Logo Media Nauka

Ważki

Ważki (Odonata) to rząd owadów, który liczy dziś około 5600 gatunków. W Europie występuje około 1300 gatunków, z czego w Polsce żyją 73 gatunki z tej rodziny owadów.

Ważki dzielimy na trzy podrzędy:

  • ważki równoskrzydłe (Zygoptera), do którego zaliczamy polskie rodziny świteziankowatych, pałątkowatych, łątkowatych i pióronogowatych;
  • ważki różnoskrzydłe (Anisoptera), do którego zaliczamy polskie rodziny żagnicowatych, gadziogłówkowatych, szklarnikowatych, ważkowatych;
  • Epiophlebia - znane są dziś tylko 3 gatunki, nie występujące w naszym kraju.

Rodziny

Wykaz wszystkich opublikowanych artykułów tematycznych.

Łątkowate
Łątkowate

Coenagrionidae
Pióronogowate
Pióronogowate

Platycnemididae
Szklarkowate
Szklarkowate

Corduliidae
Szklarnikowate
Szklarnikowate

Cordulegastridae
Świteziankowate
Świteziankowate

Calopterygidae
Ważkowate
Ważkowate

Libellulidae
Żagnicowate
Żagnicowate

Aeshnidae

Nazwa rzędu
Ważki (Odonata)
Występowanie
Wszystkie kontynenty, za wyjątkiem Antarktydy.
Liczba gatunków na świecie
5600
Liczba gatunków w Polsce
73
Systematyka
Domena: Eukarionty (Eukaryota)
Królestwo: Zwierzęta (Animalia)
Typ: Stawonogi (Arthropoda)
Gromada: Owady (Insecta)
Rząd: Ważki (Odonata)
Wielkość
Długość skrzydła: do 54 mm (w Polsce)
Największy gatunek w Polsce
Najmniejszy gatunek w Polsce
Iglica mała (Nehalennia speciosa)

Występowanie i środowisko

Najwięcej gatunków żyje w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Larwy żyją w środowisku wodnym, są aktywne w nocy. Owady dorosłe spotkać można na lądzie w pobliżu zbiorników wodnych, ale wytrawni lotnicy oddalają się od zbiorników wodnych. Można je więc spotkać na łąkach, skrajach lasów. Dorosłe ważki są aktywne za dnia.

Tryb życia i zachowanie

Zarówno larwy jak i osobniki dorosłe są drapieżnikami. Postać dorosła świetnie lata. W polowaniu ważki kierują się wzrokiem. Niektóre gatunki zjadają komary, ochotki i mszyce. Larwy wyszukują ofiary za pomocą dotyku. Larwy czatują na ofiary, wyrzucają w ich kierunku maskę i pożerają je. Sąt o zwykle bezkręgowce. Duże okazy polują też na narybek oraz kijanki. Larwy ważek zjadają też inne larwy ważek.

Morfologia i anatomia

Ważki mają mocno wydłużone ciało, zaopatrzone w duże, sztywne, silne dwie pary skrzydeł, na końcu których znajduje się plamka skrzydłowa, służąca za stabilizator lotu. Głowa ma aparat gębowy tupu gryzącego, jest ruchliwa i ma kształt prostokątny. Oczy są duże i mają złożoną budowę. Ważki równoskrzydłe mają oczy wyraźnie od siebie oddzielone, ważki różnoskrzydłe (poza gadziogłówkowatymi) mają oczy stykające się ze sobą. Między oczami znajdują się małe czułki i trzy przyoczka. Odnóża są typu krocznego. Pierwsza para odnóży jest krótsza, służy do chwytania zdobyczy. Tułów jest silny, mieści mięśnie poruszające skrzydłami. Odwłok jest złożony z 10 segmentów. W drugim segmencie odwłoka u samców znajduje się narząd kopulacyjny. Na segmencie dziewiątym znajdują się gruczoły płciowe. Między dziewiątym segmentem od strony brzusznej samice mają pokładełko. Samiec i samica mają na końcu odwłoka przydatki analne, samice dwa, samce trzy lub cztery. Larwy żyją w wodzie. Nie mają skrzydeł. Mają mniejsze oczy, w narządzie gębowym występuje tak zwana maska, która spełnia rolę chwytną. Larwy oddychają skrzelotchawkami lub tchawkami.

