Logo Media Nauka


Nauka » Biologia » Owady

Błonkówki, błonkoskrzydłe

Błonkówki, błonkoskrzydłe (Hymenoptera) to rząd owadów, który liczy dziś na świecie około 150 000 gatunków. W Polsce żyje około 4000-6000 gatunków, przy czym naukowcy spodziewają się znalezienie w naszym kraju jeszcze około 2000 gatunków. To bardzo trudne owady do oznaczania, szczególnie małe gatunki.

Wyróżniamy dwa podrzędy: rośliniarki (Symphyta) oraz stylikowce (Apocrita). U tych pierwszych nie występuje tak zwana "talia osy".

Rodziny

Wykaz wszystkich opublikowanych artykułów tematycznych, opisujących rodziny ssaków z wybranego rzędu.

Sortuj według:
Ukryj obce rodziny
Ukryj polskie rodziny

Borecznikowate
Borecznikowate

Diprionidae

Liczba gatunków: 120
(w Polsce: 18)
Bryzgunowate
Bryzgunowate

Cimbicidae

Liczba gatunków: 130
(w Polsce: 27)
Gąsienicznikowate
Gąsienicznikowate

Ichneumonidae

Liczba gatunków: 22000
(w Polsce: 1310)
Grzebacze szczerklinowate
Grzebacze szczerklinowate

Sphecidae
Liczba gatunków: ?
(w Polsce: 9)
Grzebaczowate, otrętwiaczowate
Grzebaczowate, otrętwiaczowate

Crabronidae
Liczba gatunków: 9000
(w Polsce: 225)
Mrówkowate
Mrówkowate

Formicidae

Liczba gatunków: 11000
(w Polsce: 101)
Osnujowate, niesnujowate
Osnujowate, niesnujowate

Pamphiliidae
Liczba gatunków: 160
(w Polsce: 37)
Osowate
Osowate

Vespidae

Liczba gatunków: 4000
(w Polsce: 62)
Pilarzowate
Pilarzowate

Tenthredinidae

Liczba gatunków: 6000
(w Polsce: 460)
Pszczołowate
Pszczołowate

Apidae

Liczba gatunków: 16000
(w Polsce: 470)
Smukwowate
Smukwowate

Scoliidae

Liczba gatunków: 300
(w Polsce: 2)
Trzpiennikowate
Trzpiennikowate

Siricidae

Liczba gatunków: 100
(w Polsce: 9)
Złotolitkowate
Złotolitkowate

Chrysididae

Liczba gatunków: 3000
(w Polsce: 74)
Żronkowate
Żronkowate

Mutillidae

Liczba gatunków: 5000
(w Polsce: 7)


Inne rodziny

  • Ampulicidae
  • Aphelinidae
  • Mszycarzowate (Aphidiidae)
  • Argidae
  • Aulacidae
  • Bethylidae
  • Blasticotomidae
  • Męczelkowate (Braconidae)
  • Ździeblarzowate (Cephidae)
  • Ceraphronidae
  • Chalcididae
  • Galasówkowate (Cynipidae)
  • Diapriidae
  • Dryinidae
  • Embolemidae
  • Encyrtidae
  • Eucharitidae
  • Eulophidae
  • Eupelmidae
  • Eurytomidae
  • Evaniidae
  • Figitidae
  • Gasteruptiidae
  • Heloridae
  • Ibaliidae
  • Leucospidae
  • Megalodontesidae
  • Megaspilidae
  • Kalecznicowate (Metchochidae)
  • Mymaridae
  • Ormyridae
  • Ormyridae
  • Orussidae
  • Platygastridae
  • Nastecznikowate (Pompilidae)
  • Proctotrupidae
  • Pteromalidae
  • Wysmugowate (Sapygidae)
  • Scelionidae
  • Signiphoridae
  • Tetracampidae
  • Podwijkowate (Tiphiidae)
  • Torymidae
  • Trichogrammatidae
  • Trigonalyidae
  • Xiphydriidae
  • Xyelidae

Występowanie i środowisko

Owady te zamieszkują wszystkie kontynenty poza Antarktydą. To owady lądowe, choć kilka gatunków rozwija się w środowisku wodnym.

Do tej grupy owadów należą gatunki owadów najbardziej odporne na upały.

Owady te występują na terenach otwartych i w lasach, na nizinach i w górach.

Tryb życia i zachowanie

Część gatunków tworzy grupy społeczne, tworząc tak zwany superorganizm, podzielony na kasty (niektóre pszczoły, mrówki, trzmiele i osy). Część owadów z tego rzędu buduje gniazda nad ziemią, część pod ziemią.

