Logo Media Nauka

Krętorogie, pustorożce, wołowate

Krętorogie, pustorożce, wołowate (Bovidae) to rodzina ssaków, która liczy dziś 111 gatunków w 47 rodzajach. W Polsce żyją 3 gatunki z tej rodziny ssaków w naturalnym środowisku. Jest to największa rodzina parzystokopytnych. Kopalne szczątki znane od miocenu.

Wygląd

Samce i czasem samice mają zawsze nierozgałęzione rogi o różnym kształcie, zbudowane z kostnego możdżenia pokrytego pochwą rogową. To stały wyrostek kości czołowej z jamistymi przestrzeniami wewnątrz. Barwa zwykle szara lub brązowawa.

Gatunki

Wykaz wszystkich opublikowanych artykułów tematycznych.


Addaks, adaksAddaks, adaks

Addax nasomaculatus

Adaks jest ssakiem z rodziny krętorogich o jasnej sierści, zamieszkujący Saharę. Ma piękne, długie, kręcone rogi. Poruszanie się po piasku ułatwiają mu spłaszczone, szeroko rozstawione racice.


Anoa nizinny, bawołekAnoa nizinny, bawołek

Bubalus depressicornis

Anoa, zwany także bawołkiem to płochliwy i agresywny ssak z rodziny krętorogich z Celebes. Ogon długi, poroże stożkowate, skierowane ku tyłowi dorasta do 30 cm długości.


Arui, owca grzywiastaArui, owca grzywiasta

Ammotragus lervia

Arui, zwana owcą grzywiastą, to ssak z rodziny krętorogich o piaskowym ubarwieniu, spokrewniony z kozami oraz owcami. Żyje w niewielkich stadach lub samotnie.


BantengBanteng

Bos javanicus

Banteng, przypominający bydło domowe ssak z rodziny krętorogich o ciemnym ubarwieniu, dolna część nóg jest biała. Aktywny nocą. Bardzo płochliwy i dziki.


Bawolec, antylopa krowiaBawolec, antylopa krowia

Alcelaphus buselaphus

Bawolec to afrykańska antylopa dość dużych rozmiarów, niegdyś obecna na powierzchni całej Afryki i Półwyspu Arabskiego. Żyje w małych stadach do 20 osobników.


Bawół afrykański, bawół kafryjskiBawół afrykański, bawół kafryjski

Syncerus caffer

Bawół afrykański to masywny i niebezpieczny ssak z rodziny krętorogich, żyjący w Afryce. Ubarwienie ciała od brunatnego do czarnego. Ma długą sierść, im bawół starszy, tym sierść rzadsza.


Bawół indyjski, arniBawół indyjski, arni

Bubalus arnee

Bawół indyjski, zwany arni, to potężny ssak z długimi rogami, pochodzący z Indii. Arni ma najdłuższe rogi na świecie spośród dzikich zwierząt. Owłosienie krótkie w kolorze czarnym lub brunatne. Jest zagrożony wytępieniem.


BizonBizon

Bison bison

Bizon to spokrewniony z żubrem amerykański ssak z rodziny krętorogich. Był bliski wyginięcia. Przyrodnikom udało się uratować gatunek. Futro ma brunatne, gęstsze i ciemniejsze na przednich nogach, kłębie, karku oraz głowie.


Bongo, antylopa bongoBongo, antylopa bongo

Tragelaphus eurycerus

Bongo to afrykańska antylopa, która żyje w afryce równikowej. Ma charakterystyczne białe paski po bokach ciała. Wzdłuż grzbietu przebiega grzywa. Ubarwienie samic jest jaśniejsze. Rogi występują u samców i samic.


BuszbokBuszbok

Tragelaphus scriptus

Buszbok to średniej wielkości afrykański ssak z rodziny krętorogich, zamieszkujący dżunglę. Ciało pokryte rudawą sierścią u samic, u samców brązową lub czarną. Na podgardlu i bokach ciała jasne plamki.


Bydło domoweBydło domowe PL

Bos taurus

Bydło domowe to udomowiony duży ssak z rodziny krętorogich, którego przodkiem był tur. Wśród bydła domowego można wyróżnić wiele ras. Ubarwienie bydła domowego jest różne: płowe, czarne, rude, kawowe, białe, łaciate. Krowy mleczne mają mocno rozbudowaną ty


Dikdikk sawannowyDikdikk sawannowy

Madoqua kirkii

Dikdikk sawannowy to gatunek antylopy z rodziny krętorogich. To bardzo mała i delikatna antylopa o dużych oczach i wydłużonym pysku. Samiec posiada pojedyncze, krótkie rogi.


