Kapustowce

Kapustowce (Brassicales) to rząd roślin okrytonasiennych, do którego zaliczamy około 4500 gatunków. W rodzimej florze występuje niecałe 110 gatunków. Rodziny z tego rzędu do niedawna zaliczano do kaparowców (Capparales). Do rzędu zaliczamy rośliny zielne, krzewy i drzewa.

Rodziny

Alfabetyczny wykaz opublikowanych rodzin.

Nazwa rodziny	Nazwa łacińska	Liczba gatunków		Czy występuje w Polsce?
Nazwa rodziny	Nazwa łacińska	Świat	Polska	Czy występuje w Polsce?
kaparowate	Capparaceae	850	0	Tak
kapustowate, krzyżowe	Brassicaceae	3200	100	Tak
melonowcowate	Caricaceae	35	0	Tak
rezedowate	Resedaceae	70	7	Tak

Występowanie i środowisko

Rośliny te występują na całym świecie. Najwięcej gatunków żyje w rejonie śródziemnomorskim i w Azji.

Morfologia i anatomia

Rośliny te w większości przypadków produkują olejki gorczyczne i enzym o nazwie mirozynaza.

Najbardziej popularne gatunki roślin

Oto wykaz dziesięciu (TOP 10) najbardziej popularnych gatunków roślin z tego rzędu. Jako kryterium popularności danej rośliny przyjęto częstość jej wyszukiwania w przeglądarce internetowej (w przypadku gdy nasz serwis posiada takie dane).

Kalendarz przyrody

Kolejne numery w tabeli oznaczają miesiące. Kolorowa kolumna oznacza bieżący miesiąc. Kropkami zaznaczono zdarzenie, które trwa przez cały okres, a trójkątami tylko początek lub koniec miesiąca. Na końcu tabeli znajduje się filtr, za pomocą można ograniczyć liczbę wyświetlanych wierszy do bieżącej daty.

Opis

◂

▸

Bardzo wczesny wysiew na rozsadę w domu.

●

Pikowanie rozsady.

◂

●

Pikowanie rozsady.

●

Kontrola pchełki.

●

▸

Siejemy brokuły. Najkorzystniej wysiewać na przełomie maja i czerwca.

●

Kontrola mszycy (niebiesko-szara, groźna!).

●

Odchwaszczanie regularne.

●

Kontrola pod kątem gąsienic bielinka kapustnika i bielinka rzepnika.

●

Nawożenie azotowe (pogłówne).

●

Regularne podlewanie — brokuł lubi stałą wilgotność.

●

Zbiory brokułów.

●

Nawożenie potasowe po zbiorze główki.

●

Kontrola mszyc i ślimaków.

●

Nawożenie potasowe — wzmacnia rośliny przed zimą.

●

Mulczowanie grządki.

●

Kontrola gąsienic piętnówki kapustnicy (jesienne zagrożenie!).

●

Mulczowanie podstawy roślin ozimych (słoma, kora).

◂

▸

Wysiew pod szkło brukselki na rozsadę (odmiany wczesne).

◂

▸

Wysiew pod szkło brukselki na rozsadę (odmiany późne).

◂

●

▸

Wysadzanie brukselki do gruntu.

●

Nawożenie startowe azotowe — wspomaga szybki wzrost.

●

Kontrola pchełki.

●

Kontrola pod kątem gąsienic bielinka kapustnika i rzepnika — siatka ochronna!

●

Kontrola obecności mszycy.

●

Mulczowanie między roślinami (kora, słoma, 7–10 cm).

●

Odchwaszczanie regularne.

●

Nawożenie azotowe (pogłówne).

●

Regularne podlewanie — stała wilgotność ważna.

●

Nawożenie potasowe — wspomaga zawiązywanie i jakość główek.

●

Usuwanie pożółkłych dolnych liści.

●

Obserwacja pod kątem mączniaka rzekomego.

