden z w
Czas kiełkowania	Nasiona kiełkują po 2–4 tygodniach w temperaturze 15–20°C po stratyfikacji chłodnej 4–8 tygodni; bez stratyfikacji kiełkowanie s
Dodatkowe informacje	Pinching świec – zabieg, który zmienia wszystko – świerk biały, szczególnie odmiany ozdobne, można efektywnie kontrolować przez szczypanie nowych, miękkich przyrostów ('świec') w maju i czerwcu gdy są w połowie wzrostu; skrócenie o połowę lub 2/3 ogranicza roczny przyrost, zagęszcza koronę i utrzymuje piękną, zwartą formę przez lata; to najważniejszy zabieg pielęgnacyjny przy odmianach ozdobnych; bez pinchingu 'Conica' po 20–30 latach osiąga 4–5 m, z regularnym pinchingiem można ją utrzymać na 1–2 m przez dziesięciolecia. Przędziorek – zmora 'Conicy' – odmiana 'Conica' świerka białego jest wyjątkowo podatna na przędziorka (Oligonychus ununguis); mikroskopijny roztocz zasiedla igły od spodu, powodując brązowienie, srebrzenie i opadanie igieł; przy ciepłej i suchej wiośnie populacja eksploduje w ciągu tygodni; profilaktyka: regularne zraszanie całej korony wodą pod ciśnieniem raz w tygodniu od maja (przędziorek nie lubi wilgoci); przy porażeniu: preparaty roztoczobójcze lub olej neem; ignorowany przędziorek może całkowicie ogołocić roślinę z igieł. Fizjologiczna susza zimowa – niedoceniane zagrożenie – świerk biały, jak wszystkie wiecznie zielone iglaki, traci wodę przez igły przez cały rok; przy zamarzniętej glebie korzenie nie mogą pobierać wody, a silny wiatr i mróz intensywnie wysuszają igły; efekt: wiosenne brązowienie igieł od strony wietrznej i południowej; zapobieganie: obfite podlewanie w październiku przed nastaniem mrozów; ewentualnie ekran przeciwwietrzny z agrowłókniny przy świeżo posadzonych roślinach i 'Conicy'. Nie ciąć w nagie drewno – to nieodwracalny błąd – świerk biały, podobnie jak inne świerki, absolutnie nie odrasta z gałęzi pozbawionych igieł; cięcie w stare, brązowe drewno bez zielonych igieł pozostawia trwałe łyse luki w koronie, które nigdy się nie zarosną; przy cięciu zawsze pozostawiać przynajmniej kilka zielonych igieł na każdym przycinanym pędzie; cięcie pielęgnacyjne ograniczyć wyłącznie do usuwania martwych gałęzi i precyzyjnego formowania z zachowaniem igliwia. Charakterystyczny zapach – naturalne odstraszanie – roztarte lub świeżo przycięte igły świerka białego wydzielają intensywny, żywiczny, mentolowo-anyżowy zapach, który wielu ogrodników uważa za nieprzyjemny (stąd angielska nazwa 'cat spruce' – świerk koci lub śmierdzący); jest to jednak naturalny środek odstraszający wiele owadów i zwierząt; gałązki świerka białego można używać jako naturalny odstraszacz moli w szafach i spiżarniach; zapach znacząco słabnie po wysuszeniu igieł. Najlepsza odmiana na trudne warunki – świerk biały to jedno z niewielu drzew iglastych tolerujących jednocześnie: mrozy do –40°C, przemakające lub torfowate gleby, krótkie sezony wegetacyjne, silne wiatry i ubogie gleby piaszczyste; w ogrodach na terenach podmokłych, przy wysokim poziomie wód gruntowych lub w rejonach z trudnym klimatem (Suwalszczyzna, Podlasie, tereny podgórskie) świerk biały sprawdzi się tam, gdzie inne gatunki iglaste zawodzą. 'Conica' jako drzewko bożonarodzeniowe – odmiana 'Conica' często kupowana jako ozdobne drzewko bożonarodzeniowe w pojemniku; po świętach może być uprawiana latami w ogrodzie lub na balkonie; warunek: podczas świąt trzymać w chłodnym pomieszczeniu (max 12–15°C) nie dłużej niż 2 tygodnie; po świętach stopniowo przyzwyczajać do niższej temperatury przez kilka dni przed wystawieniem na mróz; zbyt długie trzymanie w cieple przy niskiej wilgotności = pewna śmierć przy powrocie do mrozu. Drzewo klimatu umiarkowanego i zmian klimatycznych – świerk biały (Picea glauca) jest jednym z dominujących gatunków tajgi kanadyjskiej i modelowym drzewem badań nad wpływem zmian klimatycznych na ekosystemy borealne; badania nad przesuwaniem się zasięgu gatunku ku północy, zmianami fenologii kwitnienia i synchronizacji z gradacjami owadów (dendrochronologia) dostarczają kluczowych danych o tempie ocieplenia; paradoksalnie: roślina ogrodowa staje się barometrem globalnych zmian klimatycznych.

Pokrewne gatunki roślin

Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

IUCN – Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych, ISSN 2307-8235 https://www.iucnredlist.org
Owen Johnson, David More – Drzewa - Przewodnik Collinsa, ISBN 978-83-7073-643-9, Multico Oficyna Wydawnicza 2014
Lucjan Kurowski – Drzewa i krzewy iglaste, ISBN 978-83-7763-284-0, Multico Oficyna Wydawnicza 2014
Pod redakcją Alicji i Jerzego Szweykowskich – Słownik botaniczny, ISBN 83-214-1305-6, Wiedza Powszechna 2003
Praca zbiorowa – Botanica ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, ISBN 3-8331-1916-0, Könemann 2005