Eland, kanna, oreasEland, kanna, oreas

Taurotragus oryx

Eland (kanna, oreas) to ssak z rodziny krętorogich, należący do antylop. Występuje wiele podgatunków elanda. Ciało pokryte brunatno-rudą sierścią, na bokach występują poprzeczne, białe paski. Rogi lekko skręcone wokół własnej osi.


GarnaGarna

Antilope cervicapra

Garna to antylopa z rodziny krętorogich pochodząca z otwartych terenów Półwyspu Indyjskiego. Samce mają piękne, masywne, świdrowate rogi, mające nawet 5 skrętów.


GaurGaur

Bos gaurus

Gaur to ssak z rodziny krętorogich. Ma masywne ciało pokryte krótką, czarno-brunatną sierścią. Nogi od połowy w dół są białe. Żyje w Indiach. Zarówno samiec i samica mają masywne, zakrzywione ku górze i ku sobie rogi.


Gazela dorkasGazela dorkas

Gazella dorcas

Gazela dorkas to afrykański gatunek ssaka z rodziny krętorogich. Ciało jest smukłe, pokryte brązową sierścią, od strony brzusznej białą, wyraźnie odciętą. Rogi występują u samców i samic. Mają kształt wygiętej liry.


GerenukGerenuk

Litocranius walleri

Gerenuk to Ssak z rodziny krętorogich zaliczana do gazel o pięknej, smukłej sylwetce. Pochodzi z Afryki. Aktywny w dzień. Żyje samotnie lub w małych grupach.


Gnu białobrodeGnu białobrode

Connochaetes taurinus albojubatus

Gnu białobrode to afrykańska antylopa blisko spokrewniona z gnu pręgowanym. Od gnu pręgowanego różni się występowaniem białych włosów na brodzie i podgardlu. Jest to najliczniejsza antylopa afrykańska.


Gnu pręgowane, gnu pasiasteGnu pręgowane, gnu pasiaste

Connochaetes taurinus

Gnu pręgowane, zwane także gnu pasiastym, antylopa afrykańska. Tworzy ogromne stada. Sierść ma kolor srebrzysto-biały. Na szyi i na bokach tułowia występują ciemne pręgi. Ma brodę i grzywę z dłuższego włosia w kolorze ciemnobrunatnym.


JakJak

Bos grunniensis

Jak to ssak z rodziny krętorogich o masywnym ciele, krótkich nogach. Jest odporny na mróz i unika ciepła. Jest zwierzęciem udomowionym, ale występuje także w stanie dzikim. Jak został udomowiony w Tybecie w pierwszym tysiącleciu naszej ery.


Kob śniadyKob śniady

Kobus ellipsiprymnus

Kob śniady to afrykańska antylopa, tworząca wiele podgatunków z odrębnymi nazwami. Ciało pokryte ciemnobrunatną lub oliwkową sierścią. Na pysku, szyi i zadzie występują białe plamy.


Koza domowaKoza domowa PL

Capra hircus

Koza domowa to domowe zwierzę należącym do rodziny krętorogich. Przodkiem kozy domowej jest koza bezoarowa. Szacuje się, że koza została udomowiona jeszcze przed rozwojem rolnictwa w okresie neolitu na Bliskim Wschodzie. Samiec kozy nazywany jest capem.


KozicaKozica PL

Rupicapra rupicapra

Kozica to rodzimy ssak z rodziny krętorogich, którego można spotkać w Tatrach. Nogi przystosowane do poruszania się po stromych skałach, pod kopytami znajdują się elastyczne, wgłębione zgrubienia.


Kozioł śnieżny, koza śnieżnaKozioł śnieżny, koza śnieżna

Oreamnos americanus

Kozioł śnieżny, zwany też kozą śnieżną, to spokrewniony z kozicą gatunek ssaka z rodziny krętorogich o białej lub żółtobiałej sierści. Zarówno samiec jak i samica nosi lekko zakrzywione ku tyłowi rogi o długości 25 cm.


