Logo Media Nauka

Facebook


Nauka » Biologia » Owady

Ważki

Ważki (Odonata) to rząd owadów, który liczy dziś około 5600 gatunków. W Europie występuje około 1300 gatunków, z czego w Polsce żyją 73 gatunki z tej rodziny owadów.

Ważki dzielimy na trzy podrzędy:

  • ważki równoskrzydłe (Zygoptera), do którego zaliczamy polskie rodziny świteziankowatych, pałątkowatych, łątkowatych i pióronogowatych;
  • ważki różnoskrzydłe (Anisoptera), do którego zaliczamy polskie rodziny żagnicowatych, gadziogłówkowatych, szklarnikowatych, ważkowatych;
  • Epiophlebia - znane są dziś tylko 3 gatunki, nie występujące w naszym kraju.

Atlas

Wykaz wszystkich opublikowanych artykułów tematycznych, opisujących rodziny z wybranego rzędu. Ciemniejsze kafelki oznaczają ważniejsze, bardziej znane rodziny.

Sortuj według:
Ukryj obce rodziny
Ukryj polskie rodziny

Gadziogłówkowate
Gadziogłówkowate
Gomphidae


Liczba gatunków: 900
Liczba gatunków w Polsce: 4
Łątkowate
Łątkowate
Coenagrionidae


Liczba gatunków: 1100
Liczba gatunków w Polsce: 15
Pałątkowate
Pałątkowate
Lestidae


Liczba gatunków: 150
Liczba gatunków w Polsce: 8
Pióronogowate
Pióronogowate
Platycnemididae


Liczba gatunków: 200
Liczba gatunków w Polsce: 1
Szklarkowate
Szklarkowate
Corduliidae


Liczba gatunków: 240
Liczba gatunków w Polsce: 6
Szklarnikowate
Szklarnikowate
Cordulegastridae


Liczba gatunków: 50
Liczba gatunków w Polsce: 2
Świteziankowate
Świteziankowate
Calopterygidae


Liczba gatunków: 150
Liczba gatunków w Polsce: 2
Ważkowate
Ważkowate
Libellulidae


Liczba gatunków: 1000
Liczba gatunków w Polsce: 22
Żagnicowate
Żagnicowate
Aeshnidae


Liczba gatunków: 440
Liczba gatunków w Polsce: 13


Występowanie i środowisko

Najwięcej gatunków żyje w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Larwy żyją w środowisku wodnym, są aktywne w nocy. Owady dorosłe spotkać można na lądzie w pobliżu zbiorników wodnych, ale wytrawni lotnicy oddalają się od zbiorników wodnych. Można je więc spotkać na łąkach, skrajach lasów. Dorosłe ważki są aktywne za dnia.

Tryb życia i zachowanie

Zarówno larwy jak i osobniki dorosłe są drapieżnikami. Postać dorosła świetnie lata. W polowaniu ważki kierują się wzrokiem. Niektóre gatunki zjadają komary, ochotki i mszyce. Larwy wyszukują ofiary za pomocą dotyku. Larwy czatują na ofiary, wyrzucają w ich kierunku maskę i pożerają je. Sąt o zwykle bezkręgowce. Duże okazy polują też na narybek oraz kijanki. Larwy ważek zjadają też inne larwy ważek.


Morfologia i anatomia

Ważki mają mocno wydłużone ciało, zaopatrzone w duże, sztywne, silne dwie pary skrzydeł, na końcu których znajduje się plamka skrzydłowa, służąca za stabilizator lotu. Głowa ma aparat gębowy tupu gryzącego, jest ruchliwa i ma kształt prostokątny. Odnóża są typu krocznego. Pierwsza para odnóży jest krótsza, służy do chwytania zdobyczy. Tułów jest silny, mieści mięśnie poruszające skrzydłami. Odwłok jest złożony z 10 segmentów. W drugim segmencie odwłoka u samców znajduje się narząd kopulacyjny. Na segmencie dziewiątym znajdują się gruczoły płciowe. Między dziewiątym segmentem od strony brzusznej samice mają pokładełko. Samiec i samica mają na końcu odwłoka przydatki analne, samice dwa, samce trzy lub cztery. Larwy żyją w wodzie. Nie mają skrzydeł. Mają mniejsze oczy, w narządzie gębowym występuje tak zwana maska, która spełnia rolę chwytną. Larwy oddychają skrzelotchawkami lub tchawkami.

