Buk pospolity, buk zwyczajny
Buk pospolity, buk zwyczajny (Fagus salvatica L.) to drzewo z rodziny bukowatych, jedno z najpiękniejszych gatunków drzew w Polsce, rodzących jadalne orzeszki.
Występowanie i środowisko PL
Występuje w Europie poza obszarem południowo-wschodnim. W Polsce występuje tylko na terenach południowych i południowo-zachodnich kraju.
To drzewo cieniolubne, preferujące żyzne gleby, wapienne i wilgotne. Występuje w lasach liściastych. Tworzy zbiorowiska, zwane buczynami.
Tryb życia i zachowanie
Kwitnie w okresie od kwietnia do maja. Drzewo to żyje około 300 lat.
Morfologia i anatomia
Osiąga wysokość 30-40 m. Obwód pierśnicy wynosi zwykle 1-2,5 m, najgrubsze do 6,5 m.
Pień ma gładką i cienką korę w kolorze popielatym. Nie podlega łuszczeniu. Korona jest szeroka i dość gęsta.
Liście są pojedyncze, o długości do 10 cm, jajowate lub eliptyczne, słabo ząbkowane lub prawie całobrzegie, faliste, orzęsione na skraju. Młode liście ze srebrzystym orzęsieniem. Liście z wierzchu matowe, od spodu błyszczące. Nerw główny owłosiony. Nerwy boczne biegną równolegle względem siebie po jednej stronie liścia. Ulistnienie skrętoległe.
Kwiaty męskie są zebrane w główkowaty kwiatostan i zwisają na długich szypułkach. Kwiaty żeńskie występują po dwa i są otoczone okrywą listkową. To roślina jednopienna. W trakcie dojrzewania czterolistkowa okrywa drewnieje i staje się okrywą owocu. Wewnątrz okrywy znajdują się 2-3 owoce.
Owoc to trójgraniasty, brunatny orzech. To tak zwana bukwia. Orzech jest jadalny.
Rozmnażanie
To roślina wiatropylna.
Ochrona i zagrożenia
Gatunek ten nie podlega ochronie.
Ciekawostki
Drzewo to jest wrażliwe na przymrozki wiosenne.
Jesienią liście stają się kolorowe. To jedno z najpiękniejszych drzew Polski, szczególnie jesienią, gdy liście przyjmują różne barwy.
Biologia i ekologia
- Kolor kwiatów:
- Grupa roślin: drzewo.
- Stanowisko: cień.
- Środowisko: leśne.
- Użytek: roślina lecznicza.
- Strefy mrozoodporności: 5-9. Uprawa w Polsce na zewnątrz jest możliwa na terenie całego kraju.
- Forma życiowa według klasyfikacji Raunkiaera: megafanerofit.
- Kategoria przybysza: roślina uprawiana.
- Częstość występowania gatunku: częsty w wielu rejonach.
- Diploidalna liczba chromosomów: 2n=24.
- Status popularności rośliny: gatunek znany, roślina popularna, znajduje się pośród 500 najbardziej znanych wśród Polaków roślin.
- Liście: pojedyncze, jajowate, eliptyczne, słabo ząbkowane lub prawie całobrzegie, faliste, skrętoległe.
