Logo Media Nauka

Błonkówki, błonkoskrzydłe

Błonkówki, błonkoskrzydłe (Hymenoptera) to rząd owadów, który liczy dziś na świecie około 150 000 gatunków. W Polsce żyje około 4000-6000 gatunków, przy czym naukowcy spodziewają się znalezienie w naszym kraju jeszcze około 2000 gatunków. To bardzo trudne owady do oznaczania, szczególnie małe gatunki.

Wyróżniamy dwa podrzędy: rośliniarki (Symphyta) oraz stylikowce (Apocrita). U tych pierwszych nie występuje tak zwana "talia osy".

Rodziny

Wykaz wszystkich opublikowanych artykułów tematycznych.


Nazwa rzędu
Błonkówki, błonkoskrzydłe (Hymenoptera)
Występowanie
Wszystkie kontynenty poza Antarktydą.
Liczba gatunków na świecie
150000
Liczba gatunków w Polsce
6000
Systematyka
Domena: Eukarionty (Eukaryota)
Królestwo: Zwierzęta (Animalia)
Typ: Stawonogi (Arthropoda)
Gromada: Owady (Insecta)
Rząd: Błonkówki, błonkoskrzydłe (Hymenoptera)
Wielkość
Długość: od 139 µm do 40 mm.
Najmniejszy gatunek
Kruszynek (Trichogramma evanescens)
Największy gatunek w Polsce

Inne rodziny

  • Ampulicidae
  • Aphelinidae
  • Mszycarzowate (Aphidiidae)
  • Argidae
  • Aulacidae
  • Bethylidae
  • Blasticotomidae
  • Męczelkowate (Braconidae)
  • Ździeblarzowate (Cephidae)
  • Ceraphronidae
  • Chalcididae
  • Złotolitkowate (Chrysididae)
  • Bryzgunowate (Cimbicidae)
  • Galasówkowate (Cynipidae)
  • Diapriidae
  • Borecznikowate (Diprionidae)
  • Dryinidae
  • Embolemidae
  • Encyrtidae
  • Eucharitidae
  • Eulophidae
  • Eupelmidae
  • Eurytomidae
  • Evaniidae
  • Figitidae
  • Gasteruptiidae
  • Heloridae
  • Ibaliidae
  • Leucospidae
  • Megalodontesidae
  • Megaspilidae
  • Kalecznicowate (Metchochidae)
  • Żronkowate (Mutillidae)
  • Mymaridae
  • Ormyridae
  • Ormyridae
  • Orussidae
  • Platygastridae
  • Nastecznikowate (Pompilidae)
  • Proctotrupidae
  • Pteromalidae
  • Wysmugowate (Sapygidae)
  • Scelionidae
  • Smukwowate (Scoliidae)
  • Signiphoridae
  • Tetracampidae
  • Podwijkowate (Tiphiidae)
  • Torymidae
  • Trichogrammatidae
  • Trigonalyidae
  • Xiphydriidae
  • Xyelidae

Występowanie i środowisko

Owady te zamieszkują wszystkie kontynenty poza Antarktydą. To owady lądowe, choć kilka gatunków rozwija się w środowisku wodnym.

Do tej grupy owadów należą gatunki owadów najbardziej odporne na upały.

Owady te występują na terenach otwartych i w lasach, na nizinach i w górach.

Tryb życia i zachowanie

Część gatunków tworzy grupy społeczne, tworząc tak zwany superorganizm, podzielony na kasty (niektóre pszczoły, mrówki, trzmiele i osy). Część owadów z tego rzędu buduje gniazda nad ziemią, część pod ziemią.

Są to owady ciepłolubne. Największą aktywność przejawiają więc w dni słoneczne.

Owady te wykształciły nierzadko system chemicznego, dźwiękowego lub optycznego komunikowania się.