●

Uszkadzanie wierzchołka wzrostu — zabieg opcjonalny.

●

Nawożenie potasowe — ostatnia dawka do końca sierpnia.

●

Kontrola ślimaków (po deszczach), mszyc i gąsienic.

●

Obserwacja pod kątem kiły kapusty.

●

▸

●

Zbiór brukselki.

●

Mulczowanie podstawy zimujących roślin (słoma, kora).

●

Kwitnie chroszcz nagołodygowy.

●

Sadzenie chrzanu.

●

Regularne podlewanie.

●

Nawożenie startowe: kompost lub nawóz wieloskładnikowy wokół roślin.

●

Obserwacja pod kątem pchełek.

●

Odchwaszczanie — chrzan w pierwszych tygodniach słabo konkuruje z chwastami.

●

Kwitnie chrzan pospolity.

●

Nawożenie azotowe (pogłówne).

●

Usuń pędy kwiatostanowe — kwitnienie osłabia korzenie.

●

Nawożenie potasowe — wspomaga grubość i jakość korzeni.

●

Obserwacja pod kątem alternariozy (ciemne plamy na liściach) i mączniaka rzekomego.

●

Mulczowanie — szczególnie ważne w upały dla utrzymania wilgoci.

●

Obserwacja pod kątem mączniaka (biały nalot na liściach).

●

▸

Pozyskiwanie korzenia chrzanu.

●

Kwitnie czosnaczek pospolity.

●

Kwitnie dwurząd murowy.

●

Kwitnie dwurząd rokiettowaty.

●

Kwitnie dwurząd wąskolistny.

●

Kwitnie gęsiówka alpejska.

●

Kwitnie gorczyca biała.

●

Kwitnie gorczyca polna.

●

Kwitnie gorczycznik pospolity.

●

Kwitnie gorczycznik pośredni.

●

Zbiór zimowy jarmużu.

◂

●

▸

Kwitnie jarmuż.

◂

●

Rozpoczęcie uprawy jarmużu z rozsady lub wysiew do gruntu.

◂

●

▸

Wysadzanie jarmużu do gruntu.

●

Podlewaj regularnie.

●

Kontrola pod kątem gąsienic bielinków.

◂

●

Zbiór jesienno-zimowy jarmużu.

◂

▸

Od połowy lutego wysiew nasion na rozsadę.

◂

▸

Pielęgnowanie rozsady.

●

Nawożenie startowe.

◂

●

▸

Kwitnienie kalafiora.

●

Intensywne podlewanie.

●

Wysiew odmian letnich na rozsadę – pod koniec maja wysiew odmian przeznaczonych do sadzenia w lipcu i zbiorów jesiennych.

●

Mszyca kapuściana.

●

Bielinek – pierwsze pokolenie gąsienic od maja; kontrolować regularnie spodnią stronę liści.

●

Regularne odchwaszczanie i spulchnianie gleby między roślinami – kalafior słabo konkuruje z chwastami; odchwaszczać płytko dla nieuszkadzania płytkich korzeni.

●

Nawożenie pogłówne.

◂

●

Główny termin sadzenia wczesnych i średnich odmian.

◂

●

▸

Zbiór kalafiora.

●

Nawożenie co 2–3 tygodnie.

●

Obserwacja tworzenia się główki.

●

Bielenie główek.

●

Pchełka i bielinek.

●

Ściółkowanie – uzupełnienie warstwy słomy lub kory; zatrzymuje wilgoć kluczową w sezonie letnim.

●

Sadzenie rozsady odmian jesiennych – lipiec to optymalny czas na sadzenie rozsady odmian przeznaczonych do zbiorów w październiku–listopadzie; rozstawa 50–60 cm × 60–70 cm. Nawożenie jesiennych sadzonek – długo działający nawóz wieloskładnikowy przy sadzeniu; nawóz azotowy co 2–3 tygodnie po ukorzenieniu.

