Jerzykowate

Jerzykowate, jerzyki (Apodidae) to rodzina ptaków z rzędu krótkonogich. Rodzina ta liczy dziś 109 gatunków. W Polsce żyje tylko 1 gatunek z tej rodziny ptaków, jeden zalatuje wyjątkowo.

Wygląd

Ptaki te mają niezwykle krótkie nogi z pazurkami umożliwiającymi czepianie się pionowych powierzchni i bardzo długie skrzydła, które są zbudowane z dziesięciu długich lotek pierwszorzędowych i rzędu krótszych lotek drugorzędowych. Dziób jest krótki, paszcza szeroka. Zwykle upierzenie jest jednolicie ubarwione, czasem z połyskiem i jaśniejszymi obszarami.

Gatunki

To atlas z wykazem gatunków, przynależących do danej rodziny. Aby wyświetlić tylko polskie gatunki, użyj filtra Ukryj obce gatunki, który znajdziesz w panelu bocznym. Możesz także użyć innych ciekawych filtrów, dzięki którym wyświetlisz gatunki z określonego kontynentu, o określonym statusie zagrożenia wyginięciem lub w oparciu jeszcze o inne kryteria. Nasz atlas zawiera karty opisów gatunków wraz ze zdjęciami. Kliknij na nazwę gatunkową lub miniaturę zdjęcia, aby się dowiedzieć czegoś więcej na temat danego gatunku.


Jerzyk (zwyczajny)Jerzyk (zwyczajny) PL Lęgowy Średnio liczny

Apus apus

To jedyny przedstawiciel jerzykowatych przystępujący do lęgów w Polsce. Można go wówczas spotkać najczęściej w miastach. Gnieździ się na wysokich budynkach we wszelkiego rodzaju szparach i wyłomach.


Jerzyk alpejskiJerzyk alpejski PL Zalatujący

Tachymarptis melba

Jerzyk alpejski (Tachymarptis melba) to ptak z rodziny jerzykowatych. Upierzenie brązowoszare. białe są podgardle i brzuch. Do Polski zalatuje sporadycznie. Preferuje góry.


Czubik koroniastyCzubik koroniasty

Hemiprocne coronata

Czubik koroniasty, jerzyk drzewny (Hemiprocne coronata) to gatunek ptaka z rodziny jerzykowatych. Upierzenie szaroniebieskawe z wierzchu, jasne od spodu. Przez oko biegnie czarny pasek ograniczony białą kreską. Na głowie czubek.


Czubik małyCzubik mały

Hemiprocne comata

Czubik mały (Hemiprocne comata) to gatunek ptaka z rodziny jerzykowatych. Upierzenie brązowe, skrzydła i głowa niebieskie. Nad i pod okiem biegną białe pasy, policzek jest rdzawy.





