Czosnek
Czosnek (Allium) to rodzaj jednoliściennych roślin z rodziny liliowatych, do którego zaliczamy około 300-700 gatunków, z czego w Polsce około 19. Kilka gatunków to znane warzywa, rośliny lecznicze i przyprawowe.
To byliny kłączowe lub cebulowe.
Występowanie
Czosnek rośnie na półkuli północnej.
Morfologia
Kwiaty są drobne, zebrane w baldachy.
Owoc to torebka.
Gatunki
Wykaz gatunków, które zostały opisane w naszym serwisie:
- cebula (Allium cepa) PL
- czosnek dęty, cebula siedmiolatka (Allium fistulosum) PL - ogród
- czosnek główkowaty (Allium sphaerocephalon) PL
- czosnek kulisty (Allium rotundum) PL
- czosnek niedźwiedzi (Allium ursinum) PL
- czosnek pospolity (Allium sativum) PL
- czosnek siatkowaty (Allium victorialis) PL
- czosnek skalny (Allium senescens) PL
- czosnek ukośny (Allium obliquum)
- czosnek winnicowy (Allium vineale) PL
- czosnek zielonawy (Allium oleraceum) PL
- por (Allium porrum) PL
- szalotka (Allium ascalonicym) PL - ogród
- szczypiorek (Allium schoenoprasum) PL
Inne gatunki
- Allium acutiflorum
- Allium aethusanum
- czosnek aflatuneński (Allium aflatunense)
- Allium agrigentinum
- czosnek szerokolistny (Allium akaka)
- Allium akirense
- czosnek alfatueński (Allium alfatuense) PL - ogród
- Allium altaicum
- Allium altyncolicum
- Allium amethystinum
- czosnek por dziki (Allium ampeloprasum) PL - ogród
- czosnek kątowy (Allium angulosum) PL
- Allium anzalonei
- Allium apulum
- Allium asarense
- czosnek ciemnopurpurowy (Allium atropurpureum)
- Allium atrosanguineum
- Allium atroviolaceum
- Allium autumnale
- Allium baeticum
- Allium basalticum
- Allium baytopiorum
- czosnek besjański (Allium beesianum)
- Allium birkinshawii
- Allium bornmuelleri
- Allium bourgeaui
- Allium breviradium
- czosnek błękitny (Allium caeruleum) PL - ogród
- Allium calabrum
- Allium calamarophilon
- czosnek wdzięczny (Allium callimischon)
- Allium calocephalum
- czosnek kanadyjski (Allium canadense)
- czosnek grzebieniasty (Allium carinatum) PL
- Allium carmeli
- Allium caroli-henrici
- Allium castellanense
- czosnek zwisły (Allium cernuum)
- Allium chamaemoly
- Allium chamaespathum
- Allium chinense
- czosnek białawy (Allium christophii)
- Allium chrysonemum
- Allium circinatum
- Allium colchicifolium
- Allium commutatum
- Allium corsicum
- Allium croaticum
- czosnek modry (Allium cyaneum)
- Allium cyprium
- Allium czelghauricum
- Allium dichlamydeum
- Allium diomedeum
- Allium drusorum
- Allium dumetorum
- Allium duriaeanum
- Allium ericetorum
- Allium exaltatum
- czosnek Farrera (Allium farreri)
- Allium fasciculatum
- Allium favosum
- Allium feinbergii
- czosnek żółty (Allium flavum)
- Allium franciniae
- Allium galanthum
- Allium galileum
- Allium garganicum
- Allium geyeri
- czosnek olbrzymi (Allium giganteum) PL - ogród
- Allium gomphrenoides
- Allium grosii
- Allium heldreichii
- Allium hemisphaericum
- Allium hermoneum
- Allium horvatii
- Allium hymettium
- Allium iatrouinum
- Allium incensiodorum
- czosnek insubryjski (Allium insubricum)
- Allium integerrimum
