Liczby wymierne

Teoria Liczba wymierna jest to liczba, którą można wyrazić w postaci a/b, gdzie a jest liczbą całkowitą i b jest liczbą całkowitą różną od zera. Zbiór liczb wymiernych oznaczamy literą W.

Przykłady liczb wymiernych

Przykład Przykład

Liczbami wymiernymi są na przykład: 1/2, 6/3 (czyli 2), 0/7 (czyli 0), -5/10 (czyli -1/2), 0.01 (czyli 1/100), 3/2 (czyli 1 i 1/2).

Przykład Przykład

Mimo, że liczby 5 i 0.3333... nie są wyrażone w postaci ułamka a/b, to są liczbami wymiernymi, ponieważ można je wyrazić w takiej postaci:

  • 5 = 5/1
  • 0.3333... = 1/3
  • -2 = -4/2

Własności zbioru liczb wymiernych

Zbiór liczb wymiernych jest zbiorem nieskończonym, ponadto nie ma w nim liczby najmniejszej, ani największej.

Podzbiorem zbioru liczb wymiernych jest zbiór liczb całkowitych (C\subset W).

Quizy
quiz
Quiz: Skracanie ułamków
Poziom: podstawowy
Liczba pytań: 20
quiz
Quiz: Zamiana ułamków zwykłych na ułamki dziesiętne
Poziom: podstawowy
Liczba pytań: 20

Ułamki zwykłe

Definicja Definicja

Iloraz a/b nazywamy ułamkiem zwykłym:

  • właściwym, jeżeli a < b ,
  • niewłaściwym, jeżeli a ≥ b.

Przykład Przykład

1/2, 5/8, 100/101 to ułamki zwykłe właściwe,
2/1, 8/5, 101/100, 0/3 to ułamki zwykłe niewłaściwe.

Ponadto liczbę a nazywamy licznikiem, a liczbę b - mianownikiem ułamka.

ułamek

Kalkulator naukowy

Skracanie ułamków zwykłych

W tym miejscu możesz zobaczyć w jaki sposób skracamy ułamki zwykłe. Nasz robot rozwiązuje dowolne zadanie z tego zakresu.

Wpisz dane:

Licznik:     
Mianownik:



Rozwiązujemy zadanie:


Objaśnienia:
  • Jeżeli wynik wskaże wartość "infinity" to oznacza, że jest poza zakresem dostępnym dla niniejszego kalkulatora.
  • Zapis wyniku 1.2e+12 oznacza liczbę 1.2 pomnożoną przez 1012.
  • Gdy jedna z liczb będąca wynikiem działań jest wieksza od jej reprezentacji 64-bitowej, kalkulator stosuje przybliżenia wyniku.
  • Jeżeli podasz liczbę rzeczywistą, do obliczeń zostanie wzięta jedynie jej część całkowita.

Ułamki dziesiętne

Ułamki o mianownikach 10, 100, 1000, 10000 itd. możemy zapisać w dziesiątkowym systemie pozycyjnym, oddzielając przecinkiem (lub kropką) część całkowitą i 10-te, 100-tne, 1000-czne itd. części tej liczby.

Przykład Przykład

2/10 = 0.2
14/100 = 0.14
2/1000 = 0.002
111/100 = 1.11

Teoria Aby zamienić ułamek zwykły na ułamek dziesiętny należy wykonać dzielenie pisemne licznika przez mianownik. W wyniku dzielenia możemy uzyskać ułamek dziesiętny skończony lub ułamek dziesiętny nieskończony okresowy.

Każda liczba wymierna ma dokładnie jedno rozwinięcie dziesiętne: okresowe lub skończone.

Przykład Przykład

5/4 = 1.25 - jest to przykład ułamka dziesiętnego skończonego.
1/3 = 0.333... = 0.(3) - jest to przykład ułamka dziesiętnego nieskończonego okresowego. Ponieważ po kropce liczba "3" powtarza się nieskończenie wiele razy używamy zapisu polegającego na ujęciu okresu w nawiasach okrągłych.

Teoria Gdy zechcemy zamienić ułamek zwykły na dziesiętny, to jest to proste, jeżeli mamy do czynienia z ułamkiem dziesiętnym skończonym (np. 0.11 = 11/100), natomiast w przypadku ułamka okresowego trzeba stosować metody, które zostaną omówione w dalszej części kursu.