●

Odchwaszczanie i spulchnianie między jesiennymi sadzonkami – młode rośliny słabo konkurują z chwastami.

●

Bielenie główek odmian jesiennych.

◂

▸

Wczesny wysiew na rozsadę w domu.

●

Pikowanie rozsady.

●

Przygotowanie grządek.

◂

▸

Sadzenie wiosennej rozsady w gruncie od końca marca pod agrowłókniną.

●

Nawożenie grządek przed sadzeniem: nawóz wieloskładnikowy lub kompost.

●

Bezpośredni wysiew do gruntu od połowy marca pod agrowłókniną (temp. min. 8°C).

●

Bezpośredni wysiew kolejnej partii do gruntu (sukcesywny co 3–4 tygodnie!).

●

Kontrola pod kątem pchełki — główny wiosenny szkodnik!

●

Nawożenie startowe azotowe.

●

▸

Regularne podlewanie.

●

Sadzenie rozsady w gruncie.

●

▸

Zbiory kalarepy.

●

Nawożenie azotowe (pogłówne).

●

Kontrola pod kątem gąsienic bielinka kapustnika — siatka ochronna!

●

Odchwaszczanie regularne.

●

Nawożenie potasowe — wspomaga jakość bulw.

●

Kontrola mszycy i gąsienic bielinków.

●

Mulczowanie między roślinami.

●

Kontrola przędziorka i mszyc.

●

Nawożenie potasowe — dla jesiennych zbiorów.

◂

●

Wysiew wiosennych odmian odpornych na strzałkowanie.

●

Sadzenie wiosennej rozsady.

●

Pchełki ziemne – bardzo szkodliwe dla pak choi przy ciepłej i suchej pogodzie.

●

Nawożenie.

●

Odchwaszczanie – regularne i płytkie; pak choi słabo konkuruje z chwastami w pierwszych tygodniach.

●

Zbiory wiosennych upraw.

●

Obserwacja pod kątem strzałkowania.

●

Kwiaty pak choi są żółte.

●

Bielinek kapustnik i gąsienice – pierwsze pokolenie od maja.

◂

●

Główny termin wysiewu bezpośredniego do gruntu.

◂

●

Sezon zbiorów.

●

Kwitnie kapusta czarna (gorczyca czarna).

●

Wysiew wiosennych odmian odpornych na strzałkowanie.

●

Sadzenie wiosennej rozsady.

●

Regularne podlewanie.

●

Ściółkowanie między roślinami – słoma lub kora; utrzymuje wilgoć i hamuje chwasty.

●

Pchełki ziemne.

●

Nawożenie.

●

Bielinek kapustnik i gąsienice.

●

Odchwaszczanie – kapusta pekińska słabo konkuruje z chwastami; regularne i staranne odchwaszczanie przez cały sezon.

●

Mszyca kapuściana – może zasiedlać serce rośliny co uniemożliwia formowanie główki; agrowłóknina jako ochrona.

●

Możliwy ostatni wiosenny wysiew bezpośredni do gruntu.

●

Obserwacja pod kątem strzałkowania.

●

Zbiory wiosennych upraw.

●

▸

Obserwacja pod kątem kiły kapusty.

●

▸

Przerwa w wysiewach – kapusta pekińska przy długim letnim dniu czerwcowym i wysokich temperaturach szybko strzałkuje; nie wysiewać do połowy lipca.

◂

▸

Główny termin wysiewu bezpośredniego do gruntu – od połowy lipca do połowy sierpnia to optymalny i najbardziej niezawodny termin uprawy kapusty pekińskiej w Polsce.

◂

▸

Pchełki ziemne – drugie pokolenie.

●

Nawożenie pogłówne.

●

Obserwacja pod kątem mączniaka rzekomego.

◂

●

Sezon zbiorów.

●

Głęboka uprawa stanowisk po zbiorach – usunięcie korzeni; kompostowanie zdrowych resztek; wapnowanie dla utrzymania właściwego pH.

