Logo Media Nauka

Jerzyki, jerzykowate

Jerzykowate, jerzyki (Apodidae) to rodzina ptaków z rzędu krótkonogich. Rodzina ta liczy dziś 92 gatunki w 19 rodzajach. W Polsce żyje tylko 1 gatunek z tej rodziny ptaków, jeden zalatuje wyjątkowo.

Wygląd

Ptaki te mają niezwykle krótkie nogi z pazurkami umożliwiającymi czepianie się pionowych powierzchni i bardzo długie skrzydła, które są zbudowane z dziesięciu długich lotek pierwszorzędowych i rzędu krótszych lotek drugorzędowych. Dziób jest krótki, paszcza szeroka. Zwykle upierzenie jest jednolicie ubarwione, czasem z połyskiem i jaśniejszymi obszarami.

Gatunki

Wykaz wszystkich opublikowanych artykułów tematycznych.


Jerzyk, jerzyk zwyczajnyJerzyk, jerzyk zwyczajny PL

Apus apus

To jedyny przedstawiciel jerzykowatych przystępujący do lęgów w Polsce. Można go wówczas spotkać najczęściej w miastach. Gnieździ się na wysokich budynkach we wszelkiego rodzaju szparach i wyłomach.


Nazwa rodziny
Jerzyki, jerzykowate (Apodidae)
Występowanie
Ameryka Północna, Ameryka Południowa, Afryka, Australia, Europa, Azja.Jerzyki, jerzykowate - mapa występowania na świecie
Liczba gatunków na świecie
93
Liczba gatunków w Polsce
1
Systematyka
Domena: Eukarionty (Eukaryota)
Królestwo: Zwierzęta (Animalia)
Typ: Strunowce (Chordata)
Gromada: Ptaki (Aves)
Rząd: Krótkonogie (Apodiformes)
Rodzina: Jerzyki, jerzykowate (Apodidae)
Długość ciała
Długość: 10-30 cm.
Masa ciała: 9-150 g.