Morfologia i anatomia

To owady o zróżnicowanym wyglądzie. Charakterystyczną cechą tego rzędu są dwie pary błoniastych skrzydeł, które w locie są połączone. Przednie skrzydła są większe i mają gęstsze użyłkowanie. Zwykle w 2/3 długości od wierzchołka znajdują się plamki skrzydłowe, tak zwane pterostigmy. Robotnice mrówek nie mają w ogóle skrzydeł. Często występuje odwłok z długim pokładełkiem albo żądłem. Ich ciało jest zwykle wydłużone i smukłe, twarde w dotyku. Ubarwienie zwykle ciemne, jednolite, u wielu gatunków występuje kontrastowy wzór w postaci żółtych i czarnych pasków lub plamek. Całe ciało często pokrywają drobne włoski. Głowa jest dobrze wyodrębniona, ruchomo połączona z przedtułowiem. Oczy są złożone, czasem mocno wygięte, występują też trzy przyoczka. Na głowie znajdują się czułki różnej budowy. Aparat gębowy jest typu gryzącego lub gryząco-liżącego. Tułów dobrze rozwinięty, zrośnięty z pierwszym segmentem odwłoka. Przedtułów zwykle wąski. Na środku tułowia znajduje się tarcza śródplecza. Nasady skrzydeł osłaniają płytkowate przykrywki.

Rozmnażanie

Rozwój odbywa się z przeobrażeniem zupełnym. Larwy są gąsienicowate lub czerwiowate. Poczwarka jest zwykle wolna, często z jedwabnym oprzędem lub kokonem jak u mrówek. U większości naszych owadów cykl rozrodczy mieści się w jednym sezonie. U pasożytów trwa zwykle kilka tygodni. Gatunki pasożytujące w drewnie rozwijają się do kilku lat.

Pożywienie

To owady roślinożerne lub drapieżne. Te pierwsze odżywiają się często pyłkiem i nektarem roślin lub ich sokami. Niektóre mrówki zbierają nasiona i liście i gromadzą je w swoich gniazdach. Larwy rośliniarek odżywiają się całymi fragmentami roślin, mogą przy tym minować rośliny lub tworzyć galasy. Wiele błonkówek poluje na owady po to, by złożyć w nich jaja. Larwy zjadają wówczas od środka swojego żywiciela. Niektóre mrówki nauczyły się uprawiać grzyby.

Ochrona i zagrożenia

To owady o bardzo dużym znaczeniu gospodarczym. Wiele gatunków zapyla rośliny, w tym większość roślin kwiatowych, a także drzewa. Inne gatunki niszczą szkodniki upraw. Pszczoła miodna dostarcza miód i wosk pszczeli. Owady te też usuwają szczątki organiczne ze środowiska.

Ciekawostki

To często owady niebezpieczne. Ich obserwacja może być groźna dla zdrowia a nawet życia człowieka. Do tej grupy owadów należy najmniejszy owad świata - Dicopomorpha echmepterygis, który mierzy zaledwie 139 µm!

Część gatunków jest bardzo odporna na upały. Nie ma w świecie owadów bardziej odpornych pod tym względem gatunków. Mrówki saharyjskie potrafią znieść temperaturę piasku 55°C.

Niektóre mrówki nauczyły się uprawiać grzyby. Mrówki dostarczają grzybowi pokarm w postaci świeżej roślinności, dzięki czemu grzyb rośnie i karmi owady. Inne gatunki hodują pluskwiaki i mszyce oraz czerwce. Mrówki doją je ze słodkiej substancji.

Zdjęcia - galeria


© medianauka.pl, 2014-11-21, RZAD-68



Kalendarz przyrody

123456789101112

Opis

ukryj/pokaż
mrówka rudnica
    

Okres pojawu mrówki rudnicy. Resztę roku spędza w mrowisku.

        

Okres godowy mrówki rudnicy w Polsce.

ukryj/pokaż
szerszeń europejski
     

Okres lotu szerszenia.

ukryj/pokaż
pszczoła miodna
    

Okres lotów pszczoły miodnej.

ukryj/pokaż
klecanka polna
     

Okres lotu klecanki polnej.

ukryj/pokaż
osnuja czerwonogłowa
         

Okres lotu osnuji czerwonogłowej.

ukryj/pokaż
trzpiennik olbrzym
        

Okres lotu trzpiennika olbrzyma.

ukryj/pokaż
szczerklina piaskowa
       

Okres lotu szczerkliny piaskowej.

ukryj/pokaż
wardzanka, wardzanka żądlica
        

Okres występowania postaci dorosłej wardzanki.

ukryj/pokaż
trzmiel rudy
    

Okres lotów trzmiela rudego.

ukryj/pokaż
hurtnica pospolita
      

Okres pojawu hurtnicy zwyczajnej. Resztę roku spędza głównie w mrowisku.

        

Okres rójki u hurtnicy zwyczajnej.

ukryj/pokaż
szczerbatek
         

Okres lotu szczerbatków.

Pokaż tylko bieżące wydarzenia


© Media Nauka 2008-2018 r.