●

Kwitnie rzepak.

◂

▸

Wysiew kapusty warzywnej pod szkło (odmiany wczesne i letnie.

◂

▸

Wysadzanie sadzonek kapusty warzywnej do gruntu (odmiany wczesne).

●

Pikowanie siewek.

●

Pchełki ziemne.

◂

▸

Sadzenie rozsady wczesnych odmian – od końca kwietnia przy sprzyjającej pogodzie i zahartowanej rozsadzie.

●

Ściółkowanie pod sadzonymi roślinami – słoma lub kora; utrzymuje wilgoć i hamuje chwasty.

●

Nawożenie startowe.

◂

▸

Wysiew jesiennych odmian kapusty do rozsadnika.

◂

▸

Wysadzanie sadzonek kapusty warzywnej do gruntu (odmiany letnie).

◂

●

Termin zbioru wczesnych odmian kapusty.

◂

▸

Wysadzanie sadzonek kapusty warzywnej do gruntu (odmiany jesienne).

●

Kwitnie kapusta warzywna.

●

Nawożenie pogłówne.

●

Regularne odchwaszczanie i spulchnianie.

●

Bielinek kapustnik – pierwsze pokolenie gąsienic od maja; kontrolować regularnie spodnią stronę liści.

●

Mszyca – kolonie na wierzchołkach roślin i spodniej stronie liści; przy małej liczbie usuwać mechanicznie.

●

Wysiew odmian letnich i jesiennych na rozsadę – pod koniec maja wysiew odmian do sadzenia w lipcu i zbiorów jesiennych; brukselki, kapusty późne do przechowywania.

●

Intensywne podlewanie.

●

Ślimaki.

●

Obserwacja pod kątem kiły kapusty (Plasmodiophora brassicae).

●

Termin zbioru średniowczesnych odmian kapusty.

●

▸

Termin zbioru późnych odmian kapusty.

●

Kwitnie lak pospolity.

●

Kwitnie lewkonia letnia (szara).

●

Kwitnie smagliczka nadmorska.

●

Kwitnie miesiącznica roczna.

●

▸

Kwitnie miesiącznica trwała.

●

Kwitnie modrak morski.

●

Kwitnie pieprzyca gęstokwiatowa.

●

Kwitnie pieprzyca szerokolistna.

●

Kwitnie pieprzyca wirgińska.

●

Kwitnie pieprzycznik przydrożny.

●

Kwitnie pyleniec pospolity.

●

Kwitnie rezeda biała.

●

▸

Kwitnie rezeda mała.

●

Kwitnie rezeda żółta.

●

Kwitnie rezeda żółtawa.

◂

▸

Od połowy lutego wysiew pod osłonami – w nieogrzewanej szklarni lub tunelu foliowym.

●

Wysiew bezpośredni do gruntu – od początku marca, gdy gleba odmarzła.

●

Nawożenie.

●

Przerywanie siewek z marcowych wysiewów – gdy rośliny mają 3–4 liście; do rozstawy 8–10 cm; wyrwane siewki jadalne.

●

Regularne podlewanie – rukola przy niedoborze wody szybko strzałkuje; gleba stale lekko wilgotna.

●

Zbiory baby leaf – gęsto siana rukola zbierana przy wysokości 5–7 cm jako baby leaf; cykl od siewu do zbioru tylko 3 tygodnie; intensywny smak; doskonała do sałatek.

●

Odchwaszczanie – rukola rośnie szybko, ale w pierwszych 2 tygodniach słabo konkuruje z chwastami; odchwaszczać płytko dla nieuszkadzania płytkich korzeni.

●

Pchełki ziemne – najgroźniejszy szkodnik rukoli.

●

Kwitnie rukola.

●

Intensywne zbiory wiosenne.

●

Usuwanie pędów kwiatostanowych.

●

Zbiór własnych nasion.