Koziołek skalnyKoziołek skalny

Oreotragus oreotragus

Koziołek skalny to afrykański ssak z rodziny krętorogich, zaliczany do antylop, podobny nico do kozicy. Ma rogi, osiągające długość 7,5-15 cm, które występują głównie u samców. Ma prawie pionowe racice. Koziołek stąpa na ich wierzchołkach.


Koziorożec syberyjskiKoziorożec syberyjski

Capra sibirica

Koziorożec syberyjski to największy z koziorożców. Wzdłuż grzbietu przebiega ciemna pręga. Rogi u samców są masywne, osiągają długość 140 cm. Poroże u samic jest krótsze i mniej masywne.


Kudu wielkieKudu wielkie

Tragelaphus strepsiceros

Kudu wielkie to ssak z rodziny krętorogich zaliczany do antylop. Samce posiadają okazałe, śrubowato skręcone rogi. Żyje w Afryce. Ciało ubarwione jest szaro-brunatnie, na ciele po bokach wyraźne pionowe, białe paski.


Markur, koza śruborogaMarkur, koza śruboroga

Capra falconeri

Markur, zwany też kozą śruborogą to azjatycki ssak posiadający piękne, okazałe, mocno skręcone i długie rogi. Sierść szara zimą, latem rudawa, jest dłuższa na grzbiecie i brodzie.


MuflonMuflon PL

Ovis musimon

Muflon to gatunek ssaka z rodziny krętorogich blisko spokrewniony z owcą. Samce mają długie, ślimakowo zakręcone rogi. Aklimatyzował się w wielu okolicach Europy, w tym w Polsce (Sudety i Góry Świętokrzyskie), gdzie wprowadzono go w 1902 roku.


Nahur, nachur, bharal, owca niebieskaNahur, nachur, bharal, owca niebieska

Pseudois nayaur

Nahur, zwany też bharalem lub niebieską owcą, to ssak z rodziny krętorogich spokrewniony z owcami i kozami. Żyje w Himalajach. Żyje w stadach po kilkanaście sztuk. Czasem stada mają liczebność kilkuset osobników.


Niala grzywiastaNiala grzywiasta

Tragelaphus angasii

Niala grzywiasta to afrykańska antylopa, ssak z rodziny krętorogich Na ciele zarówno samców jak i samic występują pionowe białe pręgi. U samców występują rogi, zakrzywione do tyłu, osiągające długość 80 cm.


NilgauNilgau

Boselaphus tragocamelus

Nilgau to największa antylopa azjatycka. Na głowie samców znajdują sie krótkie rogi. Samice są mniejsze od samców. Jest szkodnikiem plantacji trzciny cukrowej.


Oryks szablorogiOryks szablorogi

Oryx dammah

Oryks szablorogi to afrykańska antylopa, ssak z rodziny krętorogich. Gatunek jest objęty programem ochrony i hodowli ginących gatunków. Doskonale przystosowany do zmiennych temperatur i braku wody.


Owca czterorogaOwca czteroroga

Ovis aries jakobs

Owca czteroroga to rasa owiec, która została wyodrębniona w XVIII wieku jako owce parkowe. Górne rogi są większe, są rogami właściwymi. Samce są większe od samic.


Owca domowaOwca domowa PL

Ovis aries

Owca to zwierzę domowe z rodziny krętorogich, pochodzące od owcy dzikiej. Uzyskano wiele ras. Hodowane na całym świecie. Udomowienie owcy nastąpiło około 6-8 tysięcy lat p.n.e. w zachodniej Azji. Początkowo hodowano owce dla mięsa i skóry


Piżmowół, wół piżmowyPiżmowół, wół piżmowy

Ovibos moschatus

Piżmowół, zwany też wołem piżmowym, to potężny ssak z rodziny krętorogich o krępym ciele i długim, ciepłym futrze. W epoce lodowcowej był pospolity w całej Europie i na Syberii.


SerauSerau

Capricornis sumatraensis

Serau to spokrewniony z kozicą ssak azjatycki z rodziny krętorogich. Ciało pokryte jest krótką, ciemną sierścią, nogi od połowy w dół i podgardle brązowe, wzdłuż grzbietu przebiega ciemna smuga.


