Nietoperze (Chiroptera)

Nietoperze (Chiroptera) to rząd ssaków, który liczy dziś 977 gatunków w 18 rodzinach i 187 rodzajach. Nietoperze stanowią jedyny rząd ssaków, który wykształcił zdolność do latania.

Wśród nietoperzy wyróżniamy dwa podrzędy: Megachiroptera oraz Microchiroptera. W pierwszym podrzędzie wyróżniamy 1 rodzinę z 41 rodzajami i 163 gatunkami, w drugim - 17 rodzin, 146 rodzajów i 814 gatunków. Pod względem liczebności gatunków jest to drugi rząd ssaków. W Polsce spotykamy 25 gatunków nietoperzy.

Rodziny

Wykaz wszystkich opublikowanych artykułów tematycznych.

Mroczkowate
Mroczkowate

(Vespertilionidae)
Podkowcowate
Podkowcowate

(Rhinolophidae)
Rudawkowate
Rudawkowate

(Pteropodidae)

Nazwa rzędu
Nietoperze (Chiroptera)
Występowanie
Wszystkie kontynenty poza Antarktydą.
Liczba gatunków na świecie
977
Liczba gatunków w Polsce
25
Systematyka
Domena: Eukarionty (Eukaryota)
Królestwo: Zwierzęta (Animalia)
Typ: Strunowce (Chordata)
Gromada: Ssaki (Mammalia)
Rząd: Nietoperze (Chiroptera)
Wielkość
Rozpiętość skrzydeł: od 15 cm do 200 cm.
Masa ciała: 2-1,2 kg
Największy gatunek
Kalong, pies latając (Pteropus vampyrus)

Inne rodziny

  • Craseonycteridae
  • Emballonuridae
  • Furipteridae
  • Hipposideridae
  • Megadermatidae
  • Molossidae
  • Nagogrzbietowe (Mormoopidae)
  • Mystacinidae
  • Myzopodidae
  • Lejkouche (Natalidae)
  • Noctilionidae
  • Nycteridae
  • Phyllostomidae
  • Rhinopomatidae
  • Thyropteridae

Występowanie i środowisko

Nietoperze występują na całym świecie poza rejonami polarnymi. Lubią klimat zwrotnikowy, podzwrotnikowy, rzadziej umiarkowany.

Tryb życia i zachowanie

Nietoperze posiadły zdolność aktywnego lotu. Lubią ciepły klimat. Są aktywne w nocy i wieczorem. Niektóre z nich odbywają wędrówki. Są bardzo zwrotne w locie, ptaki im w tym zakresie nie dorównują. Nietoperze także dobrze pływają. Odpoczywają, zwisając głową w dół. Żyją w koloniach; największe z nich liczą nawet 30 milionów osobników. Na ziemi większość nietoperzy porusza się nieporadnie (choć są wyjątki), pełzając lub wspinając się. Wiele gatunków zamieszkuje jaskinie, kopalnie, ruiny, dziuplach, pod korą, wisząc na drzewach.

Nietoperze mogą schwytać owada wielkości komara. Chwytają zdobycz w locie za pomocą pyszczka lub błony ogonowej. Czasem zbierają owady z ziemi, liści, powierzchni wody.

Nietoperze posługują się echolokacją w celu orientacji w terenie, wysyłając krótkie ultradźwięki do 250 razy na sekundę nasłuchują echa, które daje obraz otoczenia. Wytwarzają dźwięki o częstotliwości 20-80 kHz, a nawet 120 do 210 kHz. Zmodyfikowane nozdrza służą nakierowywaniu i modyfikacji wydawanych dźwięków. Echo tych dźwięków odbierane jest za pomocą dużych uszu.

