Czosnek pospolity

Czosnek pospolity (Allium sativum) to roślina cebulowa z rodziny liliowatych, powszechnie uprawiana, przejściowo dziczejąca, o znanych właściwościach leczniczych i kulinarnych. Różne odmiany czosnku różnią się od siebie barwą i kształtem główek, liczbą ząbków, intensywnością aromatu.

Występowanie i środowisko PL

Czosnek pospolity pochodzi z Azji. Jest uprawiany niemalże na całym świecie. Wymaga gleby żyznej, lekkiej, średnio wilgotnej. Preferuje duże nasłonecznienie. Uprawa nie należy do łatwych.

Morfologia i anatomia

Osiąga wysokość 25-80 cm.

Liście są wstęgowe, zielone.

Kwiaty są zebrane w kulisty baldach, różowe lub białe. Często kwiatów brak.

Cebula złożona z kilku ząbków, które są rozrośniętymi pąkami.

Ochrona i zagrożenia

Brak danych.

Ciekawostki

Udomowienie czosnku nastąpiło już 5 tysięcy lat temu. Czosnek był uprawiany już w starożytnym Egipcie i Grecji i Rzymie. W Polsce jest znany od średniowiecza.

W rolnictwie czosnku używa się do zwalczania mączniaka prawdziwego - pasożytniczego grzyba. Sadzi się go zachowawczo między krzakami truskawek, krzewów i drzew owocowych.

Pytania

Czy można sadzić czosnek kupiony w sklepie spożywczym?

Posadzenie takiego czosnku nie przyniesie najprawdopodobniej plonów, gdyż najpewniej czosnek, który kupisz w warzywniaku to czosnek sprowadzany z cieplejszych rejonów świata. U nas uprawa takiego czosnku nie uda się.

Biologia i ekologia

Kolor kwiatów:
Grupa roślin: bylina.
Stanowisko: nasłonecznione.
Użytek: rośliny uprawne, roślina lecznicza, zioła, warzywa.
Strefy mrozoodporności: 7-10. Uprawa w Polsce na zewnątrz jest możliwa w wybranych rejonach kraju.
Forma życiowa według klasyfikacji Raunkiaera: geofit.
Kategoria przybysza: efemerofit, roślina uprawiana.
Diploidalna liczba chromosomów: 2n=16.
Status popularności rośliny: gatunek znany, roślina popularna, znajduje się pośród 500 najbardziej znanych wśród Polaków roślin.
Jadalność: Gatunek jadalny.

Kalendarz przyrody

1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	Opis
						●	●					Kwitnie czosnek pospolity.

Liczba zadań dostepnych dodatkowo w Kalendarzu ogrodnika: 9

Zobacz nasz Kalendarz ogrodnika - interaktywne narzędzie wspomagane technologią AI, które pomoże Ci zaplanować i uporządkować pracę w ogrodzie przez cały sezon. Śledź postęp prac, odznaczaj wykonane zadania i twórz własny harmonogram dopasowany do Twojego ogrodu. Dodawaj wybrane gatunki roślin i otrzymuj dopasowane wskazówki dotyczące ich uprawy. Znajdziesz tu także praktyczne porady dotyczące warzyw, owoców, drzew, krzewów ozdobnych, bylin i ziół. Sprawdź i przekonaj się, jak łatwo możesz zadbać o swój ogród krok po kroku.

