Ważki

Ważki (Odonata) to rząd owadów, który liczy dziś około 5600 gatunków. W Europie występuje około 1300 gatunków, z czego w Polsce żyją 73 gatunki z tej rodziny owadów.

Ważki dzielimy na trzy podrzędy:

  • ważki równoskrzydłe (Zygoptera), do którego zaliczamy polskie rodziny świteziankowatych, pałątkowatych, łątkowatych i pióronogowatych;
  • ważki różnoskrzydłe (Anisoptera), do którego zaliczamy polskie rodziny żagnicowatych, gadziogłówkowatych, szklarnikowatych, ważkowatych;
  • Epiophlebia - znane są dziś tylko 3 gatunki, nie występujące w naszym kraju.

Rodziny

Wykaz wszystkich opublikowanych artykułów tematycznych, opisujących rodziny ssaków z wybranego rzędu.

Sortuj według:
Ukryj obce rodziny
Ukryj polskie rodziny

Gadziogłówkowate
Gadziogłówkowate

Gomphidae

Liczba gatunków: 900
(w Polsce: 4)
Łątkowate
Łątkowate

Coenagrionidae

Liczba gatunków: 1100
(w Polsce: 15)
Pałątkowate
Pałątkowate

Lestidae

Liczba gatunków: 150
(w Polsce: 8)
Pióronogowate
Pióronogowate

Platycnemididae

Liczba gatunków: 200
(w Polsce: 1)
Szklarkowate
Szklarkowate

Corduliidae

Liczba gatunków: 240
(w Polsce: 6)
Szklarnikowate
Szklarnikowate

Cordulegastridae

Liczba gatunków: 50
(w Polsce: 2)
Świteziankowate
Świteziankowate

Calopterygidae

Liczba gatunków: 150
(w Polsce: 2)
Ważkowate
Ważkowate

Libellulidae

Liczba gatunków: 1000
(w Polsce: 22)
Żagnicowate
Żagnicowate

Aeshnidae

Liczba gatunków: 440
(w Polsce: 13)


Występowanie i środowisko

Najwięcej gatunków żyje w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Larwy żyją w środowisku wodnym, są aktywne w nocy. Owady dorosłe spotkać można na lądzie w pobliżu zbiorników wodnych, ale wytrawni lotnicy oddalają się od zbiorników wodnych. Można je więc spotkać na łąkach, skrajach lasów. Dorosłe ważki są aktywne za dnia.

Tryb życia i zachowanie

Zarówno larwy jak i osobniki dorosłe są drapieżnikami. Postać dorosła świetnie lata. W polowaniu ważki kierują się wzrokiem. Niektóre gatunki zjadają komary, ochotki i mszyce. Larwy wyszukują ofiary za pomocą dotyku. Larwy czatują na ofiary, wyrzucają w ich kierunku maskę i pożerają je. Sąt o zwykle bezkręgowce. Duże okazy polują też na narybek oraz kijanki. Larwy ważek zjadają też inne larwy ważek.


Morfologia i anatomia

Ważki mają mocno wydłużone ciało, zaopatrzone w duże, sztywne, silne dwie pary skrzydeł, na końcu których znajduje się plamka skrzydłowa, służąca za stabilizator lotu. Głowa ma aparat gębowy tupu gryzącego, jest ruchliwa i ma kształt prostokątny. Odnóża są typu krocznego. Pierwsza para odnóży jest krótsza, służy do chwytania zdobyczy. Tułów jest silny, mieści mięśnie poruszające skrzydłami. Odwłok jest złożony z 10 segmentów. W drugim segmencie odwłoka u samców znajduje się narząd kopulacyjny. Na segmencie dziewiątym znajdują się gruczoły płciowe. Między dziewiątym segmentem od strony brzusznej samice mają pokładełko. Samiec i samica mają na końcu odwłoka przydatki analne, samice dwa, samce trzy lub cztery. Larwy żyją w wodzie. Nie mają skrzydeł. Mają mniejsze oczy, w narządzie gębowym występuje tak zwana maska, która spełnia rolę chwytną. Larwy oddychają skrzelotchawkami lub tchawkami.

Oczy ważki

Oczy ważek są duże i mają złożoną budowę. Ważki równoskrzydłe mają oczy wyraźnie od siebie oddzielone, ważki różnoskrzydłe (poza gadziogłówkowatymi) mają oczy stykające się ze sobą. Oczy złożone składają się nawet z 30 000 pojedynczych oczek - tak zwanych omatidiów. Między oczami znajdują się małe czułki i trzy przyoczka. Przyoczka to oczy proste, są położone w trójkącie u nasady czułków. Oczy ważki są wyjątkowo piękne, często różnobarwne, mieniące się. To wspaniały temat fotograficzny. W naszej mini-galerii prezentujemy wspaniałe zdjęcia oczu ważek (© nopporn - Fotolia.com).