Inne gatunki

  • Salangana szara (Aerodramus amelis)
  • Salangana mariańska (Aerodramus bartschi)
  • Salangana himalajska (Aerodramus brevirostris)
  • Salangana seszelska (Aerodramus elaphra)
  • Salangana maskareńska (Aerodramus francica)
  • Salangana sundajska (Aerodramus fuciphagus)
  • Salangana indochińska (Aerodramus germani)
  • Salangana jaskółcza (Aerodramus hirundinaceus)
  • Salangana molucka (Aerodramus infuscatus)
  • Salangana mikronezyjska (Aerodramus inquietus)
  • Salangana czarna (Aerodramus leucophaeus)
  • Salangana czarnogniazdowa (Aerodramus maximus)
  • Salangana filipińska (Aerodramus mearnsi)
  • Salangana gołonoga (Aerodramus nuditarsus)
  • Salangana widłosterna (Aerodramus ocista)
  • Salangana melanezyjska (Aerodramus orientalis)
  • Salangana papuaska (Aerodramus papuensis)
  • Salangana mszysta (Aerodramus salangana)
  • Salangana towarzyska (Aerodramus sawtelli)
  • Salangana białorzytna (Aerodramus spodiopygius)
  • Salangana brunatna (Aerodramus unicolor)
  • Salangana jednobarwna (Aerodramus vanikorensis)
  • Salangana lśniąca (Aerodramus whiteheadi)
  • Aeronauta andyjski (Aeronautes andecolus)
  • Aeronauta białoplamy (Aeronautes montivagus)
  • Aeronauta białogardły (Aeronautes saxatilis)
  • Jerzyk himalajski (Apus acuticauda)
  • Jerzyk mały (Apus affinis)
  • Jerzyk wyspowy (Apus alexandri)
  • Jerzyk afrykański (Apus barbatus)
  • Jerzyk czarny (Apus batesi)
  • Jerzyk klifowy (Apus berliozi)
  • Jerzyk brunatny (Apus bradfieldi)
  • Jerzyk widłosterny (Apus caffer)
  • Jerzyk białogardły (Apus horus)
  • Jerzyk brązowy (Apus niansae)
  • Jerzyk białorzytny (Apus pacificus)
  • Jerzyk blady (Apus pallidus)
  • Jerzyk jednobarwny (Apus unicolor)
  • Kominiarczyk ciemnobrzuchy (Chaetura andrei)
  • Kominiarczyk krótkosterny (Chaetura brachyura)
  • Kominiarczyk jednobarwny (Chaetura chapmani)
  • Kominiarczyk szarawy (Chaetura cinereiventris)
  • Kominiarczyk blady (Chaetura egregia)
  • Kominiarczyk antylski (Chaetura martinica)
  • Kominiarczyk amerykański (Chaetura pelagica)
  • Kominiarczyk przepasany (Chaetura spinicauda)
  • Kominiarczyk szarobrzuchy (Chaetura vauxi)
  • Salangana zmienna (Collocalia esculenta)
  • Salangana zielonawa (Collocalia linchi)
  • Salangana siworzytna (Collocalia marginata)
  • Salangana lilipucia (Collocalia troglodytes)
  • Cierniosternik okularowy (Cypseloides cherriei)
  • Cierniosternik białobrody (Cypseloides cryptus)
  • Cierniosternik okopcony (Cypseloides fumigatus)
  • Cierniosternik kolumbijski (Cypseloides lemosi)
  • Cierniosternik duży (Cypseloides major)
  • Cierniosternik widłosterny (Cypseloides phelpsi)
  • Cierniosternik rdzawoszyi (Cypseloides rutilus)
  • Cierniosternik ciemny (Cypseloides senex)
  • Cierniosternik białoczelny (Cypseloides storeri)
  • Jerzyk jaskółczy (Cypsiurus balasiensis)
  • Jerzyk palmowy (Cypsiurus parvus)
  • Igłosternik białogardły, jerzyk azjatycki (Hirundapus caudacuta)
  • Igłosternik czarnogardły (Hirundapus celebensis)
  • Igłosternik indochiński (Hirundapus cochinchinensis)
  • Igłosternik wielki (Hirundapus gigantea)
  • Salangana wielka (Hydrochous gigas)
  • Krótkosternik nowogwinejski (Mearnsia novaeguineae)
  • Krótkosternik filipiński (Mearnsia picina)
  • Kolcosternik kusy (Neafrapus boehmi)
  • Kolcosternik kreskowany (Neafrapus cassini)
  • Cierniosternik czarny (Nephoecetes niger)
  • Widłogończyk białogardły (Panyptila cayennensis)
  • Widłogończyk duży (Panyptila sanctihieronymi)
  • Widłogończyk (Panyptila spp.)
  • Kolcosternik białorzytny (Raphidura leucopygialis)
  • Kolcosternik białobrzuchy (Raphidura sabini)
  • Afrojerzyk mysi (Schoutedenapus myioptilus)
  • Afrojerzyk kongijski (Schoutedenapus schoutedeni)
  • Lotniarz brazylijski (Streptoprocne biscutatus)
  • Lotniarz białoszyi (Streptoprocne semicollaris)
  • Lotniarz obrożny (Streptoprocne zonaris)
  • Widłogończyk mały (Tachornis furcata)
  • Widłogończyk antylski (Tachornis phoenicobia)
  • Widłogończyk łuskowany (Tachornis squamata)
  • Jerzyk łuskowany (Tachymarptis aequatorialis)
  • Jerzyk alpejski (Tachymarptis melba)
  • Kolcosternik czarny (Telacanthura melanopygia)
  • Kolcosternik łuskogardły (Telacanthura ussheri)
  • Kolcosternik malgaski (Zoonavena grandidieri)
  • Kolcosternik wyspowy (Zoonavena thomensis)

Występowanie i środowisko

Ptaki te występują w Ameryce Północnej, Środkowej i Południowej, Europie, Azji, Afryce i Australii. Więcej gatunków znajdziemy w strefie klimatu tropikalnego. Ich środowiskiem naturalnym jest przestrzeń powietrzna, w której spędzają większą część swego życia.

