Parzystokopytne (Artiodactyla)

Parzystokopytne (Artiodactyla) to rząd ssaków, który liczy dziś około 170 gatunków w 10 rodzinach. Wyróżniamy pośród nich świniokształtne (świniowate, pekari i hipopotamy) oraz przeżuwacze (wielbłądowate, jeleniowate, kanczyle, piżmowce, żyrafowate, widłorogie, krętorogie). W Polsce żyje 12 gatunków.

Rodziny

Wykaz wszystkich opublikowanych artykułów tematycznych.

Hipopotamy
Hipopotamy

(Hippopotamidae)
Jeleniowate
Jeleniowate

(Cervidae)
Pekari
Pekari

(Tayassuidae)
Świniowate
Świniowate

(Suidae)
Widłorogie
Widłorogie

(Antilocapridae)
Wielbłądowate
Wielbłądowate

(Camelidae)
Żyrafowate
Żyrafowate

(Giraffidae)

Nazwa rzędu
Parzystokopytne (Artiodactyla)
Występowanie
Cały świat, dzikie gatunki nie występują w Australii i na Antarktydzie.Występowanie parzystokopytnych na świecie
Liczba gatunków na świecie
170
Liczba gatunków w Polsce
12
Systematyka
Domena: Eukarionty (Eukaryota)
Królestwo: Zwierzęta (Animalia)
Typ: Strunowce (Chordata)
Gromada: Ssaki (Mammalia)
Rząd: Parzystokopytne (Artiodactyla)
Wielkość
Wysokość: 25 cm - 5 m.
Masa ciała: do 3,6 t.

Inne rodziny

  • Piżmowce (Moschidae)
  • Kanczyle (Tragulidae)

Występowanie i środowisko

Dzikie gatunki nie występują tylko w Australii i na Antarktydzie. Zajmują różnorodne środowiska, od terenów otwartych po gęste lasy i tereny górskie.

Tryb życia i zachowanie

Żyją długo (kilkadziesiąt lat). Najczęściej tworzą stada. Czasem odbywają dalekie wędrówki (renifery). Prawie wszystkie są przystosowane do szybkiego i wytrwałego biegu.

Morfologia i anatomia

Parzystokopytne charakteryzują się dużą różnorodnością w zakresie rozmiarów i ciężaru. Wszystkie mają 2 lub 4 palce na każdej z kończyn. Na kości czołowej często występują wyrostki, stanowiące między innymi poroże.

W obu parach kończyn najsilniej są rozwinięte III i IV palec zakończone racicami, palce boczne zredukowane. W śródstopiu palce te są zwykle zrośnięte. Mózg jest dobrze rozwinięty. Najlepiej rozwinięte zmysły to wzrok i słuch. Żołądek złożony z wielu komór. U przeżuwaczy pokarm fermentuje w pierwszej komorze z udziałem bakterii i orzęsków, następnie wraca do jamy gębowej, zostaje przeżuty i trafia do dalszych odcinków układu pokarmowego, gdzie zostaje strawiony. Występują zwykle 1 lub 2 pary sutek (za wyjątkiem świń), które są usytuowane w pachwinie, czasem tworzą wymię.

Rozmnażanie

Są poligamiczne. Zwykle w miocie 1 lub 2 młode, a u świniowatych mioty są liczniejsze. Rozród zwykle ma miejsce raz w roku. U sarny występuje ciąża przedłużona.

Pożywienie

Są zwykle roślinożerne. Świniowate i pekari zjadają też pokarm zwierzęcy.

Ochrona i zagrożenia

Wiele gatunków jest zagrożonych wyginięciem. Nalezą do nich: Sus salvanius, Cervus eli, Cervus duvauceli, Hippocamelus bisulcus, Muntiacus feai, Bos grunniens, Bos sauveli, Bubalus depressicornis, Bubalus mindorensis, Bubalus quarlesi, Cephalopus jentinki, Gazella cuvieri, Gazella leptoceros, Hemitragus jayakari, Oryx leucoryx, Ovis musimon.

Ciekawostki

Najwięcej zwierząt domowych pochodzi z tego rzędu ssaków (bydło, świnia, owca, koza, renifer, wielbłądy, inne). Wiele dzikich gatunków to zwierzęta łowne.

Galeria zdjęć


© Media Nauka, 2014-01-09, ART-RZAD2



Kalendarz przyrody

123456789101112Opis
ukryj/pokaż
dzik
          tlo-ikona Trwa okres rui u dzika
   tlo-ikona        Na świat przychodzą młode dziki
ukryj/pokaż
sarna
   tlo-ikona        Sarna zmienia szatę z zimowej (bardziej szarej) na letnią (rudobrązową)
    tlo-ikona       Rodzą się młode sarenki
    tlo-ikona       Kończy się wzrost nowego poroża sarny
         tlo-ikona  Samce saren zrzucają poroże
      tlo-ikonatlo-ikona    Trwa okres rui u sarny
ukryj/pokaż
daniel
         tlo-ikonatlo-ikona Trwa okres godowy danieli
     tlo-ikona      Na świat przychodzą młode daniele
    tlo-ikona       Daniel zrzuca poroże
ukryj/pokaż
żubr
       tlo-ikonatlo-ikona   Trwa okres rui u żubra
    tlo-ikona       Samica żubra rodzi zwykle 1 młode
ukryj/pokaż
kozica
          tlo-ikonatlo-ikonaTrwa okres rui u kozicy
     tlo-ikona      Rodzą się młode kozice
ukryj/pokaż
łoś
       tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona  Trwa ruja łosia
   tlo-ikonatlo-ikona       Na świat przychodzą młode łosie
tlo-ikona          tlo-ikonaŁosie zrzucają poroże
ukryj/pokaż
jeleń szlachetny
   tlo-ikona        Jelenie zmieniają szatę na letnią
    tlo-ikona       Na świat przychodzą młode jelenie
        tlo-ikonatlo-ikona  Rozpoczyna się rykowisko jeleni
 tlo-ikonatlo-ikona         Samiec jelenia zrzuca poroże
  tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona    Rośnie poroże samców jelenia
Pokaż tylko bieżące wydarzenia