Logo Serwisu Media Nauka

Płazy bezogonowe (Anura)

Płazy bezogonowe (Anura) - potocznie zwane żabami lub ropuchami, to rząd płazów, który obejmuje 32 rodziny z 5260 gatunkami zwierząt. W Polsce można spotkać 13 gatunków tego rzędu. To 88% gatunków wszystkich płazów na świecie.

Mają charakterystyczny wygląd. Ich ciało jest krótkie, zwarte, głowa złączona z krępym tułowiem bez wyraźnego odcinka szyjnego. Ciało zawsze jest wyposażone w cztery kończyny, z czego tylne są dłuższe i silniejsze. Kijanki, żyjące w środowisku wodnym, mają okrągłe ciało i silnie spłaszczony bocznie ogon z fałdem skórnym (płetwą).

Wyodrębnienie poszczególnych rodzin w obrębie rzędu płazów bezogonowych oparte jest na:

  • budowie szkieletu kostnego, szczególnie liczbie i budowie kręgów, obecności żeber, budowie obręczy miednicy, występowaniu lub budowie zębów,
  • wyglądzie zewnętrznym (morfologii),
  • budowie języka,
  • występowaniu specyficznych organów,
  • wynikach badań molekularnych,
  • modzelach, szczególnie miejscach ich występowania oraz ich liczbie.

Rodziny

Wykaz wszystkich opublikowanych artykułów tematycznych.

Artroleptowate
Artroleptowate

(Arthroleptidae)
Drzewołazowate
Drzewołazowate

(Dendrobatidae)
Grzebiuszkowate
Grzebiuszkowate

(Pelobatidae)
Kumakowate
Kumakowate

(Bombinatoridae)
Mantellowate
Mantellowate

(Mantellidae)
Rzekotki
Rzekotki

(Hylidae)
Sawannicowate
Sawannicowate

(Hyperoliidae)
Żabowate
Żabowate

(Ranidae)
Żaby wąskopyskie
Żaby wąskopyskie

(Microhylidae)

Nazwa rzędu
Płazy bezogonowe (Anura)
Występowanie
Europa, Azja, Australia, Afryka, Ameryka Północna, Ameryka Południowa obszar występowania
Liczba gatunków na świecie
5260
Liczba gatunków w Polsce
13
Systematyka
Domena: Eukarionty (Eukaryota)
Królestwo: Zwierzęta (Animalia)
Typ: Strunowce (Chordata)
Gromada: Płazy (Amphibia)
Rząd: Płazy bezogonowe (Anura)
Wielkość
Od 10 mm do 32 cm.

Inne rodziny

  • Teleskopkowate (Allophrynidae)
  • Żaby ogoniaste (Ascaphidae)
  • Ropuszki kikutopalczaste (Brachycephalidae)
  • Żaby szklane (Centrolenidae)
  • Straszaki (Heleophrynidae)
  • Żaby ryjownikowate (Hemisotidae)
  • Liopelmy (Leiopelmatidae)
  • Australijskie żaby ziemne (Limnodynastidae)
  • Żaba australijskie (Myobatrachidae)
  • Trąbaczowate (Nasikabatrachidae)
  • Nurzańcowate (Pelodytidae)
  • Żaby gęborodne (Rheobatrachidae)
  • Żaby dziwnorodne (Rhinodermatidae)
  • Żaby rozdętkowate (Rhinophrynidae)
  • Żaby seszelskie (Sooglossidae)

Występowanie i środowisko

Zamieszkują wszystkie kontynenty świata poza Antarktydą, nie ma ich w Arktyce, na wyspach oceanicznych, daleko wysuniętych na północ obszarach Azji i Ameryki Północnej oraz na Grenlandii.

Trzy gatunki żyją poza Kołem Podbiegunowym Północnym: żaba trawna, żaba moczarowa i Rana silvatica. Gatunkiem żyjącym najdalej na południe jest żaba czterooka (Pleurodema bufonina), zaś najwyżej, bo do wysokości 5238 m n.p.m., żyje ropucha Bufo latastii (dawniej Bufo siachinensis).

Najwięcej gatunków żyje w lasach tropikalnych. Można je spotkać w bardzo różnorodnych środowiskach, włączając w to pustynie i wysokie góry. Niektóre gatunki żyją wyłącznie w wodzie, inne znaczną część życia spędzają w ziemnych norach, jeszcze inne żyją na drzewach.

Tryb życia i zachowanie

Płazy nadrzewne mają palce zakończone przylgami, które umożliwiają im poruszanie się po gładkich powierzchniach liści. Żaby z rodzaju Phyllomedusa mają przeciwstawne palce, dzięki czemu mogą podczas poruszania się obejmować gałązki. U niektórych gatunków błona pławna jest bardzo duża, co umożliwia im lot ślizgowy lub dalekie skoki. Niektóre żaby wodne mają mocno wystające oczy, co umożliwia im obserwację powierzchni wody bez całkowitego wynurzania.