Inne gatunki

  • salangana szara (Aerodramus amelis)
  • salangana mariańska (Aerodramus bartschi)
  • salangana himalajska (Aerodramus brevirostris)
  • salangana seszelska (Aerodramus elaphrus)
  • salangana maskareńska (Aerodramus francicus)
  • salangana sundajska (Aerodramus fuciphagus)
  • salangana jaskółcza (Aerodramus hirundinaceus)
  • salangana molucka (Aerodramus infuscatus)
  • salangana mikronezyjska (Aerodramus inquietus)
  • salangana czarna (Aerodramus leucophaeus)
  • salangana czarnogniazdowa (Aerodramus maximus)
  • salangana filipińska (Aerodramus mearnsi)
  • salangana gołonoga (Aerodramus nuditarsus)
  • salangana widłosterna (Aerodramus ocistus)
  • salangana melanezyjska (Aerodramus orientalis)
  • salangana papuaska (Aerodramus papuensis)
  • salangana atolowa (Aerodramus pelewensis)
  • salangana mszysta (Aerodramus salangana)
  • salangana towarzyska (Aerodramus sawtelli)
  • salangana białorzytna (Aerodramus spodiopygius)
  • salangana australijska (Aerodramus terraereginae)
  • salangana brunatna (Aerodramus unicolor)
  • salangana jednobarwna (Aerodramus vanikorensis)
  • salangana jawajska (Aerodramus vulcanorum)
  • salangana lśniąca (Aerodramus whiteheadi)
  • aeronauta andyjski (Aeronautes andecolus)
  • aeronauta białoplamy (Aeronautes montivagus)
  • aeronauta białogardły (Aeronautes saxatalis)
  • jerzyk ostrosterny (Apus acuticauda)
  • jerzyk mały (Apus affinis)
  • jerzyk wyspowy (Apus alexandri)
  • jerzyk afrykański (Apus barbatus)
  • jerzyk czarny (Apus batesi)
  • jerzyk klifowy (Apus berliozi)
  • jerzyk brunatny (Apus bradfieldi)
  • jerzyk widłosterny (Apus caffer)
  • jerzyk białogardły (Apus horus)
  • jerzyk brązowy (Apus niansae)
  • jerzyk nepalski (Apus nipalensis)
  • jerzyk białorzytny (Apus pacificus)
  • jerzyk blady (Apus pallidus)
  • jerzyk jednobarwny (Apus unicolor)
  • kominiarczyk ciemnobrzuchy (Chaetura andrei)
  • kominiarczyk krótkosterny (Chaetura brachyura)
  • kominiarczyk jednobarwny (Chaetura chapmani)
  • kominiarczyk szarawy (Chaetura cinereiventris)
  • kominiarczyk blady (Chaetura egregia)
  • kominiarczyk kostarykański (Chaetura fumosa)
  • kominiarczyk antylski (Chaetura martinica)
  • kominiarczyk popielatosterny (Chaetura meridionalis)
  • kominiarczyk amerykański (Chaetura pelagica)
  • kominiarczyk przepasany (Chaetura spinicaudus)
  • kominiarczyk szarobrzuchy (Chaetura vauxi)
  • salangana białobrzucha (Collocalia affinis)
  • salangana krótkoskrzydła (Collocalia dodgei)
  • salangana zmienna (Collocalia esculenta)
  • salangana skromna (Collocalia isonota)
  • salangana zielonawa (Collocalia linchi)
  • salangana siworzytna (Collocalia marginata)
  • salangana wyspowa (Collocalia natalis)
  • salangana timorska (Collocalia neglecta)
  • salangana floreska (Collocalia sumbawae)
  • salangana lilipucia (Collocalia troglodytes)
  • salangana przepasana (Collocalia uropygialis)
  • cierniosternik okularowy (Cypseloides cherriei)
  • cierniosternik białobrody (Cypseloides cryptus)
  • cierniosternik okopcony (Cypseloides fumigatus)
  • cierniosternik kolumbijski (Cypseloides lemosi)
  • cierniosternik czarny (Cypseloides niger)
  • cierniosternik brązowy (Cypseloides rothschildi)
  • cierniosternik ciemny (Cypseloides senex)
  • cierniosternik białoczelny (Cypseloides storeri)
  • jerzyk jaskółczy (Cypsiurus balasiensis)
  • jerzyk skromny (Cypsiurus gracilis)
  • jerzyk palmowy (Cypsiurus parvus)
  • czubik rudolicy (Hemiprocne longipennis)
  • czubik wąsaty (Hemiprocne mystacea)
  • igłosternik białogardły (Hirundapus caudacutus)
  • igłosternik czarnogardły (Hirundapus celebensis)
  • igłosternik indochiński (Hirundapus cochinchinensis)
  • igłosternik wielki (Hirundapus giganteus)
  • salangana wielka (Hydrochous gigas)
  • krótkosternik nowogwinejski (Mearnsia novaeguineae)
  • krótkosternik filipiński (Mearnsia picina)
  • kolcosternik kusy (Neafrapus boehmi)
  • kolcosternik kreskowany (Neafrapus cassini)
  • widłogończyk białogardły (Panyptila cayennensis)
  • widłogończyk duży (Panyptila sanctihieronymi)
  • kolcosternik srebrnorzytny (Rhaphidura leucopygialis)
  • kolcosternik białobrzuchy (Rhaphidura sabini)
  • afrojerzyk mysi (Schoutedenapus myoptilus)
  • lotniarz brazylijski (Streptoprocne biscutata)
  • lotniarz widłosterny (Streptoprocne phelpsi)
  • lotniarz rdzawoszyi (Streptoprocne rutila)
  • lotniarz białoszyi (Streptoprocne semicollaris)
  • lotniarz obrożny (Streptoprocne zonaris)
  • widłogończyk mały (Tachornis furcata)
  • widłogończyk antylski (Tachornis phoenicobia)
  • widłogończyk łuskowany (Tachornis squamata)
  • jerzyk łuskowany (Tachymarptis aequatorialis)
  • kolcosternik czarny (Telacanthura melanopygia)
  • kolcosternik łuskogardły (Telacanthura ussheri)
  • kolcosternik malgaski (Zoonavena grandidieri)
  • kolcosternik białorzytny (Zoonavena sylvatica)
  • kolcosternik wyspowy (Zoonavena thomensis)

Występowanie i środowisko

Ptaki te występują w Ameryce Północnej, Środkowej i Południowej, Europie, Azji, Afryce i Australii. Więcej gatunków znajdziemy w strefie klimatu tropikalnego. Ich środowiskiem naturalnym jest przestrzeń powietrzna, w której spędzają większą część swego życia.