Morfologia i anatomia

Nietoperze to niewielkie ssaki. Przednie kończyny i palce za wyjątkiem kciuka mocno wydłużone, a między nimi, bokiem ciała i kończynami tylnymi występuje błona lotna - najbardziej charakterystyczna część ciała nietoperzy. Ciało pokryte futerkiem. Błony lotne również są pokryte włoskami. Często mają duże uszy, zaopatrzone w wyrostki skórne. Często występują narośla na nosie. Włosy pokryte są łuskami.

Grzebień występujący na mostku w układzie kostnym i mocno rozwinięte w tym miejscu mięśnie. Często mostek, kręgi zrastają się z żebrami, przez co konstrukcja kośćca staje się mocniejsza. Kolano zgina się do tyłu, a na pięcie często występuje ostroga. W pysku znajduje się 20-38 zębów. Nietoperze posiadają prymitywny mózg o gładkich półkulach. Temperatura ciała mocno zależy od temperatury otoczenia.

Ze wszystkich zmysłów najlepiej rozwinięty jest słuch.

Rozmnażanie

Okres rozrodczy jest ściśle związany z dostępnością pożywienia. Samice rodzą zwykle 1 młode, czasem 2 , rzadko do 5 młodych. Zapłodnienie następuje najczęściej jesienią (u osobników zimujących), sperma pozostaje w narządach rodnych aż do wiosny i dopiero wówczas następuje zapłodnienie. U małych nietoperzy ciąża trwa 40-60 dni, u dużych do 8 miesięcy. Młode są bezradne, karmione są mlekiem matki. Mają zęby mleczne. Czepiają się matki zębami, zwykle parą "fałszywych" sutek w okolicy pachwiny. Okres opieki nad potomstwem wynosi od miesiąca do trzech.

Pożywienie

Polują na bezkręgowce i małe kręgowce. Większość jest owadożerna (około 70 %). Znamy gatunki nietoperzy, które żywią się krwią ludzką i zwierzęcą, przenosząc wiele groźnych chorób jak i wyniszczając ofiary. Istnieją gatunki, które żywią się rybami. Nietoperze owocożerne Starego Świata żywią się owocami, kwiatami, nektarem i pyłkiem kwiatowym. Wiele roślin jest przystosowanych do zapylania przez nietoperze.

Ochrona i zagrożenia

Oto gatunki zagrożone wyginięciem: Pteropus tokudae, Hipposideros ridleyi, Myotis grisescens, Pleotus townsendii virginianus.

U wielu gatunków nietoperzy Nowego Świata wykryto wirusy wścieklizny. Rzadko to się zdarzało u nietoperzy europejskich. Chore lub umierające nietoperze nie powinny być brane w ręce, szczególnie w Ameryce Północnej i Południowej.

Ciekawostki

W mitologii i podaniach ludowych nietoperze są uosobieniem zła.

W Azji niektóre nietoperze są zabijane dla mięsa.

Galeria zdjęć


© Media Nauka, 2014-01-08, ART-RZAD35



Kalendarz przyrody

123456789101112Opis
ukryj/pokaż
borowiec wielki
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona     tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaTrwa sen zimowy borowca wielkiego - jednego z największych naszych nietoperzy.
     tlo-ikona      Rodzą się młode borowca wielkiego
   tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona  Trwa okres aktywności życiowej borowca wielkiego
ukryj/pokaż
podkowiec mały
   tlo-ikona        Zaczyna się rozwijać zarodek podkowca małego.
     tlo-ikonatlo-ikona     Samica podkowca małego wydaje na świat na ogół 1 młode.
       tlo-ikonatlo-ikona   Młode podkowce małe usamodzielniają się
ukryj/pokaż
nocek duży
     tlo-ikona      Rodzą się młode nocki duże w koloniach rozrodczych
ukryj/pokaż
gacek wielkouch, gacek brunatny
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona      tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaTrwa sen zimowy gacka brunatnego.
     tlo-ikona      Rodzą się młode gacki wielkouche (brunatne)
   tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona  Trwa okres aktywności życiowej gacka brunatnego
Pokaż tylko bieżące wydarzenia