Ciekawostki

ciekawostki

Która z liczb: 1 czy 0.999... jest większa?

Aby to sprawdzić zamieńmy ułamek okresowy 0.(9) na ułamek zwykły.

Niech x = 0.999...
Obie strony tego równania mnożymy przez 10.
Otrzymujemy 10x = 9.999... Mamy zatem prosty układ równań:
10x = 9.999... i x = 0.999...
Kiedy odejmiemy od pierwszego równania drugie, otrzymamy:
9x = 9.000..., czyli 9x = 9.
Dzieląc obie strony równania przez 9 otrzymujemy wynik: x = 1. Ale przecież na początku zapisaliśmy, że x = 0.999... !
Wnioskujemy więc że liczby te są ... równe!

1 = 0.999...

Oczywiście nie mamy tutaj do czynienia z żadnym przybliżeniem.

Każdy ułamek dziesiętny, mający okres 9 można zastąpić ułamkiem dziesiętnym skończonym.

A więc dla przykładu:
0.8(9) = 0.9
1.999... = 2
0.1(9) = 0.2

1 i 0.999... to po prostu różny sposób zapisu tej samej liczby.

Pytania

Jak sprawdzić, czy liczba jest wymierna?

Liczba jest wymierna, jeżeli jest:

  • liczbą całkowitą,
  • ułamkiem zwykłym,
  • liczbą mieszaną,
  • ułamkiem dziesiętnym o skończonej liczbie cyfr,
  • ułamkiem dziesiętnym o rozwinięciu nieskończonym ale okresowym, począwszy od określonej pozycji cyfry.

Jeżeli liczba jest zapisana w inny sposób, to należy stosować różne metody. Nie ma jednego algorytmu na sprawdzenie, czy dana liczba jest wymierna czy niewymierna. Najczęściej stosuje się dowód nie wprost, czyli założenie, że dana liczba jest wymierna, czyli że da się wyrazić w postaci ilorazu dwóch liczb całkowitych p/q, przy czym q jest różne od zera i poprzez dochodzenie do sprzeczności można wykazać, że dana liczba nie jest wymierna.

Dla pierwiastków można zastosować następującą metodę: jeżeli chcemy wykazać, że dla liczby naturalnej n liczba √n jest wymierna, wystarczy znaleźć taką liczbę pierwszą p, że n jest podzielne przez p i nie jest podzielna przez p2. W ten sposób można na przykład stwierdzić, że liczba √18 nie jest wymierna, bo 18 jest podzielne przez 2, ale nie jest podzielna przez 4.



© medianauka.pl, 2008-10-17, ART-86


Zadania z rozwiązaniami

spis treści
Zadania związane z tematem:
Liczby wymierne

zadanie-ikonka Zadanie - czy dana liczba jest wymierna
Sprawdzić, czy liczba 5,35(43) jest wymierna czy niewymierna.

Pokaż rozwiązanie zadania



Inne zagadnienia z tej lekcji

Liczby naturalneLiczby naturalne
Liczba naturalna jest to liczba ze zbioru N={0,1,2,3,4,...}
Liczby całkowiteLiczby całkowite
Liczba całkowita jest to liczba ze zbioru C={0,1,-1,2,-2,3,-3,4,-4,...}
Liczby niewymierneLiczby niewymierne
Co to są liczby niewymierne?
Liczby rzeczywisteLiczby rzeczywiste
Co to są liczby rzeczywiste? Zbiór R jest to suma zbioru liczb wymiernych i zbioru liczb niewymiernych.
Kres górny i kres dolny zbioruKres górny i kres dolny zbioru
Co to jest kres górny i kres dolny, zbiór ograniczony z góry i z dołu?
Przedziały liczbowePrzedziały liczbowe
Co to są przedziały liczbowe? Działania na przedziałach liczbowych.



Niektóre treści nie są dostosowane do Twojego profilu. Jeżeli jesteś pełnoletni możesz wyrazić zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych. W ten sposób będziesz miał także wpływ na rozwój naszego serwisu.
© Media Nauka 2008-2018 r.