Są to owady ciepłolubne. Największą aktywność przejawiają więc w dni słoneczne.

Owady te wykształciły nierzadko system chemicznego, dźwiękowego lub optycznego komunikowania się.


Morfologia i anatomia

To owady o zróżnicowanym wyglądzie. Charakterystyczną cechą tego rzędu są dwie pary błoniastych skrzydeł, które w locie są połączone. Przednie skrzydła są większe i mają gęstsze użyłkowanie. Zwykle w 2/3 długości od wierzchołka znajdują się plamki skrzydłowe, tak zwane pterostigmy. Robotnice mrówek nie mają w ogóle skrzydeł. Często występuje odwłok z długim pokładełkiem albo żądłem. Ich ciało jest zwykle wydłużone i smukłe, twarde w dotyku. Ubarwienie zwykle ciemne, jednolite, u wielu gatunków występuje kontrastowy wzór w postaci żółtych i czarnych pasków lub plamek. Całe ciało często pokrywają drobne włoski. Głowa jest dobrze wyodrębniona, ruchomo połączona z przedtułowiem. Oczy są złożone, czasem mocno wygięte, występują też trzy przyoczka. Na głowie znajdują się czułki różnej budowy. Aparat gębowy jest typu gryzącego lub gryząco-liżącego. Tułów dobrze rozwinięty, zrośnięty z pierwszym segmentem odwłoka. Przedtułów zwykle wąski. Na środku tułowia znajduje się tarcza śródplecza. Nasady skrzydeł osłaniają płytkowate przykrywki.

Rozmnażanie

Rozwój odbywa się z przeobrażeniem zupełnym. Larwy są gąsienicowate lub czerwiowate. Poczwarka jest zwykle wolna, często z jedwabnym oprzędem lub kokonem jak u mrówek. U większości naszych owadów cykl rozrodczy mieści się w jednym sezonie. U pasożytów trwa zwykle kilka tygodni. Gatunki pasożytujące w drewnie rozwijają się do kilku lat.

Pożywienie

To owady roślinożerne lub drapieżne. Te pierwsze odżywiają się często pyłkiem i nektarem roślin lub ich sokami. Niektóre mrówki zbierają nasiona i liście i gromadzą je w swoich gniazdach. Larwy rośliniarek odżywiają się całymi fragmentami roślin, mogą przy tym minować rośliny lub tworzyć galasy. Wiele błonkówek poluje na owady po to, by złożyć w nich jaja. Larwy zjadają wówczas od środka swojego żywiciela. Niektóre mrówki nauczyły się uprawiać grzyby.

Ochrona i zagrożenia

To owady o bardzo dużym znaczeniu gospodarczym. Wiele gatunków zapyla rośliny, w tym większość roślin kwiatowych, a także drzewa. Inne gatunki niszczą szkodniki upraw. Pszczoła miodna dostarcza miód i wosk pszczeli. Owady te też usuwają szczątki organiczne ze środowiska.

Ciekawostki

To często owady niebezpieczne. Ich obserwacja może być groźna dla zdrowia a nawet życia człowieka. Do tej grupy owadów należy najmniejszy owad świata - Dicopomorpha echmepterygis, który mierzy zaledwie 139 µm!

Część gatunków jest bardzo odporna na upały. Nie ma w świecie owadów bardziej odpornych pod tym względem gatunków. Mrówki saharyjskie potrafią znieść temperaturę piasku 55°C.

Niektóre mrówki nauczyły się uprawiać grzyby. Mrówki dostarczają grzybowi pokarm w postaci świeżej roślinności, dzięki czemu grzyb rośnie i karmi owady. Inne gatunki hodują pluskwiaki i mszyce oraz czerwce. Mrówki doją je ze słodkiej substancji.

Zdjęcia - galeria

Ukryj obce gatunki
Ukryj polskie gatunki


Szczerklina piaskowa
Wardzanka żądlica
Hurtnica pospolita
Mrówka rudnica
Klecanka polna
Osa pospolita
Szerszeń europejski
Pszczoła miodna
Trzmiel gajowy
Trzmiel rudy
Osnuja czerwonogłowa
Trzpiennik olbrzym
Sierpoń żółty
Trzmiel ziemny
Taszczyn pszczeli
Osa dachowa
Osa rudawa
Pszczolinka piaskowa, pszczolinka złocista
Murarka rogata
Podziemnica zwyczajna
Kartonówka zwyczajna
Mrówka ćmawa
Smukwa okazała, smukwa kosmata
Bryzgun brzozowiec
Złotolitka ognista, złotolitka ogniczek
Osa średnia
Amazonka, zabora
Bolica kolconoga
Osmyk pszczolinkowiec
Makatka zwyczajna, makatka zbójnica
Miodwa łąkowa
Mrówka faraona
Murarka lucernowa
Niestylak wąsal
Obrostka letnia
Osa saksońska
Osmyk okazały, osmyk piaskowiec
Ostrorzytka czerwonogłowa, mrówka czerwonogłowa
Pierwomrówka łagodna
Pszczolinka napiaskowa
Pszczolinka niebieskawa
Trzmiel kamiennik
Zadrzechnia fioletowa
Żronka pospolita, żronka europejska