●

Samosiew rukoli – przy pozostawieniu roślin do pełnego dojrzewania nasion rukola obficie się sama rozmnaża; samosiewy kiełkują latem i jesienią; doskonała strategia dla ogrodu naturalistycznego.

●

Wznowienie głównych wysiewów – od początku sierpnia, gdy temperatury nocne spadają poniżej 18°C.

●

Pchełki ziemne – drugie pokolenie w sierpniu.

●

Jesienne zbiory rukoli.

●

Kwitnie rozsobnik delikatny.

●

▸

Kwitnie rukiew wodna.

◂

●

▸

Kwitnie rukiewnik wschodni.

●

Kwitnie rukwiel nadmorska.

●

Kwitnie rzepicha leśna.

◂

●

▸

Kwitnie rzeżucha gorzka.

●

Kwitnie rzeżucha leśna.

●

Kwitnie rzeżucha łąkowa.

●

Kwitnie rzeżucha włochata.

●

▸

Kwitnie rzodkiew świrzepa.

●

Kwitnie rzodkiew zwyczajna.

●

▸

Możliwy wysiew rzodkiewki do gruntu.

●

Wysiew bezpośredni do gruntu.

●

Regularne podlewanie.

●

Przerywanie siewek.

●

Odchwaszczanie między rzędami.

●

Nawożenie.

●

Pchełki ziemne (Phyllotreta spp.) - kontrola.

●

Zbiory rzodkiewki.

●

Obserwacja pod kątem wybijania w pędy.

●

Obserwacja pod kątem mszyc i bielinka.

●

Grządki po wiosennych uprawach: możliwość zasiewu nawozem zielonym (facelia, gorczyca) lub warzywami jesiennymi.

◂

●

Wznowienie wysiewów gruntowych.

◂

●

Pchełki ziemne – drugie pokolenie w sierpniu.

●

Nawożenie.

●

Po zbiorach: przekopanie gleby z kompostem pod przyszłe nasadzenia wiosenne.

◂

●

Wysiew nasion na rozsadę w nieogrzewanej szklarni lub na chłodnym parapecie (temp. 15–18°C).

●

Optymalny termin sadzenia sadzonek kontenerowych.

●

Usunięcie ewentualnych obumarłych liści z rozet zimujących roślin.

●

Możliwe ściółkowanie żwirem lub kamyczkami wokół roślin.

●

Kwitnie smagliczka skalna.

●

Nawożenie.

●

Cięcie po kwitnieniu – kluczowy zabieg.

●

Możliwe pobieranie sadzonek wierzchołkowych z odrastających po cięciu pędów – 5–7 cm.

●

Wysiew nasion bezpośrednio do gruntu.

●

Obserwacja pod kątem mączniaka prawdziwego.

●

Rozmnażanie przez sadzonki.

●

Odchwaszczanie.

●

Obserwacja zdrowia roślin – przy zbyt gęstym nasadzeniu lub złym drenażu możliwa zgnilizna szyjki korzeniowej.

●

Wysiew nasion do skrzynek lub pojemników.

●

Doskonały termin sadzenia jesiennego.

●

Możliwy wysiew nasion bezpośrednio do gruntu.

●

Kwitnie smagliczka pagórkowa.

●

▸

Kwitnie stulicha psia.

●

Kwitnie stulisz Loesela.

◂

●

◂

Kwitnie tasznik pospolity.

●

Kwitną tobołki polne.

●

Kwitną tobołki przerosłe.

●

Kwitnie ubiorek gorzki.

●

Kwitnie ubiorek okółkowy.

●

Bylina zimozielona w pełnej kondycji przez całą zimę – ubiorek wiecznie zielony zachowuje gęste ciemnozielone lśniące liście przez cały rok bez żadnych ubytków; jedna z najefektowniejszych zimozielonych bylin polskiego ogrodu; liście drobne podłużne i lśniące; kępa zimą zielona i dekoracyjna jako kontrast dla szarości zimowych rabat i skalniaka; gatunek wyjątkowo mrozoodporny (strefy 3–4 do –30°C) nie wymagający żadnej ochrony zimowej.

