Chrzan pospolity

Chrzan pospolity (Armoracia rusticana) to wieloletnia roślina uprawna z rodziny kapustowatych o zgrubiałym i jadalnym korzeniu. To także roślina o leczniczych właściwościach.

Wybrane odmiany:

'Maliński' - odmiana uprawiana o grubych korzeniach.
'Norymberski' - odmiana uprawna o grubszym korzeniu.

Występowanie i środowisko PL

Roślina ta występuje w Europie i Azji. Jest też obecna w Ameryce Północnej. Chrzan pospolity rośnie na polach i terenach ruderalnych, przy drogach. W Polsce dziki chrzan jest wszędzie pospolity. Preferuje tereny żyzne, piaszczyste i gliniaste, względnie suche lub lekko wilgotne. Lubi półcień.

Tryb życia i zachowanie

Kwitnie w okresie od maja do lipca.

Morfologia i anatomia

Osiąga wysokość 40-150 cm.

Łodyga jest wzniesiona, prosta.

Liście odziomkowe są duże, zebrane w różyczkę. Blaszka liściowa jajowata, brzegiem karbowana. Liście łodygowe są siedzące i mniejsze oraz nieco wydłużone.

Kwiaty są drobne, białe, zebrane w wiechy.

Owoc to jajowata łuszczynka.

Korzeń jest zgrubiały, jadalny o bardzo ostrym smaku.

Ochrona i zagrożenia LC

Gatunek ten nie jest zagrożony wymarciem. Ma status LC w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych.

Ciekawostki

Potoczne nazwy to także warzęcha i warzucha.

Zbiory i zastosowanie

Potarty chrzan to świetna ostra przyprawa do mięs i ryb. Chrzan pobudza trawienie, ma także właściwości moczopędne i napotne. Zastosowany na skórę łagodzi oparzenia. Liści można używać do zabezpieczania jedzenia przed zepsuciem.

Biologia i ekologia

Kolor kwiatów:
Grupa roślin: bylina.
Stanowisko: nasłonecznione, półcień.
Środowisko: synantropijne.
Użytek: rośliny uprawne, warzywa, zioła, roślina lecznicza.
Strefy mrozoodporności: 5-10. Uprawa w Polsce na zewnątrz jest możliwa na terenie całego kraju.
Forma życiowa według klasyfikacji Raunkiaera: geofit.
Kategoria przybysza: kenofit, roślina uprawiana.
Częstość występowania gatunku: pospolity na całym terenie lub prawie całym terenie.
Dynamika rozprzestrzeniania się gatunku: gatunek zajmujący nowe stanowiska.
Diploidalna liczba chromosomów: 2n=32.
Status popularności rośliny: gatunek znany, znajduje się pośród 1000 najbardziej popularnych i znanych wśród Polaków roślin.
Jadalność: Gatunek jadalny.

Kalendarz przyrody

1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	Opis
				●	●	●						Kwitnie chrzan pospolity.

Liczba zadań dostepnych dodatkowo w Kalendarzu ogrodnika: 12

Zobacz nasz Kalendarz ogrodnika - interaktywne narzędzie wspomagane technologią AI, które pomoże Ci zaplanować i uporządkować pracę w ogrodzie przez cały sezon. Śledź postęp prac, odznaczaj wykonane zadania i twórz własny harmonogram dopasowany do Twojego ogrodu. Dodawaj wybrane gatunki roślin i otrzymuj dopasowane wskazówki dotyczące ich uprawy. Znajdziesz tu także praktyczne porady dotyczące warzyw, owoców, drzew, krzewów ozdobnych, bylin i ziół. Sprawdź i przekonaj się, jak łatwo możesz zadbać o swój ogród krok po kroku.