- czosnek karatawski (Allium karataviense)
- Allium karelinii
- Allium kermesinum
- Allium koenigianum
- czosnek Ledeboura (Allium ledebourianum)
- Allium lehmannii
- Allium libani
- Allium lojaconoi
- Allium lopadusanum
- Allium luteolum
- Allium macedonicum
- czosnek wielkokwiatowy (Allium macranthum)
- Allium macrostemon
- czosnek junnański (Maire'a) (Allium mairei)
- Allium makmelianum
- Allium makrianum
- Allium marathasicum
- Allium marschalianum
- Allium maximowiczii
- Allium meikleanum
- Allium melanantherum
- Allium melananthum
- Allium meronense
- Allium meteoricum
- czosnek południowy (Allium moly)
- Allium mongolicum
- czosnek skalny (Allium montanum) PL
- Allium multiflorum
- czosnek narcyzowy (Allium narcissiflorum)
- czosnek neapolitański (Allium neapolitanum)
- Allium nebrodense
- czosnek osobliwy (Allium nigrum)
- Allium noeanum
- Allium notabile
- czosnek krętolistny (Allium nutans)
- Allium obtusiflorum
- czosnek wonny (Allium odorum)
- Allium oliganthum
- czosnek wężowy, rokambuł (Allium ophioscorodon) PL - ogród
- czosnek Ostrowskiego (Allium oreophilum)
- Allium oschaninii
- Allium palentinum
- Allium panormitanum
- czosnek dziwny (Allium paradoxum)
- Allium parciflorum
- Allium parnassicum
- Allium pelagicum
- Allium pendulinum
- Allium permixtum
- Allium peroninianum
- Allium pervestitum
- Allium phthioticum
- Allium pilosum
- Allium podolicum
- Allium polyanthum
- czosnek wielkolistny (Allium polyphyllum)
- Allium praemixtum
- Allium pruinatum
- Allium pseudoalbidum
- Allium pseudocalyptratum
- Allium pseudophanerantherum
- Allium pseudostamineum
- czosnek pskemski (Allium pskemense)
- Allium pustulosum
- Allium pycnotrichum
- czosnek pirenejski (Allium pyrenaicum)
- Allium ramosum
- Allium rhabdotum
- czosnek Rosenbacha (Allium rosenbachianum)
- czosnek różowy (Allium roseum)
- Allium rouyi
- Allium roylei
- Allium rubrovittatum
- Allium samniticum
- Allium sannineum
- Allium savii
- Allium scaberrimum
- Allium scabriscapum
- Allium schmitzii
- czosnek wężowy (Allium scorodoprasum) PL
- Allium scorzonerifolium
- Allium scythicum
- Allium semenowii
- czosnek serawszański (Allium seravschanicum)
- czosnek syberyjski (Allium sibiricum) PL
- Allium sieheanum
- czosnek sikimski (Allium sikkimense)
- Allium sipyleum
- Allium sprengeri
- Allium stearnii
- czosnek turkiestański (Allium stipitatum)
- czosnek sztywny (Allium strictum) PL
- Allium struzlianum
- Allium suaveolens
- Allium subhirsutum
- Allium talijevii
- Allium tardans
- Allium tardiflorum
- Allium telmatum
- Allium therinanthum
- czosnek Thunberga (Allium thunbergii)
- Allium trachycoleum
- Allium trichocnemis
- Allium triquetrum
- czosnek bulwiasty (Allium tuberosum)
- Allium urmiense
- Allium validum
- Allium vasilevskajae
- Allium vernale
- czosnek Wallicha (Allium wallichii)
- Allium weschniakowii
- Allium willeanum
- czosnek zebdański (Allium zebdanense)
Kalendarz przyrody
Poniższy kalendarz zawiera wszystkie gatunki, które nie znalazły się w opisie żadnego rodzaju. Każdy rodzaj zawiera niezależny kalendarz przyrody.