- Symbioza z grzybami (mikoryza):
- Muchomor sromotnikowy, muchomor zielonawy (Amanita phalloides)
- Muchomor cytrynowy (Amanita citrina)
- Borowik szatański (Boletus satanas)
- Mleczaj przebarwiony (Lactarius fluens)
- Mleczaj biel, mleczaj palący (Lactarius piperatus)
- Lejkowiec dęty (Craterellus cornucopioides)
- Gąska ciemnołuskowata (Tricholoma atrosquamosum)
- Gołąbek jadalny, gołąbek wyborny (Russula vesca)
- Buławka pałeczkowata (Clavariadelphus pistillaris)
- Siatkolist maczugowaty (Gomphus clavatus)
- Borowik korzeniasty (Caloboletus radicans)
- Wieruszka zatokowata, dzwonkówka trująca (Entoloma sinuatum)
Kalendarz przyrody
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | Opis |
| ● | ● | ● | Buk pospolity jako jedno z niewielu drzew liściastych zatrzymuje suche brązowe liście na gałęziach przez całą zimę; suche liście opadają dopiero przy wyrastaniu nowych wiosną; efektowna zimowa dekoracja i ochrona przed wiatrem przy żywopłotach. | |||||||||
| ● | ● | Kwitną buki. | ||||||||||
| ● | Rozwijanie się liści – jeden z najpiękniejszych momentów roku – jasnozielone lub złocistożółte (u odmiany 'Zlatia'); charakterystyczne fałdowane i jedwabisto połyskujące młode liście buka są absolutnie wyjątkowe wśród polskich drzew; jeden z najpiękniejszych aspektów wiosennych polskich lasów i ogrodów; u odmian purpurowych ('Purpurea', 'Riversii') liście od początku ciemnoróżowe lub czerwonopurpurowe. | |||||||||||
| ● | Dojrzewanie i opadanie bukwi – wrzesień to główny miesiąc dojrzewania bukwi; jeżowate miseczki otwierają się i uwalniają trójgraniaste orzeszki; intensywne opadanie bukwi pod drzewami; pokarm dla wielu gatunków leśnych: dziki wiewiórki sójki myszy leśne i wiele innych; w obfitego owocowania bukiew jest głównym pokarmem dzikich zwierząt przez całą jesień i zimę. Zbiory bukwi – zbierać świeże orzeszki zaraz po opadnięciu; prażyć na patelni lub w piekarniku dla dezaktywacji trującej faginy; prażona bukiew ma orzechowy smak i jest jadalna; olej z bukwi wysokiej jakości i smaczny; historycznie ważny surowiec spożywczy w Europie Środkowej. | |||||||||||
| ● | ● | Doskonały termin sadzenia jesiennego – wrzesień i październik to doskonały czas sadzenia buka z pojemnika lub z otwartym korzeniem; ciepła gleba sprzyja ukorzenieniu się przed zimą; buk sadzony jesienią bardzo dobrze zimuje. Regularne podlewanie świeżo posadzonych roślin – co 3–5 dni przez pierwsze 4–6 tygodni; przy suchej jesieni szczególnie ważne. | ||||||||||
| ◂ | ● | ▸ | Szczyt jesiennych barw – październik to absolutny szczyt dekoracyjności buka pospolitego jesienią; liście płoną złotem pomarańczem miedzią i brązem; u odmian purpurowych spektakularne przejście przez ognistą czerwień do miedzianej i brązowej barwy; buk pospolity to jedno z najpiękniejszych jesiennych drzew europejskich; w lasach bukowych krajobraz jesienią absolutnie wyjątkowy. |
Liczba zadań dostępnych dodatkowo w Kalendarzu ogrodnika: 10
Zobacz nasz Kalendarz ogrodnika - interaktywne narzędzie wspomagane technologią AI, które pomoże Ci zaplanować i uporządkować pracę w ogrodzie przez cały sezon. Śledź postęp prac, odznaczaj wykonane zadania i twórz własny harmonogram dopasowany do Twojego ogrodu. Dodawaj wybrane gatunki roślin i otrzymuj dopasowane wskazówki dotyczące ich uprawy. Znajdziesz tu także praktyczne porady dotyczące warzyw, owoców, drzew, krzewów ozdobnych, bylin i ziół. Sprawdź i przekonaj się, jak łatwo możesz zadbać o swój ogród krok po kroku.
Pokrewne gatunki roślin
- kasztan jadalny (Castanea sativa)
- dąb bezszypułkowy (Quercus petraea)
- dąb szypułkowy (Quercus robur)
- dąb czerwony (Quercus rubra)
- dąb błotny (Quercus palustris)
- dąb szkarłatny (Quercus coccinea)
- dąb burgundzki (Quercus cerris)
- dąb omszony (Quercus pubescens)
- dąb pontyjski (Quercus pontica)
Bibliografia
Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:
- Lucjan Rutkowski – Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, ISBN 978-83-01-14342-8, PWN SA 2004
- Praca zbiorowa – Botanica ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, ISBN 3-8331-1916-0, Könemann 2005
© medianauka.pl, 2017-05-22, GAT-4404/6739
Data aktualizacji artykułu: 2026-05-16