 

Rozmnażanie

To owady o przeobrażeniu niezupełnym. Gody odbywają się nad wodnymi zbiornikami. Większość gatunków przejawia zachowania terytorialne podczas godów. Samce chwytają samice swoimi przydatkami analnymi. Samce ważek równoskrzydłych przytrzymują partnerkę za przedtułów, samce ważek różnoskrzydłych przytrzymują samicę za głowę. Przed kopulacją samiec wypełnia nasieniem aparat kopulacyjny poprzez wyginanie odwłoka. W trakcie kopulacji samiec łączy swój narząd kopulacyjny z otworem płciowym samicy. Trwa to od kilku sekund do kilku godzin w zależności od gatunku. Po kopulacji samica składa jaja, czasem pod wodą, czasem na roślinach tuż nad wodą. Samce pilnują tego procesu. Niektóre gatunki składają jaja w locie. Larwa pierwszego stadium nosi nazwę nimfy, która po kilku minutach linieje. Larwa właściwa rozpoczyna pobieranie pokarmu. Rozwój larw trwa od kilku miesięcy do kilku lat. W tym czasie larwa kilkanaście razy linieje. Na kilka dni przed przeobrażeniem larwa przestaje jeść. Przenosi się tuż pod lustro wody. Przeobrażenie ma miejsce zwykle rankiem. Larwa wspina się wówczas na roślinę i pęka na tułowiu i głowie. Dorosły owad pozostaje kilka godzin przy wylince. Czeka aż oskórek stwardnieje, a skrzydła się rozprostują dzięki hemolimfie, przepompowywanej do użyłkowania skrzydeł. Dorosłe owady żyją od 2 do 8 tygodni.

Pożywienie

Postaci dorosłe polują na motyle, błonkówki, muchówki, chrząszcze, a także inne ważki. Ofiary chwytają w locie. Zdobycz pożerają siedząc na roślinie. Larwy zjadają bezkręgowce mniejsze od siebie.

Ochrona i zagrożenia

W Polsce 15 gatunków ważek objętych jest ochroną prawną.

Ciekawostki

To jedna z najstarszych grup owadów. Okazy z tego rzędu znamy z okresu karbonu. Były to największe owady latające w historii.

Zdjęcia - galeria

Ukryj obce gatunki
Ukryj polskie gatunki


Żagniczka wiosenna, żagniczka zwyczajna
Husarz władca
Ważka płaskobrzucha
Szafranka czerwona
Szablak krwisty
Świtezianka dziewica
Świtezianka błyszcząca
Szklarnik leśny
Przeniela dwuplama
Pióronóg zwykły
Straszka pospolita
Pałątka pospolita
Łątka dzieweczka
Gadziogłówka pospolita
Trzepla zielona
Łunica czerwona
Pałątka zielona
Zalotka większa
Gadziogłówka żółtonoga
Husarz ciemny
Lecicha białoznaczna
Lecicha pospolita
Łątka halabardówka, łątka stawowa
Łątka wczesna, łątka nietoperzówka
Łątka zalotna
Łątka zielona
Miedziopierś żółtoplama
Oczobarwnica mniejsza
Oczobarwnica większa
Pałątka mała
Pałątka południowa
Smaglec ogonokleszcz
Straszka syberyjska
Szablak czarny
Szablak późny, szablak podobny
Szablak przepasany, szablak górski
Szablak wędrowny, szablak wiosenny
Szablak zwyczajny
Szablak żółty
Szklarka zielona
Szklarnik górski
Ważka czteroplama
Ważka ruda
Zalotka białoczelna
Zalotka spłaszczona
Zalotka torfowcowa
Żagiew ruda
Żagnica jesienna, żagnica mniejsza
Żagnica południowa
Żagnica sina
Żagnica torfowcowa
Żagnica wielka

Kalendarz przyrody

123456789101112

Opis

         

Okres lotu Oxygastra curtisii.

        

Okres lotu Gomphus pulchellus.

ukryj/pokaż
Gadziogłówka pospolita
         

Okres lotu gadziogłówki pospolitej.

ukryj/pokaż
Husarz ciemny
         

Okres lotu husarza ciemnego.

ukryj/pokaż
Husarz władca
         

Okres występowania postaci imago ważki husarza władcy.

ukryj/pokaż
Lecicha pospolita
     

Okres lotu lecichy pospolitej.

ukryj/pokaż
Łątka dzieweczka
       

Okres występowania postaci imago ważki łątki dzieweczki.

ukryj/pokaż
Łątka halabardówka, łątka stawowa
        

Okres lotu łatki halabardówki.

ukryj/pokaż
Łątka wczesna, łątka nietoperzówka
       

Okres lotu łątki wczesnej.

ukryj/pokaż
Łątka zalotna
       

Okres lotu łatki zalotnej.