Tryb życia i zachowanie

Najbardziej charakterystyczną cechą tych ptaków jest zwinny, bardzo szybki i bardzo wytrwały lot. Większą część swego życia ptaki te spędzają w powietrzu. Nie są w ogóle przystosowane do poruszania się po ziemi. Podczas polowania na owady ptaki te nie latają z pełną prędkością, gdyż uniemożliwiłoby to im w ogóle zauważenie ofiary. Ptaki te przez dwa lata mogą w ogóle nie siadać na ziemi! Niektóre gatunki posiadają zdolność echolokacji.

Morfologia i anatomia

Hemoglobina jerzyków bardzo łatwo przyswaja tlen pod obniżonym ciśnieniem, które panuje na dużych wysokościach.

Rozmnażanie

Jerzyki lubią gnieździć się na wysokich budynkach w miastach. Wiele gatunków na miejsce lęgów wybiera pęknięcia w murze, poddasza, kominy, rzadziej dziuple, budki, jaskinie. Kilka gatunków gniazduje na pionowych ścianach za wodospadami. Ptaki przelatują wówczas przez ścianę wody.

W strefie umiarkowanej ptaki tworzą stałe pary. Samce przylatują na miejsce lęgów pierwsze. Gniazda mają bardzo różne kształty, a zbudowane są z materiału chwytanego w powietrzu zmieszanego ze śliną lub roślinnego. Ilość jaj w zniesieniu od 1 do 6. Pisklętami zawsze przez pierwszy okres opiekuje się samiec lub samica.

Młode karmione są owadami w małych grudach, które mogą zawierać nawet 1000 owadów! W optymalnych warunkach pogodowych pisklęta pozostają w gnieździe przez 5 tygodni. Podczas niepogody, gdy trudno o pokarm w powietrzu, okres ten może się wydłużyć do 8 tygodni. Podczas chłodów rodzice wyrzucają nadmiar jaj z gniazd. Pisklęta mogą przechodzić nawet kilkudniową głodówkę, podczas której są w stanie utracić 50% masy ciała. Wpadają też w odrętwienie i obniżają znacznie temperaturę ciała.

Pożywienie

Zjadają owady i pajęczaki. Najczęściej chwytają muchówki, błonkówki, pluskwiaki i chrząszcze. Pokarm chwytają oczywiści w powietrzu.

Ochrona i zagrożenia

Zagrożona wymarciem jest salangana mariańska. Narażone są trzy inne gatunki z rodzaju Collocalia i jerzyk himalajski oraz afrojerzyk kongijski.

Ciekawostki

Większą część swego życia jerzyki spędzają w powietrzu. Nie są one w ogóle przystosowane do poruszania się powierzchni po ziemi. Tuż po opuszczeniu gniazda jerzyki mogą do pierwszych lęgów przebywać cały czas w powietrzu! To aż dwa lata i pokonać nieprzerwanie dystans pół miliona kilometrów! W tym czasie w powietrzu śpią, jedzą, odpoczywają, a nawet kopulują. Do opuszczenia przestworzy zmusza je okres lęgowy.

Podczas chłodów i niepogody rodzice wyrzucają nadmiar jaj. Pisklęta mogą przechodzić nawet kilkudniową głodówkę, podczas której są w stanie utracić 50% masy ciała. Wpadają też w odrętwienie i obniżają znacznie temperaturę ciała.

Niektóre gatunki gniazdują za ścianami wodospadów!

Zdjęcia - galeria



© medianauka.pl, 2015-03-20, RODZ-285


Kalendarz przyrody

123456789101112

Opis

ukryj/pokaż
jerzyk zwyczajny
     

Okres obserwacji w Polsce jerzyka zwyczajnego.

        

Okres przebywania w Polsce jerzyków przystępujących u nas do lęgów. Poza tym okresem obserwuje się w naszym kraju już tylko migrujące ptaki

          

Samica jerzyka składa jaja.

Pokaż tylko bieżące wydarzenia


© Media Nauka 2008-2018 r.