Kalendarz przyrody

123456789101112

Opis

ukryj/pokaż
Bolica kolconoga
         

Okres lotu bolicy kolconogiej.

ukryj/pokaż
Bryzgun brzozowiec
          

Okres lotu bryzguna brzozowca.

ukryj/pokaż
Hurtnica pospolita
      

Okres pojawu hurtnicy zwyczajnej. Resztę roku spędza głównie w mrowisku.

        

Okres rójki u hurtnicy zwyczajnej.

ukryj/pokaż
Klecanka polna
     

Okres lotu klecanki polnej.

ukryj/pokaż
Makatka zwyczajna, makatka zbójnica
        

Okres lotu makatki zwyczajnej.

ukryj/pokaż
Miodwa łąkowa
        

Okres lotu miodwy łąkowej.

ukryj/pokaż
Mrówka faraona

Okres występowania faraonki.

ukryj/pokaż
Mrówka rudnica
    

Okres pojawu mrówki rudnicy. Resztę roku spędza w mrowisku.

        

Okres godowy mrówki rudnicy w Polsce.

ukryj/pokaż
Murarka lucernowa
        

Okres lotu murarki lucernowej.

ukryj/pokaż
Murarka rogata
        

Okres lotu murarki rogatej.

ukryj/pokaż
Niestylak wąsal
        

Okres lotu niestylaka wąsala.

ukryj/pokaż
Obrostka letnia
         

Okres lotu obrostki letniej.

ukryj/pokaż
Osa dachowa
     

Okres lotu osy dachowej.

ukryj/pokaż
Osa rudawa
     

Okres lotu osy rudawej.

ukryj/pokaż
Osa średnia
       

Okres lotu osy średniej.

ukryj/pokaż
Osmyk okazały, osmyk piaskowiec
       

Okres lotu osmyka okazałego.

ukryj/pokaż
Osnuja czerwonogłowa
         

Okres lotu osnuji czerwonogłowej.

ukryj/pokaż
Pszczolinka napiaskowa
         

Okres lotu pszczolinki napiaskowej.

ukryj/pokaż
Pszczolinka niebieskawa
          

Okres lotu pszczolinki niebieskawej.

ukryj/pokaż
Pszczolinka piaskowa, pszczolinka złocista
         

Okres lotu pszczolinki piaskowej.

ukryj/pokaż
Pszczoła miodna
    

Okres lotów pszczoły miodnej.

ukryj/pokaż
Smukwa okazała, smukwa kosmata
         

Okres lotu smukwy okazałej.

ukryj/pokaż
Szczerklina piaskowa
       

Okres lotu szczerkliny piaskowej.

ukryj/pokaż
Szerszeń europejski
     

Okres lotu szerszenia.

ukryj/pokaż
Taszczyn pszczeli
        

Okres lotu taszczyna pszczelego.

ukryj/pokaż
Trzmiel kamiennik
     

Okres lotu trzmiela kamiennika.

ukryj/pokaż
Trzmiel rudy
    

Okres lotów trzmiela rudego.

ukryj/pokaż
Trzmiel ziemny
    

Okres lotu trzmiela ziemnego.

ukryj/pokaż
Trzpiennik olbrzym
        

Okres lotu trzpiennika olbrzyma.

ukryj/pokaż
Wardzanka żądlica
        

Okres występowania postaci dorosłej wardzanki.

ukryj/pokaż
Zadrzechnia fioletowa

Okres występowania imago zadrzechni fioletowej.

ukryj/pokaż
Złotolitka ognista, złotolitka ogniczek
      

Okres lotu złotolitki ognistej.

ukryj/pokaż
Żronka pospolita, żronka europejska
        

Okres występowania żronki pospolitej.

Pokaż tylko bieżące wydarzenia


© medianauka.pl, 2014-11-21, RZAD-68


Niektóre treści nie są dostosowane do Twojego profilu. Jeżeli jesteś pełnoletni możesz wyrazić zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych. W ten sposób będziesz miał także wpływ na rozwój naszego serwisu.
© Media Nauka 2008-2019 r.