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | Opis |
| ◂ | ▸ | Bardzo wczesny wysiew nasion na rozsadę w domu | ||||||||||
| ● | Pielęgnacja rozsady z nasion | |||||||||||
| ● | Wysiew cebuli do gruntu na suszenie i przechowywanie. | |||||||||||
| ● | ● | ▸ | Wysiew cebuli czosnkowej do gruntu. | |||||||||
| ◂ | ● | Sadzenie dymki | ||||||||||
| ◂ | ▸ | Wysadzanie cebuli warzywnej do gruntu, wcześniej wysianej (w marcu) pod szkłem. | ||||||||||
| ● | ● | Nawożenie azotowe startowe i pogłówne | ||||||||||
| ● | ● | ● | ● | Regularne podlewanie | ||||||||
| ● | ● | ● | Odchwaszczanie (regularnie) | |||||||||
| ● | Ściółkowanie między rzędami | |||||||||||
| ● | Kontrola pod kątem pchełki cebulowej (małe otwory w liściach) i śmietki cebulowej. | |||||||||||
| ◂ | ● | ● | Zbiór cebuli z uprawy zimowej | |||||||||
| ● | Nawożenie potasowe | |||||||||||
| ● | Kontrola pod kątem mączniaka rzekomego (siwe plamy na liściach) i rdzy cebuli | |||||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie cebula. | |||||||||
| ◂ | ▸ | Zbiór cebuli dymki | ||||||||||
| ● | Obserwacja pod kątem fuzariozy | |||||||||||
| ● | Kontrola pod kątem wciornastków (srebrzyste paskowanie liści) | |||||||||||
| ● | ● | Zbiór cebuli z uprawy letniej | ||||||||||
| ● | ▸ | Suszenie cebuli po zbiorze | ||||||||||
| ● | Wysiew ozimej cebuli z nasion | |||||||||||
| ● | Sadzenie dymki ozimej | |||||||||||
| ◂ | ● | Wczesny wysiew na rozsadę w domu | ||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | Termin zbioru czosnku dętego. | ||||
| ● | Bezpośredni wysiew do gruntu | |||||||||||
| ● | ● | Podział starszych kęp | ||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Regularne podlewanie | |||||||
| ● | Nawożenie startowe azotowe — wspomaga intensywny wzrost liści | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | Odchwaszczanie regularne | ||||||||
| ● | Sadzenie rozsady z domu na miejsce stałe | |||||||||||
| ● | Obsypywanie podstawy pędów ziemią | |||||||||||
| ● | ● | Kontrola pod kątem mszycy cebulowej i śmietki cebulowej | ||||||||||
| ● | Mulczowanie między roślinami (kora, słoma) | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Kolejny siew bezpośrednio do gruntu (sukcesywny) | |||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie czosnek dęty. | |||||||||
| ● | Usuwaj pędy kwiatostanowe | |||||||||||
| ● | Jeśli chcesz nasion — zostaw kilka pędów do dojrzewania | |||||||||||
| ● | Nawożenie azotowe lub kompost wokół kęp — wspomaga regenerację po zbiorach | |||||||||||
| ● | Obserwacja pod kątem mączniaka rzekomego | |||||||||||
| ● | Zbiór nasion z kwitnących pędów | |||||||||||
| ● | ● | Nawożenie potasowe — wzmacnia rośliny przed jesienią | ||||||||||
| ● | Kontrola przędziorka w suche i gorące dni | |||||||||||
| ● | ● | Podział starych i zbyt gęstych kęp — doskonały termin! | ||||||||||
| ● | Nawożenie potasowo-fosforowe — wzmacnia odporność na mróz | |||||||||||
| ● | Mulczowanie kęp na zimę (kora, słoma, 7–10 cm) | |||||||||||
