Logo Media Nauka
PL

Jeleń, jeleń szlachetny

Jeleń szlachetny, jeleń (Cervus elaphus) to ssak z rodziny jeleniowatych. Samce (byki) są większe od samic (łań). Ciało pokryte brązowym futrem latem, szarym zimą. Kark i brzuch u samców nieco ciemniejszy. Na zadzie znajduje się jasna plama (lustro). Poroże (wieniec) występuje tylko u samców. Jest masywne i okazałe, mocno rozgałęzione (nawet 30 odgałęzień). Szczytowe rozgałęzienie nazywamy koroną. U rocznych samców poroże jest nie rozgałęzione. Po roku poroże jest zrzucane. Nowe poroże ma już 3-4 rozgałęzienia i w każdym następnym roku pojawiają się 1-2 nowe. Najbardziej okazałe poroże mają samce w wieku 10-15 lat. Zrzucanie poroża odbywa się z końcem zimy lub wczesną wiosną. Wzrost nowego kończy się w sierpniu. Jeleń ma bardzo dobry węch i słuch.

Jeleń, jeleń szlachetny (Cervus elaphus)
© owenduval - Fotolia.com

Nazwa gatunku
Jeleń, jeleń szlachetny
Nazwa łacińska
Cervus elaphus
Nazwy obce
angielska: Red Deer, Bactrian Wapiti, Bokharan Deer, Bukhara Red Deer, Elk, Bactrian Deer, Wapiti, Bactrian Red Deer
niemiecka: Rothirsch
czeska: Jelen lesní, jelen evropský
francuska: Cerf De Bactriane, Cerf Du Turkestan, Cerf Élaphe, Cerf Élaphe Du Turkestan, Cerf Rouge Du Turkestan
hiszpańska: Ciervo, Ciervo Bactriano, Ciervo Rojo
Pierwsze opisanie gatunku
Linnaeus, 1758
Obszar występowania
Europa - tak; Polska - tak;
Azja - tak;
Afryka - tak;
Ameryka Północna - tak;
Ameryka Południowa - nie;
Ameryka Środkowa - nie;
Australia - nie;
Antarktyda - nie;
Jeleń, jeleń szlachetny - mapa występowania na świecieJeleń, jeleń szlachetny - mapa występowania w Polsce
Wielkość
Długość: od 165 cm do 265 cm
Długość ogona: 22 cm
Ciężar: od 73 kg do 340 kg
Maksymalna długość życia
30 lat.
Podgatunki
W 2005 roku gatunek canadensis włączono do C. elaphus. Tu opisujemy oba gatunki osobno.
Systematyka
Domena: Eukarionty (Eukaryota)
Królestwo: Zwierzęta (Animalia)
Typ: Strunowce (Chordata)
Gromada: Ssaki (Mammalia)
Rząd: Parzystokopytne (Artiodactyla)
Rodzina: Jeleniowate (Cervidae)

Występowanie i środowisko

Europa (w tym Polska), północna Afryka, umiarkowana strefa Azji, Ameryka Północna. Preferuje duże lasy liściaste i mieszane, wysokopienne. Unika gęstwin, które uniemożliwiają mu poruszanie się ze względu na poroże. W Polsce największe zagęszczenie występuje w jej północno-zachodniej części.

Poniższa mapa przedstawia obszary występowania wapiti - do niedawna uznawanego za odrębny gatunek jelenia.

Mapa wystepowania wapiti na świecie

Tryb życia i zachowanie

Preferuje środowisko leśne. Aktywny głównie rano i wieczorem. Żyje w małych stadach po kilkanaście osobników. Trzyma się jednego miejsca. Czasem odbywa dalsze wędrówki. Bardzo dobrze pływa. Pokonuje nawet szerokie rzeki i zatoki morskie. Jest płochliwy i bojaźliwy. Lubi tarzać się w błocie, choć młode osobniki unikają takich kąpieli.

Pożywienie

Liście, gałązki drzew, jagody, grzyby, rośliny zielne. W zimie zjada korę, wrzosy, nasiona, mchy, porosty. Czasem wchodzą w szkodę rolnikom, żywiąc się kapustą, burakami, ziemniaki i zboża.

Rozmnażanie

Okres godowy nazywa się rykowiskiem. Przypada na wrzesień-październik. Samce walczą ze sobą o samice. Najsilniejszy samiec przegania pozostałe, słabsze samce. Ciąża trwa 235 dni. Samica rodzi w odosobnieniu zwykle 1 młode i karmi je przez 3 miesiące. W kilka dni po urodzeniu młode samodzielnie podążają za matką. Młode przez pół roku mają na ciele jasne cętki.

LC

Ochrona i zagrożenia

Gatunek ten nie jest zagrożony wymarciem. Ma status LC w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych.

Ciekawostki

Jeleń szlachetny to trzeci co do wielkości po żubrze i łosiu ssak parzystokopytny w Polsce.

Jelenie śpią zaledwie kilkanaście minut na dobę.

Pytania

Kiedy jelenie zrzucają poroże?

Jeleń zrzuca poroże w okresie od końca lutego do kwietnia. Niestety ludzie często stosują metalowe druty - pułapki, płoszą i tropią bardzo długo zwierzynę aż do skrajnego wyczerpania. Jest to karygodne zachowanie i niezgodne z prawem.

Jak znaleźć poroże jelenia?

Najlepiej poruszać się po okolicy odwiedzanej przez stado na rowerze. Warto zaopatrzyć się w lornetkę. Czasem wykorzystuje się foto-pułapki. Trzeba poznać miejsca i zachowanie zwierzyny. Dokarmianie zwiększa szanse znalezienia poroża w bliskiej odległości od miejsc dokarmiania. Nie wolno jednak samemu dokarmiać zwierząt, trzeba to uzgodnić z leśniczym. Nie jest to łatwe zadanie.

Ile kosztuje poroże jelenia?

Cena jest zależna od stanu poroża, wielkości, kompletności. Ceny wahają się od kilkuset do nawet ponad 3000 zł.

Ile waży jeleń?

Dorosły samiec jelenia (byk) może ważyć wyjątkowo nawet 340 kg, zwykle jednak nie przekracza wagi 260 kg, a samicy 150 kg.

Jak nazywa się samica jelenia?

Samica jelenia to łania. Samiec to byk.


Zdjęcia - galeria


© medianauka.pl, 2013-03-26, GAT-390

Kalendarz przyrody

123456789101112

Opis

ukryj/pokaż
jeleń szlachetny
           

Jelenie zmieniają szatę na letnią

           

Na świat przychodzą młode jelenie

          

Rozpoczyna się rykowisko jeleni

          

Samiec jelenia zrzuca poroże

      

Rośnie poroże samców jelenia

Pokaż tylko bieżące wydarzenia






© Media Nauka 2008-2018 r.