Uprawa

Czynności i właściwości	Opis
Odczyn gleby	Odczyn obojętny lub lekko kwaśny. pH 6.0-7.5
Właściwości gleby	Podłoże głęboko spulchnione, wilgotne.
Trudność uprawy	Uprawa i pielęgnacja łatwa.
Zmianowanie	Nie znosi uprawy po sobie i roślin z rodziny kapustowatych.
Czas uprawy	Wieloletnia.
Nawożenie	Wysokie wymagania wobec nawożenia. Jesienią można zastosować obornik.
Podlewanie	W okresie suszy należy podlewać.
Mrozoodporność	Doskonała — korzenie w gruncie do –30°C i poniżej! Jedna z najbardziej mrozoodpornych roślin warzywnych.
Stanowisko	Nasłonecznione lub półcieniste.
Rozstawa	Laski chrzanu sadzimy pod katem co 30 cm w rzędach w odległości 80 cm między nimi. Górna część laski powinna wystawać kilka cm n
Rozmnażanie	Chrzan rozmnażamy wegetatywnie. Niewielkie korzenie o długości 30-40 cm oczyszczamy i sadzimy pod kątem 45°
Choroby i szkodniki	Werticilioza, stonki, pchełki.
Zbiór i przechowywanie	Podkopuj głęboko widłami (nie szpadlem — tnie korzenie). Najlepsze po przymrozkach. Przechowuj w wilgotnym piasku w piwnicy (0–5°C) do 4–6 miesięcy. Tarty chrzan: wymieszaj z octem (stabilizuje aromat) i przechowuj w lodówce do 3 miesięcy. Mrożony surowy k
Zimowanie	W gruncie bez żadnej ochrony — w pełni mrozoodporny. Korzenie można wykopywać spod śniegu.
Dodatkowe informacje	Chrzan jest bardzo ekspansywny — każdy kawałek korzenia pozostawiony w glebie daje nową roślinę. Jeśli nie chcesz, by zajął całą grządkę — ogranicz go barierką (np. folia lub plastik wkopane na 50 cm głębokości) lub uprawiaj w dużej donicy bez dna. Trudny do wytępienia — raz posadzony chrzan zostaje praktycznie na zawsze. Najdrobniejszy kawałek korzenia w glebie kiełkuje. Wybierz miejsce świadomie. Zbieraj jesienią po przymrozkach — mróz koncentruje olejki eteryczne (izotiocyjaniany) i znacznie poprawia ostrość i aromat korzeni. Głęboka i luźna gleba to podstawa — twarda lub kamienista gleba = rozgałęzione, bezużyteczne korzenie. Przekop głęboko (min. 40–50 cm) przed sadzeniem. Usuwaj pędy kwiatostanowe — kwitnienie osłabia korzenie. U roślin uprawianych na korzeń nie pozwalaj na kwitnienie. Pracuj w rękawiczkach — olejki eteryczne z chrzanu silnie podrażniają skórę i błony śluzowe. Tarty chrzan może powodować łzawienie i podrażnienie oczu podobne do cebuli — tylko znacznie intensywniejsze. Zostaw sadzonki przy zbiorze — przy jesiennym kopaniu zostaw cienkie korzenie boczne w ziemi lub odłóż jako sadzonki na wiosnę. Chrzan sam się odnawia. Jeżeli korzeń ma ciemne żyłki, to znaczy, że rósł w zbyt kwaśnej glebie.

Zbiory i zastosowanie w zielarstwie

Zastosowanie	Opis
Uwaga: Informacje mają charakter edukacyjny. Przed zastosowaniem skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
Zastosowanie ogólne	Roślina przyprawowa i lecznicza.
Zastosowanie terapeutyczne	niestrawność kaszel
Sposób działania, właściwości lecznicze	Pobudza pracę układu pokarmowego, ma działanie wykrztuśne. Zawiera bardzo dużo witaminy C, potasu i wapnia.
Przyjmowana postać	nalewka postać surowa, produkt spożywczy
Surowiec	Korzeń.

Pokrewne gatunki roślin

Zioła
Zobacz atlas ziół, roślin leczniczych i przyprawowych.

Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

Lucjan Rutkowski – Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej, ISBN 978-83-01-14342-8, PWN SA 2004
Wolfgang Kawollek – Wielka księga ogrodnika i działkowca, ISBN 978-83-245-1259-1, Publicat 2001
Anna i Łukasz Przybyłowiczowie – Ilustrowana Encyklopedia Roślin Polski, ISBN 978-83-7705-826-8, PWN
Agnieszka Gawłowska – 500 owoców i warzyw, 978-83-7845-874-6, SBM 2015
Praca zbiorowa – Botanica ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, ISBN 3-8331-1916-0, Könemann 2005