| ● | ● | Kwitnie czosnek główkowaty. | ||||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie czosnek kulisty. | |||||||||
| ● | Ściółkowanie stanowisk | |||||||||||
| ● | Intensywny wzrost liści | |||||||||||
| ● | ● | Sezon zbiorów liści | ||||||||||
| ● | ● | Regularna wilgotność gleby | ||||||||||
| ● | ● | Sadzenie roślin „w zieleni" | ||||||||||
| ◂ | ● | ▸ | Kwitnie czosnek niedźwiedzi. | |||||||||
| ● | Zbiór kwiatów | |||||||||||
| ● | Dojrzewanie nasion | |||||||||||
| ● | Oznaczenie kęp | |||||||||||
| ● | ● | ● | ▸ | Sadzenie i przesadzanie cebulek | ||||||||
| ● | Odchwaszczanie stanowiska przed wschodami jesiennymi | |||||||||||
| ● | Ściółkowanie cebulek na zimę | |||||||||||
| ● | ▸ | Pora sadzenia odmian wiosennych czosnku | ||||||||||
| ● | Nawozimy czosnek tuż przed sadzeniem | |||||||||||
| ● | ◂ | ▸ | Podlewanie ozimego czosnku, jeśli zima była sucha i gleba jest przesuszona | |||||||||
| ● | Nawożenie: pierwsza wiosenna dawka | |||||||||||
| ◂ | ▸ | Nawozimy czosnek podczas rozwoju liści. | ||||||||||
| ◂ | ● | ▸ | Czosnek wymaga intensywnego podlewania. | |||||||||
| ● | Wzmożona obserwacja pod kątem rdzy i wciornastków | |||||||||||
| ◂ | ● | ▸ | Zbiór czosnku. | |||||||||
| ● | ● | Kwitnie czosnek pospolity. | ||||||||||
| ◂ | ● | ▸ | Pora sadzenia odmian zimowych czosnku | |||||||||
| ● | ▸ | Kwitnie czosnek siatkowaty. | ||||||||||
| ● | ● | Rośnie czosnek skalny. | ||||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie czosnek winnicowy. | |||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie czosnek zielonawy. | |||||||||
| ◂ | ▸ | Wysiew nasion na rozsadę pod osłonami (skrzynki, inspekty) | ||||||||||
| ◂ | ● | ● | Wysiew nasion pora do gruntu. | |||||||||
| ● | Nawożenie startowe (nawóz azotowy) | |||||||||||
| ◂ | ▸ | Sadzenie rozsady w gruncie (od połowy maja, po przymrozkach) | ||||||||||
| ● | Usypywanie kopczyków pokół porów. | |||||||||||
| ● | Regularne podlewanie | |||||||||||
| ● | Odchwaszczanie grządek pora | |||||||||||
| ● | Nawożenie azotowe (pogłówne) | |||||||||||
| ● | Dalsze obsypywanie ziemią | |||||||||||
| ● | Podlewanie w upały | |||||||||||
| ● | Kontrola pod kątem szkodników (mszyce, miniarki porowe, śmietka cebulanka) oraz chorób (rdza pora, zgnilizna podstawy) | |||||||||||
| ● | Obsypywanie i pielęgnacja | |||||||||||
| ● | Pierwsze zbiory odmian wczesnych (letnie) | |||||||||||
| ● | Zbiory odmian średnio-wczesnych | |||||||||||
| ● | ● | Zbiory odmian jesiennych i zimowych pora | ||||||||||
| ● | ● | ▸ | ● | Zbiory odmian zimowych (mrozoodporne do –15°C) | ||||||||
| ● | Główny termin sadzenia cebulek do gruntu | |||||||||||
| ● | Główny termin wysiewu nasion szalotki F1 na rozsadę | |||||||||||
| ● | Nawożenie | |||||||||||
| ● | Ściółkowanie agrowłókniną | |||||||||||
| ● | Sadzenie rozsady szalotki F1 | |||||||||||
| ● | ● | Podlewanie regularne | ||||||||||
| ● | ● | ● | Odchwaszczanie | |||||||||
| ● | Nawożenie pogłówne | |||||||||||
| ● | ● | Pierwsze szkodniki wiosenne | ||||||||||
| ● | Nawożenie: ostatnia dawka nawozu azotowego | |||||||||||