Tryb życia i zachowanie

Najbardziej charakterystyczną cechą tych ptaków jest zwinny, bardzo szybki i bardzo wytrwały lot. Większą część swego życia ptaki te spędzają w powietrzu. Nie są w ogóle przystosowane do poruszania się po ziemi. Podczas polowania na owady ptaki te nie latają z pełną prędkością, gdyż uniemożliwiłoby to im w ogóle zauważenie ofiary. Ptaki te przez dwa lata mogą w ogóle nie siadać na ziemi! Niektóre gatunki posiadają zdolność echolokacji.

Morfologia i anatomia

Hemoglobina jerzyków bardzo łatwo przyswaja tlen pod obniżonym ciśnieniem, które panuje na dużych wysokościach.

Rozmnażanie

Jerzyki lubią gnieździć się na wysokich budynkach w miastach. Wiele gatunków na miejsce lęgów wybiera pęknięcia w murze, poddasza, kominy, rzadziej dziuple, budki, jaskinie. Kilka gatunków gniazduje na pionowych ścianach za wodospadami. Ptaki przelatują wówczas przez ścianę wody.

W strefie umiarkowanej ptaki tworzą stałe pary. Samce przylatują na miejsce lęgów pierwsze. Gniazda mają bardzo różne kształty, a zbudowane są z materiału chwytanego w powietrzu zmieszanego ze śliną lub roślinnego. Ilość jaj w zniesieniu od 1 do 6. Pisklętami zawsze przez pierwszy okres opiekuje się samiec lub samica.

Młode karmione są owadami w małych grudach, które mogą zawierać nawet 1000 owadów! W optymalnych warunkach pogodowych pisklęta pozostają w gnieździe przez 5 tygodni. Podczas niepogody, gdy trudno o pokarm w powietrzu, okres ten może się wydłużyć do 8 tygodni. Podczas chłodów rodzice wyrzucają nadmiar jaj z gniazd. Pisklęta mogą przechodzić nawet kilkudniową głodówkę, podczas której są w stanie utracić 50% masy ciała. Wpadają też w odrętwienie i obniżają znacznie temperaturę ciała.

Pożywienie

Zjadają owady i pajęczaki. Najczęściej chwytają muchówki, błonkówki, pluskwiaki i chrząszcze. Pokarm chwytają oczywiści w powietrzu.

Ochrona i zagrożenia

Zagrożona wymarciem jest salangana mariańska. Narażone są trzy inne gatunki z rodzaju Collocalia i jerzyk himalajski oraz afrojerzyk kongijski.

Wykresy poniżej przedstawiają strukturę zagrożenia wymarcia gatunków z danej rodziny. Pierwszy diagram uwzględnia gatunki, których nie opisano w naszym serwisie (jeżeli taka sytuacja ma miejsce), drugi diagram uwzględnia wyłącznie gatunki, które opisano w portalu, trzeci diagram uwzględnia tylko gatunki rodzime.

Struktura zagrożenia wymarciem
(wszystkie wymienione gatunki rodziny)

Struktura zagrożenia wymarciem
(wszystkie opisane w serwisie gatunki rodziny)


Jeżeli chcesz się więcej dowiedzieć o statusach zagrożenia wymarciem i zapoznać się z opisami poszczególnych statusów, kliknij tutaj.

Ciekawostki

Większą część swego życia jerzyki spędzają w powietrzu. Nie są one w ogóle przystosowane do poruszania się powierzchni po ziemi. Tuż po opuszczeniu gniazda jerzyki mogą do pierwszych lęgów przebywać cały czas w powietrzu! To aż dwa lata i pokonać nieprzerwanie dystans pół miliona kilometrów! W tym czasie w powietrzu śpią, jedzą, odpoczywają, a nawet kopulują. Do opuszczenia przestworzy zmusza je okres lęgowy.

Podczas chłodów i niepogody rodzice wyrzucają nadmiar jaj. Pisklęta mogą przechodzić nawet kilkudniową głodówkę, podczas której są w stanie utracić 50% masy ciała. Wpadają też w odrętwienie i obniżają znacznie temperaturę ciała.

Niektóre gatunki gniazdują za ścianami wodospadów!