Oczy ważki

Oczy ważek są duże i mają złożoną budowę. Ważki równoskrzydłe mają oczy wyraźnie od siebie oddzielone, ważki różnoskrzydłe (poza gadziogłówkowatymi) mają oczy stykające się ze sobą. Oczy złożone składają się nawet z 30 000 pojedynczych oczek - tak zwanych omatidiów. Między oczami znajdują się małe czułki i trzy przyoczka. Przyoczka to oczy proste, są położone w trójkącie u nasady czułków. Oczy ważki są wyjątkowo piękne, często różnobarwne, mieniące się. To wspaniały temat fotograficzny. W naszej mini-galerii prezentujemy wspaniałe zdjęcia oczu ważek (© nopporn - Fotolia.com).

 

Rozmnażanie

To owady o przeobrażeniu niezupełnym. Gody odbywają się nad wodnymi zbiornikami. Większość gatunków przejawia zachowania terytorialne podczas godów. Samce chwytają samice swoimi przydatkami analnymi. Samce ważek równoskrzydłych przytrzymują partnerkę za przedtułów, samce ważek różnoskrzydłych przytrzymują samicę za głowę. Przed kopulacją samiec wypełnia nasieniem aparat kopulacyjny poprzez wyginanie odwłoka. W trakcie kopulacji samiec łączy swój narząd kopulacyjny z otworem płciowym samicy. Trwa to od kilku sekund do kilku godzin w zależności od gatunku. Po kopulacji samica składa jaja, czasem pod wodą, czasem na roślinach tuż nad wodą. Samce pilnują tego procesu. Niektóre gatunki składają jaja w locie. Larwa pierwszego stadium nosi nazwę nimfy, która po kilku minutach linieje. Larwa właściwa rozpoczyna pobieranie pokarmu. Rozwój larw trwa od kilku miesięcy do kilku lat. W tym czasie larwa kilkanaście razy linieje. Na kilka dni przed przeobrażeniem larwa przestaje jeść. Przenosi się tuż pod lustro wody. Przeobrażenie ma miejsce zwykle rankiem. Larwa wspina się wówczas na roślinę i pęka na tułowiu i głowie. Dorosły owad pozostaje kilka godzin przy wylince. Czeka aż oskórek stwardnieje, a skrzydła się rozprostują dzięki hemolimfie, przepompowywanej do użyłkowania skrzydeł. Dorosłe owady żyją od 2 do 8 tygodni.

Pożywienie

Postaci dorosłe polują na motyle, błonkówki, muchówki, chrząszcze, a także inne ważki. Ofiary chwytają w locie. Zdobycz pożerają siedząc na roślinie. Larwy zjadają bezkręgowce mniejsze od siebie.

Ochrona i zagrożenia

W Polsce 15 gatunków ważek objętych jest ochroną prawną.

Ciekawostki

To jedna z najstarszych grup owadów. Okazy z tego rzędu znamy z okresu karbonu. Były to największe owady latające w historii.