ukryj/pokaż
Łątka zielona
          

Okres lotu łątki zielonej.

ukryj/pokaż
Łunica czerwona
       

Okres lotu łunicy czerwonej

ukryj/pokaż
Miedziopierś żółtoplama
       

Okres lotu miedziopiersi żółtoplamej.

ukryj/pokaż
Oczobarwnica mniejsza
        

Okres lotu oczobarwnicy mniejszej.

ukryj/pokaż
Oczobarwnica większa
        

Okres lotu oczobarwnicy większej.

ukryj/pokaż
Pałątka mała
        

Okres lotu pałątki małej.

ukryj/pokaż
Pałątka południowa
       

Okres lotu pałątki południowej.

ukryj/pokaż
Pałątka pospolita
        

Okres lotu pałątki pospolitej.

ukryj/pokaż
Pałątka zielona
         

Trwa okres lotu pałątki zielonej.

ukryj/pokaż
Pióronóg zwykły
       

Okres lotu pióronoga zwykłego.

ukryj/pokaż
Przeniela dwuplama
         

Okres lotu przenieli dwuplamej.

ukryj/pokaż
Smaglec ogonokleszcz
         

Okres występowania postaci dorosłej smaglca mniejszego.

ukryj/pokaż
Straszka pospolita
   

Okres lotu straszki pospolitej.

          

W tych miesiącach następuje przeobrażenie larwy w postać dorosłą straszki pospolitej.

ukryj/pokaż
Szablak czarny
       

Okres lotu szablaka czarnego.

ukryj/pokaż
Szablak krwisty
       

Okres lotu szablaka krwistego.

ukryj/pokaż
Szablak późny, szablak podobny
       

Okres lotu szablaka późnego.

ukryj/pokaż
Szablak przepasany, szablak górski
        

Okres lotu szablaka przepasanego.

ukryj/pokaż
Szablak wędrowny, szablak wiosenny
       

Okres lotu szablaka wędrownego.

ukryj/pokaż
Szablak zwyczajny
       

Okres lotu szablaka zwyczajnego.

ukryj/pokaż
Szablak żółty
        

Okres lotu szablaka żółtego.

ukryj/pokaż
Szafranka czerwona
      

Okres lotu szafranki czerwonej.

ukryj/pokaż
Szklarka zielona
        

Okres lotu szklarki zielonej.

ukryj/pokaż
Szklarnik górski
        

Okres lotu szklarnika górskiego.

ukryj/pokaż
Szklarnik leśny
         

Okres lotu szklarnika leśnego.

ukryj/pokaż
Świtezianka błyszcząca
       

Można w Polsce spotkać postać imago świtezianki błyszczącej, przy czym osobniki pojedyncze żyją maksymalnie do 2 miesięcy.

ukryj/pokaż
Świtezianka dziewica
        

Okres lotu ważki świtezianki dziewicy w naszym kraju.

ukryj/pokaż
Trzepla zielona
        

Okres lotu trzepli zielonej.

ukryj/pokaż
Ważka czteroplama
        

Okres lotu ważki czteroplamej.

ukryj/pokaż
Ważka płaskobrzucha
        

Okres lotu ważki płaskobrzuchej.

ukryj/pokaż
Ważka ruda
        

Okres lotu ważki rudej.

ukryj/pokaż
Zalotka białoczelna
         

Okres lotu zalotki białoczelnej.

ukryj/pokaż
Zalotka spłaszczona
         

Okres lotu zalotki spłaszczonej.

ukryj/pokaż
Zalotka torfowcowa
        

Okres lotu zalotki torfowcowej.

ukryj/pokaż
Zalotka większa
         

Okres lotu zalotki większej.

ukryj/pokaż
Żagiew ruda
        

Okres lotu żagwi rudej.

ukryj/pokaż
Żagnica jesienna, żagnica mniejsza
       

Okres lotu żagnicy jesiennej.

ukryj/pokaż
Żagnica południowa
         

Okres lotu żagnicy południowej.

ukryj/pokaż
Żagnica sina
      

Okres lotu żagnicy sinej.

ukryj/pokaż
Żagnica torfowcowa
         

Okres lotu żagnicy torfowcowej.

ukryj/pokaż
Żagnica wielka
       

Okres lotu żagnicy wielkiej.

ukryj/pokaż
Żagniczka wiosenna, żagniczka zwyczajna
       

Okres występowania postaci imago żagniczki wiosennej.

Pokaż tylko bieżące wydarzenia


© medianauka.pl, 2014-10-18, RZAD-64


Niektóre treści nie są dostosowane do Twojego profilu. Jeżeli jesteś pełnoletni możesz wyrazić zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych. W ten sposób będziesz miał także wpływ na rozwój naszego serwisu.
© Media Nauka 2008-2019 r.