Uprawa

Czynności i właściwości	Opis
Odczyn gleby	Odczyn od obojętnego d lekko zasadowego. pH 6.5-7.4
Właściwości gleby	Dowolna gleba ogrodowa, najlepiej lekko zasadowa, piaszczysta, wilgotna.
Trudność uprawy	Uprawa i pielęgnacja łatwa.
Zmianowanie	Konieczna jest przerwa 4-5 lat po uprawie roślin z rodziny czosnkowatych.
Czas uprawy	1 rok (czasem z zimowaniem).
Nawożenie	Regularne nawożenie, ma średnie wymagania co do nawożenia. Nawóz azotowy wysiewamy wcześnie wiosną tuż przed posadzeniem. Drugie nawożenie podczas wzrostu liści. Jesienią nawozimy fosforem i potasem. Nawóz powinien zawierać siarczany.
Podlewanie	Regularne i obficie od maja do początku czerwca, gnije w stojącej wodzie.
Mrozoodporność	Odporny na mróz.
Stanowisko	Dobrze nasłonecznione.
Rozstawa	15-30 cm na 5-10 cm,
Terminy siewu / zbioru plonów / pielęgnacji	Zobacz w kalendarzu.
Rozmnażanie	Przez cebulki powietrzne lub ząbki. Należy je sadzić piętką w dół na 3-7 cm w głąb. Ząbki uzyskujemy z cebulek dopiero przed sadzeniem.
Choroby i szkodniki	Grzybice, w tym wirus żółtej karłowatości cebuli, utajony wirus czosnku. Mączniak rzekomy, szara pleśń, bakteryjna plamistość liści, niszczyk zjadliwy, miniarka psiankowata, wciornastki, śmietka cebulanka.
Zbiór i przechowywanie	Czosnek zbieramy jesienią po zżółknięciu liści. cebule suszymy w miejscu przewiewnym.
Dodatkowe informacje	Ozimy bije jarego na głowę – czosnek ozimy daje wyraźnie większy plon, większe główki i intensywniejszy smak; czosnek jary jest mniej wymagający przy sadzeniu, ale daje drobniejsze główki i lepiej się przechowuje (do 2 lat); do w.łasnego ogrodu zdecydowanie warto wybrać ozimy Pęd kwiatostanowy to skarb, a nie problem – wielu ogrodników nie wie, że łodyga kwiatostanowa czosnku ozimego twardoszyjkowego powinna być usuwana; pozostawiony skapis „zjada" nawet 20–30% plonu główek; usuwać gdy jest spiralnie zwinięty w pętle (koniec maja); zebrany pęd to wyśmienite warzywo do kuchni. Sucho przy zbiorze = długie przechowywanie – największy błąd to podlewanie czosnku w ostatnich 2–3 tygodniach przed zbiorem; mokre szyjki i łuski nie zamykają się szczelnie i czosnek szybko gnije; od momentu żółknięcia liści zaprzestać podlewania całkowicie. Suszenie to połowa sukcesu – niedosuszony czosnek pleśnieje w czasie przechowywania; suszenie trwa 3–4 tygodnie w przewiewnym, zacienionym miejscu (nie na słońcu – skórka pęka); główki można zostawić z niecią lub przyciąć do 2–3 cm od główki; w czasie suszenia chronić przed deszczem. Sadzić jak największe ząbki – wielkość ząbka sadzeniowego bezpośrednio przekłada się na wielkość główki w zbiorze; używać wyłącznie największych, zewnętrznych ząbków z najlepszych główek sezonu; małe ząbki (szczególnie wewnętrzne) dają rozczarowujące plony; nigdy nie sadzić czosnku z supermarketu – jest traktowany chemicznie i pochodzi z nieprzystosowanych odmian. Płodozmian to konieczność, nie zalecenie – biała zgnilizna (Sclerotium cepivorum) i inne choroby odglebowe potrafią przetrwać w glebie nawet 20–30 lat; raz zainfekowane stanowisko jest praktycznie wyłączone z uprawy czosnku na bardzo długo; rygorystyczne przestrzeganie 3–4-letniej przerwy w uprawie cebulowych na tym samym miejscu to najlepsza i najtańsza ochrona. Czosnek jako roślina towarzysząca – posadzony w pobliżu pomidorów, marchwi, truskawek i róż skutecznie odstrasza mszyce, przędziorka i inne szkodniki dzięki lotnym związkom siarki; nie sadzić w pobliżu grochu i fasoli – allicyna hamuje ich wzrost i brodawkowanie korzeni. Naturalny antybiotyk w ogrodzie i kuchni – allicyna uwalniana przy rozgniataniu ząbka czosnku to jeden z najsilniejszych naturalnych związków antybakteryjnych i przeciwgrzybiczych; badania potwierdzają skuteczność w obniżaniu ciśnienia krwi, poziomu cholesterolu LDL i wzmacnianiu odporności; siłę zdrowotną ma czosnek surowy – obróbka termiczna niszczy część związków czynnych. Termin sadzenia ozimego ma znaczenie – posadzony za wcześnie (sierpień) wypuszcza za dużo liści i może przemarzać; posadzony za późno (po 20 października) nie ukorzenia się i przemarza; optymalny termin to wrzesień–pierwsza dekada października; ząbki powinny mieć 2–3 liście przed zimą. W ciepłych rejonach czosnek można zbierać jesienią. W innych rejonach zaraz po odwilży. Nie dopuszczać do zachwaszczenia. Cebulki nie rosną w upale. Cebule nie są odporne na uszkodzenia mechaniczne.