SitatungaSitatunga

Tragelaphus spekii

Sitatunga to antylopa z rodziny krętorogich o ciemnym, brunatnoszarym ubarwieniu z jasnymi plamami na podgardlu i białymi pręgami na ciele. Dobrze pływa. Żeruje w nocy.


Suhak, sajgaSuhak, sajga

Saiga tatarica

Suhak, sajga (Saiga tatarica) to gatunek azjatyckiej antylopy o gęstym futrze w kolorze żółtoszarym, jaśniejszym od spodu. Na głowie znajdują się charakterystyczne, ostre i wygięte lekko rogi.


TakinTakin

Budorcas taxicolor

Takin to ssak z rodziny krętorogich, krewniak piżmowołu o masywnej budowie ciała. Na wolności żyje tylko kilkaset sztuk. Zarówno samiec jak i samica ma rogi o długości do 63 cm. Ma silnie rozwinięte racice boczne. Ubarwienie od żółtobiałego do brązowoszare


ZebuZebu

Bos indicus

Zebu jest formą bydła domowego. W okolicach kłębu charakterystyczny garb. Jest odporne na choroby i dobrze znosi klimat podzwrotnikowy. Istnieje 30 ras zebu.


ŻubrŻubr PL

Bison bonasus

Żubr jest największym europejskim ssakiem żyjącym dziko. Jest blisko spokrewniony z amerykańskim bizonem. Przed pierwszą wojną światową żubry żyły tylko w Puszczy Białowieskiej.


Nazwa rodziny
Krętorogie, pustorożce, wołowate (Bovidae)
Występowanie
Wszystkie kontynenty poza Antarktydą.
Liczba gatunków na świecie
111
Liczba gatunków w Polsce
3
Systematyka
Domena: Eukarionty (Eukaryota)
Królestwo: Zwierzęta (Animalia)
Typ: Strunowce (Chordata)
Gromada: Ssaki (Mammalia)
Rząd: Parzystokopytne (Artiodactyla)
Rodzina: Krętorogie, pustorożce, wołowate (Bovidae)
Długość ciała
Wysokość w kłębie: od 25 cm do 2 m. Masa ciała: do 1000 kg.
Największy gatunek
Najmniejszy gatunek
Antylopa karłowata (Neotragus pygmaeus)
Największy gatunek w Polsce

Inne gatunki

  • Antylopa karłowata (Neotragus pygmaeus)

Występowanie i środowisko

Występują na całym świecie. Preferują tereny otwarte, pokryte trawiastą roślinnością, która stanowi ich pokarm.

Tryb życia i zachowanie

Żyją zwykle w stadach. Niektóre gatunki bywają agresywne. Niektóre gatunki odbywają dalekie wędrówki.

Morfologia i anatomia

Mają czterokomorowy żołądek. U gatunków stadnych między racicami znajdują się gruczoły zapachowe. Zęby policzkowe mają wysoką koronę z półksiężycowymi listewkami na powierzchni miażdżącej. Brak siekaczy i kłów.

Rozmnażanie

Młode rodzą się zwykle dość samodzielne i rozwinięte. Zwykle jedno, czasem 2-3 młode w miocie.

Pożywienie

Roślinność trawiasta, rośliny zielne, liście, gałązki, kora drzew.

Ochrona i zagrożenia

Udomowione krętorogie mają ogromne znaczenie gospodarcze dla człowieka. Chodzi tu o bydło domowe, owce i kozy. Wiele gatunków to zwierzęta łowne.

Ciekawostki

Wśród tej rodziny wyróżniamy następujące umowne grupy zwierząt:

antylopy - obejmująca kilkadziesiąt gatunków zwierząt z terenów otwartych, czasem zarośli i lasów Afryki i Azji. Są to między innymi: kudu, niala, nilgau, eland, gnu, oryks.

gazele - to antylopy o drobnej i smukłej budowie ciała ze stepów i pustyń.

Zdjęcia - galeria



© medianauka.pl, 2014-01-09, RODZ-32


Kalendarz przyrody

123456789101112

Opis

ukryj/pokaż
żubr
          

Trwa okres rui u żubra

           

Samica żubra rodzi zwykle 1 młode

ukryj/pokaż
kozica
          

Trwa okres rui u kozicy

           

Rodzą się młode kozice

Pokaż tylko bieżące wydarzenia


© Media Nauka 2008-2018 r.