Logo Media Nauka
Sklep naukowy

Jerzyki, jerzykowate (Apodidae)

Jerzykowate, jerzyki (Apodidae) to rodzina ptaków z rzędu krótkonogich. Rodzina ta liczy dziś 92 gatunki w 19 rodzajach. W Polsce żyje tylko 1 gatunek z tej rodziny ptaków, jeden zalatuje wyjątkowo.

Wygląd

Ptaki te mają niezwykle krótkie nogi z pazurkami umożliwiającymi czepianie się pionowych powierzchni i bardzo długie skrzydła, które są zbudowane z dziesięciu długich lotek pierwszorzędowych i rzędu krótszych lotek drugorzędowych. Dziób jest krótki, paszcza szeroka. Zwykle upierzenie jest jednolicie ubarwione, czasem z połyskiem i jaśniejszymi obszarami.

Gatunki

Wykaz wszystkich opublikowanych artykułów tematycznych.


Jerzyk, jerzyk zwyczajnyJerzyk, jerzyk zwyczajny (Apus apus) ikona-polska

To jedyny przedstawiciel jerzykowatych przystępujący do lęgów w Polsce. Można go wówczas spotkać najczęściej w miastach.


Nazwa rodziny
Jerzyki, jerzykowate (Apodidae)
Występowanie
Ameryka Północna, Ameryka Południowa, Afryka, Australia, Europa, Azja.Jerzyki, jerzykowate - mapa występowania na świecie
Liczba gatunków na świecie
92
Liczba gatunków w Polsce
1
Systematyka
Domena: Eukarionty (Eukaryota)
Królestwo: Zwierzęta (Animalia)
Typ: Strunowce (Chordata)
Gromada: Ptaki (Aves)
Rząd: Krótkonogie (Apodiformes)
Rodzina: Jerzyki, jerzykowate (Apodidae)
Długość ciała
Długość: 10-30 cm.
Masa ciała: 9-150 g.

Inne gatunki

  • Aeronauta białogardły (Aeronautes saxatilis)
  • Jerzyk himalajski (Apus acuticauda)
  • Jerzyk alpejski (Apus melba)
  • Jerzyk blady (Apus pallidus)
  • Jerzyk mały (Apus sffinis)
  • Kominiarczyk amerykański (Chaetura pelagica)
  • Salangana mariańska (Collocalia bartschi)
  • Salangana seszelska (Collocalia elaphra)
  • Salangana sundajska (Collocalia fuciphaga)
  • Salangana białorzytna (Collocalia spodiopygia)
  • Salangana brunatna (Collocalia unicolor)
  • Cierniosternik czarny (Cypseloides niger)
  • Cierniosternik ciemny (Cypseloides senex)
  • Jerzyk palmowy (Cypsiurus parvus)
  • Igłosternik białogardły, jerzyk azjatycki (Hirundapus caudacutus)
  • Widłogończyk (Panyptila spp.)
  • Afrojerzyk kongijski (Schoutedenapus schoutedeni)

Występowanie i środowisko

Ptaki te występują w Ameryce Północnej, Środkowej i Południowej, Europie, Azji, Afryce i Australii. Więcej gatunków znajdziemy w strefie klimatu tropikalnego. Ich środowiskiem naturalnym jest przestrzeń powietrzna, w której spędzają większą część swego życia.

Tryb życia i zachowanie

Najbardziej charakterystyczną cechą tych ptaków jest zwinny, bardzo szybki i bardzo wytrwały lot. Większą część swego życia ptaki te spędzają w powietrzu. Nie są w ogóle przystosowane do poruszania się po ziemi. Podczas polowania na owady ptaki te nie latają z pełną prędkością, gdyż uniemożliwiłoby to im w ogóle zauważenie ofiary. Ptaki te przez dwa lata mogą w ogóle nie siadać na ziemi! Niektóre gatunki posiadają zdolność echolokacji.

Morfologia i anatomia

Hemoglobina jerzyków bardzo łatwo przyswaja tlen pod obniżonym ciśnieniem, które panuje na dużych wysokościach.

Rozmnażanie

Jerzyki lubią gnieździć się na wysokich budynkach w miastach. Wiele gatunków na miejsce lęgów wybiera pęknięcia w murze, poddasza, kominy, rzadziej dziuple, budki, jaskinie. Kilka gatunków gniazduje na pionowych ścianach za wodospadami. Ptaki przelatują wówczas przez ścianę wody.

W strefie umiarkowanej ptaki tworzą stałe pary. Samce przylatują na miejsce lęgów pierwsze. Gniazda mają bardzo różne kształty, a zbudowane są z materiału chwytanego w powietrzu zmieszanego ze śliną lub roślinnego. Ilość jaj w zniesieniu od 1 do 6. Pisklętami zawsze przez pierwszy okres opiekuje się samiec lub samica.

Młode karmione są owadami w małych grudach, które mogą zawierać nawet 1000 owadów! W optymalnych warunkach pogodowych pisklęta pozostają w gnieździe przez 5 tygodni. Podczas niepogody, gdy trudno o pokarm w powietrzu, okres ten może się wydłużyć do 8 tygodni. Podczas chłodów rodzice wyrzucają nadmiar jaj z gniazd. Pisklęta mogą przechodzić nawet kilkudniową głodówkę, podczas której są w stanie utracić 50% masy ciała. Wpadają też w odrętwienie i obniżają znacznie temperaturę ciała.

Pożywienie

Zjadają owady i pajęczaki. Najczęściej chwytają muchówki, błonkówki, pluskwiaki i chrząszcze. Pokarm chwytają oczywiści w powietrzu.

Ochrona i zagrożenia

Zagrożona wymarciem jest salangana mariańska. Narażone są trzy inne gatunki z rodzaju Collocalia i jerzyk himalajski oraz afrojerzyk kongijski.

Ciekawostki

Większą część swego życia jerzyki spędzają w powietrzu. Nie są one w ogóle przystosowane do poruszania się powierzchni po ziemi. Tuż po opuszczeniu gniazda jerzyki mogą do pierwszych lęgów przebywać cały czas w powietrzu! To aż dwa lata i pokonać nieprzerwanie dystans pół miliona kilometrów! W tym czasie w powietrzu śpią, jedzą, odpoczywają, a nawet kopulują. Do opuszczenia przestworzy zmusza je okres lęgowy.

Podczas chłodów i niepogody rodzice wyrzucają nadmiar jaj. Pisklęta mogą przechodzić nawet kilkudniową głodówkę, podczas której są w stanie utracić 50% masy ciała. Wpadają też w odrętwienie i obniżają znacznie temperaturę ciała.

Niektóre gatunki gniazdują za ścianami wodospadów!

Zdjęcia i grafiki - galeria





© medianauka.pl, 2015-03-20, RODZ-285


Kalendarz przyrody

123456789101112

Opis

ukryj/pokaż
jerzyk zwyczajny
   tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo - ikona  

Okres obserwacji w Polsce jerzyka zwyczajnego.

    tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona    

Okres przebywania w Polsce jerzyków przystępujących u nas do lęgów. Poza tym okresem obserwuje się w naszym kraju już tylko migrujące ptaki

    tlo-ikonatlo-ikona      

Samica jerzyka składa jaja.

Pokaż tylko bieżące wydarzenia



Polecamy koszyk



© Media Nauka 2008-2017 r.