◂

▸

Wysiew nasion do gruntu – możliwy od połowy marca w osłoniętym i słonecznym miejscu; nasiona płytko (0,3 cm); przykryć cienką warstwą piasku; kiełkowanie po 14–21 dniach przy temperaturze gleby powyżej 8°C; siewki z marcowego wysiewu tworzą rozety kwitnące w kolejnych sezonach.

◂

▸

Sadzenie zakupionych roślin z pojemnika.

●

Nawożenie wiosenne minimalne – ubiorek jako roślina naturalnie ubogich stanowisk skalnych i wapiennych nie potrzebuje intensywnego nawożenia; cienka warstwa drobnego wapienia lub mąki dolomitowej wokół roślin wpływa korzystnie przy kwaśnych glebach; przy pH powyżej 6,5 nawożenie całkowicie zbędne.

●

Kwitnie ubiorek wiecznie zielony.

●

Kluczowe cięcie po kwitnieniu.

●

▸

Pobieranie sadzonek po kwitnieniu.

●

Minimalne podlewanie – dodatkowe podlewanie zbędne dla ugruntowanych roślin; tylko świeżo posadzone rośliny wymagają regularnego podlewania przez pierwsze 4–6 tygodni po posadzeniu.

●

Nawożenie po cięciu – po silnym cięciu jednorazowe słabe zasilanie nawozem wieloskładnikowym o niskiej zawartości azotu stymuluje odrost nowych pędów; ubiorek jako roślina ubogich stanowisk nie potrzebuje intensywnego nawożenia; nadmiar azotu powoduje miękki i luźny wzrost tracący poduszkowy pokrój.

●

Kontrola chwastów – czerwiec to miesiąc aktywnego wzrostu chwastów na skalniaku; usuwać chwasty z kęp ubiorka ręcznie; nie stosować herbicydów przy roślinach; kępy gęste i zwarte same skutecznie tłumią chwasty wewnątrz; problem głównie na obrzeżach nasadzeń.

◂

●

Sadzenie ukorzenionych sadzonek – sadzonki pobrane w maju–czerwcu po 4–6 tygodniach ukorzenione gotowe do sadzenia w docelowe miejsce; sadzić ostrożnie z zachowaniem bryły korzeniowej; podlewać regularnie przez pierwsze 3–4 tygodnie po posadzeniu; następnie ograniczyć podlewanie do minimum; młode rośliny z sadzonek kwitną w kolejnym sezonie.

●

Ostatnia dawka nawożenia – przy wyjątkowo jałowych glebach lub w pojemnikach możliwe jednorazowe bardzo słabe zasilanie nawozem niskodawkowym z podwyższoną zawartością potasu i fosforu wzmacniającym rośliny przed zimą; całkowicie unikać azotu po końcu sierpnia; ubiorek przy ubogich glebach nawet nie potrzebuje tej dawki.

●

Sadzenie zakupionych roślin z pojemnika.

●

Podział starszych kęp – wrzesień możliwy termin delikatnego podziału ubiorka; jednak gatunek nielubiący podziału ze względu na palowy system korzeniowy; lepiej rozmnażać przez sadzonki; przy konieczności podziału wykonać ostrożnie z jak największą bryłą korzeni; posadzić natychmiast i obficie podlać; podział może zaburzyć kwitnienie w kolejnym roku.

●

Kwitnie urzet barwierski.

●

▸

Kwitnie wieczornik damski.

●

Kwitnie wieczornik żałobny.

●

Kwitnie wiosnówka pospolita.

●

▸

Kwitnie żywiec gruczołowaty.

●

Kwitnie żywiec kremowy.

Filmy

Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

IUCN — Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych, ISSN 2307-8235 https://www.iucnredlist.org