Rozmnażanie

To owady o przeobrażeniu niezupełnym. Gody odbywają się nad wodnymi zbiornikami. Większość gatunków przejawia zachowania terytorialne podczas godów. Samce chwytają samice swoimi przydatkami analnymi. Samce ważek równoskrzydłych przytrzymują partnerkę za przedtułów, samce ważek różnoskrzydłych przytrzymują samicę za głowę. Przed kopulacją samiec wypełnia nasieniem aparat kopulacyjny poprzez wyginanie odwłoka. W trakcie kopulacji samiec łączy swój narząd kopulacyjny z otworem płciowym samicy. Trwa to od kilku sekund do kilku godzin w zależności od gatunku. Po kopulacji samica składa jaja, czasem pod wodą, czasem na roślinach tuż nad wodą. Samce pilnują tego procesu. Niektóre gatunki składają jaja w locie. Larwa pierwszego stadium nosi nazwę nimfy, która po kilku minutach linieje. Larwa właściwa rozpoczyna pobieranie pokarmu. Rozwój larw trwa od kilku miesięcy do kilku lat. W tym czasie larwa kilkanaście razy linieje. Na kilka dni przed przeobrażeniem larwa przestaje jeść. Przenosi się tuż pod lustro wody. Przeobrażenie ma miejsce zwykle rankiem. Larwa wspina się wówczas na roślinę i pęka na tułowiu i głowie. Dorosły owad pozostaje kilka godzin przy wylince. Czeka aż oskórek stwardnieje, a skrzydła się rozprostują dzięki hemolimfie, przepompowywanej do użyłkowania skrzydeł. Dorosłe owady żyją od 2 do 8 tygodni.

Pożywienie

Postaci dorosłe polują na motyle, błonkówki, muchówki, chrząszcze, a także inne ważki. Ofiary chwytają w locie. Zdobycz pożerają siedząc na roślinie. Larwy zjadają bezkręgowce mniejsze od siebie.

Ochrona i zagrożenia

W Polsce 15 gatunków ważek objętych jest ochroną prawną.

Ciekawostki

To jedna z najstarszych grup owadów. Okazy z tego rzędu znamy z okresu karbonu. Były to największe owady latające w historii.

Zdjęcia - galeria


© medianauka.pl, 2014-10-18, RZAD-64



Kalendarz przyrody

123456789101112

Opis

ukryj/pokaż
świtezianka błyszcząca
       

Można w Polsce spotkać postać imago świtezianki błyszczącej, przy czym osobniki pojedyncze żyją maksymalnie do 2 miesięcy.

ukryj/pokaż
Świtezianka dziewica
        

Okres lotu ważki świtezianki dziewicy w naszym kraju.

ukryj/pokaż
łątka dzieweczka
       

Okres występowania postaci imago ważki łątki dzieweczki.

ukryj/pokaż
straszka pospolita
   

Okres lotu straszki pospolitej.

          

W tych miesiącach następuje przeobrażenie larwy w postać dorosłą straszki pospolitej.

ukryj/pokaż
gadziogłówka pospolita
         

Okres lotu gadziogłówki pospolitej.

ukryj/pokaż
przeniela dwuplama
         

Okres lotu przenieli dwuplamej.

ukryj/pokaż
ważka płaskobrzucha
        

Okres lotu ważki płaskobrzuchej.

ukryj/pokaż
pióronóg zwykły
       

Okres lotu pióronoga zwykłego.

ukryj/pokaż
szklarnik leśny
         

Okres lotu szklarnika leśnego.

ukryj/pokaż
szablak krwisty
       

Okres lotu szablaka krwistego.

ukryj/pokaż
pałątka pospolita
        

Okres lotu pałątki pospolitej.

ukryj/pokaż
szafranka czerwona
      

Okres lotu szafranki czerwonej.

ukryj/pokaż
żagniczka wiosenna
       

Okres występowania postaci imago żagniczki wiosennej.

ukryj/pokaż
husarz władca
         

Okres występowania postaci imago ważki husarza władcy.

ukryj/pokaż
pałątka zielona
         

Trwa okres lotu pałątki zielonej.

ukryj/pokaż
łunica czerwona
       

Okres lotu łunicy czerwonej

ukryj/pokaż
trzepla zielona
        

Okres lotu trzepli zielonej.

Pokaż tylko bieżące wydarzenia


© Media Nauka 2008-2018 r.