Zbiory i zastosowanie w zielarstwie

Zastosowanie	Opis
Uwaga: Informacje mają charakter edukacyjny. Przed zastosowaniem skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
Zastosowanie ogólne	Roślina przyprawowa i lecznicza.
Zastosowanie terapeutyczne	przeziębienie, grypa kaszel biegunka choroby układu krążenia
Sposób działania, właściwości lecznicze	Czosnek jest źródłem wielu preparatów stosowanych w medycynie. Jest stosowany przy przeziębieniach. Zwalcza infekcje bakteryjne, wirusowe, grzybicze. Obniża poziom cholesterolu oraz ciśnienie tętnicze krwi. Zapobiega powstawaniu zakrzepów. Stosowany zewnętrznie zwalcza trądzik i opryszczkę. Pomaga w leczeniu biegunki. Ma działanie antynowotworowe (rak prostaty, jelita grubego).
Przyjmowana postać	tabletki i kapsułki postać surowa, produkt spożywczy
Dawkowanie	Nie więcej niż 4 ząbki czosnku dziennie, aby nie zaburzyć krzepliwości.
Przeciwwskazania	Czosnek obniża krzepliwość krwi, przed operacją należy zaprzestać jego spożywania (na co najmniej 10 dni). Wchodzi w interakcję z lekami przeciw HIV.
Przyprawa	Czosnek dodawany jest do potraw mięsnych i warzywnych. Bywa także pieczony, kiszony i marynowany.

Pokrewne gatunki roślin

Zioła
Zobacz atlas ziół, roślin leczniczych i przyprawowych.

Przepisy kucharskie

Przepis na spaghetti carbonara

Przepis na sos czosnkowy

Przepis na pizzę meksykańską

Przepis na masło czosnkowe z koperkiem

Przepis na sos teriyaki

Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

Lucjan Rutkowski – Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, ISBN 978-83-01-14342-8, PWN SA 2004
Wolfgang Kawollek – Wielka księga ogrodnika i działkowca, ISBN 978-83-245-1259-1, Publicat 2001
Anna i Łukasz Przybyłowiczowie – Ilustrowana Encyklopedia Roślin Polski, ISBN 978-83-7705-826-8, PWN
Agnieszka Gawłowska – 500 owoców i warzyw, 978-83-7845-874-6, SBM 2015
Franz-Xaver Treml – Zioła z ogrodu i balkonu - 500 ziół przyprawowych i leczniczych, ISBN 978-83-7175-702-0, Delta
Rebecca L. Johnson, Steven Foster, Tieraona Low Dog, David Kiefer – Przewodnik po ziołach leczniczych, ISBN 978-83-274-8955-5, wydawnictwo Olesiejuk 2019