Kalendarz przyrody

123456789101112

Opis

         : Okres lotu Oxygastra curtisii.
        : Okres lotu Gomphus pulchellus.
        : Okres lotu ważki Boyeria irene
         Gadziogłówka pospolita: Okres lotu gadziogłówki pospolitej.
         Husarz ciemny: Okres lotu husarza ciemnego.
         Husarz władca: Okres występowania postaci imago ważki husarza władcy.
     Lecicha pospolita: Okres lotu lecichy pospolitej.
       Łątka dzieweczka: Okres występowania postaci imago ważki łątki dzieweczki.
        Łątka halabardówka, łątka stawowa: Okres lotu łatki halabardówki.
       Łątka wczesna, łątka nietoperzówka: Okres lotu łątki wczesnej.
       Łątka zalotna: Okres lotu łatki zalotnej.
          Łątka zielona: Okres lotu łątki zielonej.
       Łunica czerwona: Okres lotu łunicy czerwonej
       Miedziopierś żółtoplama: Okres lotu miedziopiersi żółtoplamej.
        Oczobarwnica mniejsza: Okres lotu oczobarwnicy mniejszej.
        Oczobarwnica większa: Okres lotu oczobarwnicy większej.
        Pałątka mała: Okres lotu pałątki małej.
       Pałątka południowa: Okres lotu pałątki południowej.
        Pałątka pospolita: Okres lotu pałątki pospolitej.
         Pałątka zielona: Trwa okres lotu pałątki zielonej.
       Pióronóg zwykły: Okres lotu pióronoga zwykłego.
         Przeniela dwuplama: Okres lotu przenieli dwuplamej.
         Smaglec ogonokleszcz: Okres występowania postaci dorosłej smaglca mniejszego.
   Straszka pospolita: Okres lotu straszki pospolitej.
          Straszka pospolita: W tych miesiącach następuje przeobrażenie larwy w postać dorosłą straszki pospolitej.
       Szablak czarny: Okres lotu szablaka czarnego.
       Szablak krwisty: Okres lotu szablaka krwistego.
       Szablak późny, szablak podobny: Okres lotu szablaka późnego.
        Szablak przepasany, szablak górski: Okres lotu szablaka przepasanego.
       Szablak wędrowny, szablak wiosenny: Okres lotu szablaka wędrownego.
       Szablak zwyczajny: Okres lotu szablaka zwyczajnego.
        Szablak żółty: Okres lotu szablaka żółtego.
      Szafranka czerwona: Okres lotu szafranki czerwonej.
        Szklarka zielona: Okres lotu szklarki zielonej.
        Szklarnik górski: Okres lotu szklarnika górskiego.
         Szklarnik leśny: Okres lotu szklarnika leśnego.
       Świtezianka błyszcząca: Można w Polsce spotkać postać imago świtezianki błyszczącej, przy czym osobniki pojedyncze żyją maksymalnie do 2 miesięcy.
        Świtezianka dziewica: Okres lotu ważki świtezianki dziewicy w naszym kraju.
        Trzepla zielona: Okres lotu trzepli zielonej.
        Ważka czteroplama: Okres lotu ważki czteroplamej.
        Ważka płaskobrzucha: Okres lotu ważki płaskobrzuchej.
        Ważka ruda: Okres lotu ważki rudej.
         Zalotka białoczelna: Okres lotu zalotki białoczelnej.
         Zalotka spłaszczona: Okres lotu zalotki spłaszczonej.
        Zalotka torfowcowa: Okres lotu zalotki torfowcowej.
         Zalotka większa: Okres lotu zalotki większej.
        Żagiew ruda: Okres lotu żagwi rudej.
       Żagnica jesienna, żagnica mniejsza: Okres lotu żagnicy jesiennej.
         Żagnica południowa: Okres lotu żagnicy południowej.
      Żagnica sina: Okres lotu żagnicy sinej.
         Żagnica torfowcowa: Okres lotu żagnicy torfowcowej.
       Żagnica wielka: Okres lotu żagnicy wielkiej.
       Żagniczka wiosenna, żagniczka zwyczajna: Okres występowania postaci imago żagniczki wiosennej.
Pokaż tylko bieżące wydarzenia


© medianauka.pl, 2014-10-18, RZAD-64


Niektóre treści nie są dostosowane do Twojego profilu. Jeżeli jesteś pełnoletni możesz wyrazić zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych. W ten sposób będziesz miał także wpływ na rozwój naszego serwisu.
© ® Media Nauka 2008-2020 r.