Kalendarz przyrody

Poniższy kalendarz zawiera wszystkie gatunki, które nie znalazły się w opisie żadnego rodzaju. Każdy rodzaj zawiera niezależny kalendarz przyrody.

123456789101112

Opis

     Jerzyk (zwyczajny): Okres obserwacji w Polsce jerzyka zwyczajnego.
        Jerzyk (zwyczajny): Okres przebywania w Polsce jerzyków przystępujących u nas do lęgów. Poza tym okresem obserwuje się w naszym kraju już tylko migrujące ptaki
          Jerzyk (zwyczajny): Samica jerzyka składa jaja.
Pokaż tylko bieżące wydarzenia

Oznaczenia

Poniżej przedstawiamy opis zastosowanych oznaczeń gatunków.

Występowanie w Polsce

PL
- gatunek zaobserwowany w Polsce w stanie dzikim po 1950 r.
PL - wtórnie
- gatunek introdukowany w Polsce rozmyślnie lub przypadkowo, tworzący stałe populacje.
PL - obserwacje dawne
- gatunek obserwowany ostatnio w Polsce w latach 1801-1950.
PL - hodowla
- gatunek hodowlany.

Liczebność

Podana liczba oznacza liczbę zwykle szacowaną samców lub par lęgowych obserwowanych w Polsce w ciągu roku (dotyczy gatunków lęgowych w Polsce).

Bardzo liczny
- 3 000 001 - 30 000 000
Liczny
- 300 001 - 3 000 000
Średnio liczny
- 30 001 - 300 000
Nieliczny
- 3001 - 30 000
Bardzo nieliczny
- 301 - 3 000
Skrajnie nieliczny
- 1 - 300

Status

Lęgowy
- gniazduje regularnie na dyżym obszarze kraju.
Lęgowy sporadycznie
- gniazduje sporadycznie w kraju lub tylko lokalnie.
Przelotny/przylatujący
- gatunek regularnie stacjonuje w kraju podczas swoich przelotów lub przylatuje na zimowiska.
Zalatujący
- gatunek pojawiający się w Polsce nieregularnie.
Zalatujący wyjątkowo
- gatunek pojawiający się wyjątkowo w kraju (poniżej 5 obserwacji).

 ! 
- gatunek ujęty w Załączniku i Dyrektywie Ptasiej (2009/147/WE z 30-11-2009 w sprawie ochrony dzikiego ptactwa), wskazującej na gatunki podlegające wraz z siedliskami szczególnej ochronie.


Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

  • IUCN - Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych, ISSN 2307-8235 https://www.iucnredlist.org
  • Mielczarek Paweł, Kuziemko Marek - Kompletna lista ptaków świata, Wydział Biologii : Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego 2019 http://listaptakow.eko.uj.edu.pl/

Jerzyki - ptaki na komary

Jerzyki - ptaki na komary

Komary to bardzo uciążliwe i znienawidzone przez człowieka owady. Walczymy z nimi poprzez opryski środkami chemicznymi. Czy komary mają naturalnych wrogów?

Czy tylko nietoperze używają echolokacji?

Czy tylko nietoperze używają echolokacji?

Echolokacja jest to zdolność do określania położenia obiektów w przestrzeni na podstawie echa akustycznego. Czy tylko nietoperze widzą w ciemności w ten sposób?

Największe gniazda ptaków

Największe gniazda ptaków

Jak duże może być gniazdo ptaka? Jakie ptaki są rekordzistami pod tym względem? Oto krótki przegląd rekordzistów wśród ptasich budowniczych gniazd na świecie i w Polsce.

Jak dokarmiać ptaki?

Jak dokarmiać ptaki?

Czym i jak mądrze dokarmiać ptaki, aby im nie zaszkodzić?

Najmniejsze ptaki na świecie

Najmniejsze ptaki na świecie

Jaki jest najmniejszy ptak na świecie? Jaki polski ptak jest najmniejszy?

Największe ptaki na świecie

Największe ptaki na świecie

Jaki ptak jest największy na świecie, a jaki w Polsce? Jakie gatunki są najcięższe, które mają największą rozpiętość skrzydeł i które są najwyższe?


© medianauka.pl, 2015-03-20, RODZ-285
Data aktualizacji artykułu: 2021-10-09



Niektóre treści nie są dostosowane do Twojego profilu. Jeżeli jesteś pełnoletni możesz wyrazić zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych. W ten sposób będziesz miał także wpływ na rozwój naszego serwisu.
© ® Media Nauka 2008-2022 r.