| ● | Zbiór zielonej naci | |||||||||||
| ● | Obserwacja pod kątem mączniaka rzekomego cebuli (Peronospora destructor) | |||||||||||
| ● | Nać stopniowo zaczyna żółknąć i opadać – naturalne oznaki dojrzewania; rośliny kierują zasoby do cebulek; 3–4 żółte liście to sygnał zbliżającego się zbioru. | |||||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie szalotka. | |||||||||
| ● | Zbiór wczesnych odmian i szalotki z tuneli | |||||||||||
| ● | Obserwacja pod kątem rdzy | |||||||||||
| ● | Główny sezon zbiorów | |||||||||||
| ● | Selekcja materiału sadzeniowego | |||||||||||
| ● | Uprawa poplonowa lub nawóz zielony na stanowisku po zbiorach – gorczyca, facelia lub owies; szybko wzbogacają glebę przed jesienią | |||||||||||
| ● | ● | Sadzenie szalotki ozimej | ||||||||||
| ● | Ściółkowanie ozimych nasadzeń | |||||||||||
| ◂ | ▸ | Wysiew nasion szczypiorku do gruntu pod szkło | ||||||||||
| ● | Optymalny termin podziału starych kęp | |||||||||||
| ● | Nawożenie wiosenne zimujących roślin | |||||||||||
| ● | Usunięcie obumarłych, ubiegłorocznych liści ze starych kęp – poprawa cyrkulacji powietrza i estetyki | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | ● | Zbiór plonów szczypiorku | ||||
| ● | ● | ● | ● | ● | Podlewanie | |||||||
| ● | Decyzja o kwiatostanach | |||||||||||
| ● | Ściółkowanie między kępami – hamuje chwasty i utrzymuje wilgoć | |||||||||||
| ● | ● | ● | ● | Wysiew nasion szczypiorku do gruntu | ||||||||
| ● | Cięcie po kwitnieniu | |||||||||||
| ● | Nawożenie pogłówne | |||||||||||
| ● | ● | ● | Kwitnie szczypiorek | |||||||||
| ● | Usuwanie kolejnych kwiatostanów | |||||||||||
| ● | Odchwaszczanie między kępami – chwasty w czerwcu rosną intensywnie; szczypiorek przy zagłuszeniu daje słabe plony | |||||||||||
| ● | Możliwe ataki wciornastków i przędziorka | |||||||||||
| ● | Uzupełnienie ściółki między kępami – chroni przed przesychaniem gleby w upałach | |||||||||||
| ● | Silne ścinanie kęp | |||||||||||
| ● | Nawożenie | |||||||||||
| ● | Podział kęp wieloletnich | |||||||||||
| ● | Odchwaszczanie i uzupełnienie ściółki przed jesienią |
Zobacz nasz kalendarz ogrodnika. Śledź postęp prac w swoim ogrodzie.
Filmy
Bibliografia
Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:
- Lucjan Rutkowski - Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, ISBN 978-83-01-14342-8, PWN SA 2004
- Beata Grabowska, Tomasz Kubala - Encyklopedia bylin t. I i II, ISBN 978-83-7506-845-0, Zysk i S-ka 2011
- Pod redakcją Alicji i Jerzego Szweykowskich - Słownik botaniczny, ISBN 83-214-1305-6, Wiedza Powszechna 2003
- Praca zbiorowa - Botanica ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, ISBN 3-8331-1916-0, Könemann 2005
- Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając - <em>Vascular plants of Poland a checklist</em>. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski., ISBN: 83-85444-38-6, W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Science 1995
© medianauka.pl, 2020-09-04, RODZAJ-178/20717
Data aktualizacji artykułu: 2025-01-02