Wydawanie dźwięków

Najlepiej rozwiniętymi zmysłami są wzrok i słuch. Węch odgrywa mniejszą rolę niż u płazów ogoniastych i beznogich. Dzięki wydawanym przez płazy bezogonowe dźwiękom, płazy mogą się odnaleźć. Tylko kilka gatunków liopelmy nie wydaje żadnych dźwięków. Co najmniej jeden gatunek wydaje ultradźwięki (patrz ciekawostka "dziwne dźwięki)". Większość gatunków posiada za okiem okrągłą błonę bębenkową, wychwytującą dźwięki, czasem błona ta jest niewidoczna, bo ukryta pod warstwą skóry. Samce wielu gatunków są wyposażone w umożliwiające wydawanie dźwięków rezonatory - umieszczone normalnie wewnątrz jamy gębowej cienkościenne worki powietrzne, które płazy bezogonowe potrafią napełniać powietrzem. Wyróżniamy rezonatory wewnętrzne, które wybrzuszają się w okolicy podgardla oraz rezonatory zewnętrzne, występujące zwykle parami, wybrzuszające się w baloniki w obu końcach szczęk. Rezonatory są połączone z jamą gębową specjalnymi otworami. Przy wydawaniu dźwięków samiec ma zamknięty pysk i nozdrza. Powietrze tłoczone jest z płuc do krtani, co powoduje drgania strun głosowych, a drgania są wzmacniane w rezonatorach. Z worków rezonatorowych powietrze z powrotem wraca do płuc. Gatunki, które nie mają worków rezonatorowych wydają dźwięki bardzo ciche lub wcale. Odgłosy pomagają w identyfikacji gatunków w terenie. Do odgłosów płazów bezogonowych zaliczamy: kumkanie, stukanie, buczenie, głośny ryk, gwizd, trel, piłowanie, odgłos silnika. Płazy z rodziny Pipidae nie mają strun głosowych, a dźwięki wydają za pomocą zmodyfikowanej krtani.

Sen letni i zimowy

Niektóre gatunki płazów bezogonowych, które żyją w rejonach suchych, zapadają w sen letni (estywację). Gatunki, które żyją w rejonach o ostrych zimach, zapadają w sen zimowy (hibernację). Gatunki zagrzebujące się w ziemi i zapadające w estywację, takie jak żaba wodnista, australijska żaba malowana, grzebiuszkowate i żaby z rodzaju Ceratophrys (np. żaba rogata) po zakopaniu się wytwarza wokół siebie kokon, który zbudowany jest z wydzieliny naskórka i wylinki.

Morfologia i anatomia

Morfologia oraz anatomia płazów bezogonowych, szczególnie budowa kośćca, narządów zmysłów, została omówiona odrębnie.

Kijanki żyją w środowisku wodnym. Okrągłe ciało jest wyposażone w spłaszczony ogon z płetwą. Większość kijanek ma aparat gębowy zbudowany z twardych listewek, przystosowany do pobierania pokarmu roślinnego, lejka skórnego, przyssawkę gębową lub aparat filtrujący. Larwy są wyposażone w skrzela wewnętrzne. Jelita są długie, przystosowane do pokarmu roślinnego, choć kijanki pobierają także czasem pokarm pochodzenia zwierzęcego. Część gatunków zjada wyłącznie niezapłodnione jaja złożone przez samicę. Po metamorfozie układ pokarmowy ulega skróceniu i przystosowuje się do pokarmu zwierzęcego.

szkielet płazów
Szkielet żaby

Tablica interaktywna
szkielet płazów
Anatomia żaby

Tablica interaktywna

Rozmnażanie

Brak danych.

Pożywienie

Brak danych.

Ochrona i zagrożenia

Od lat siedemdziesiątych XX wieku na całym świecie obserwujemy drastyczny spadek liczebności poszczególnych gatunków lub wręcz ich wymieranie. Zjawisko to najlepiej jest widoczne w Ameryce Południowej, Środkowej i Północnej, Indiach i Australii. Przyczyny są różne:

  • zmiany klimatyczne,
  • urbanizacja,
  • przemysł,
  • terrarystyka,
  • rolnictwo,
  • epidemie chorobotwórcze,
  • introdukcje obcych gatunków.

Najbardziej zagrożone wyginięciem są australijskie żaby gęborodne (Rheobatrachus silus i Rheobatrachus vitellinus), które prawdopodobnie już wyginęły, ropucha złocista (Bufo periglenes), a także Bufo houstonensis, Bufo retiformis, Nectophrynoides occidentalis, Xenopus gilli, żaba goliat (Conraua goliath), żaba włoska (Rana latastei), Rana onca i wiele innych.

Ciekawostki

Brak danych.

Galeria zdjęć


© medianauka.pl, 2014-01-05, RZAD-18


Kalendarz przyrody

123456789101112

Opis

ukryj/pokaż
grzebiuszka ziemna
tlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo - ikona     tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrt

Grzebiuszka ziemna jest w stanie hibernacji (trwa sen zimowy)

  tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona      

Grzebiuszka ziemna zaczyna gody. Samica składa skrzek w postaci długich sznurów śluzu, w których znajdują się jaja.

     tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrt    

Kijanki huczka przeobrażają się w osobniki dorosłe i opuszczają środowisko wodne. Termin ten zależy od terminu złożenia skrzeku. Rozwój trwa około 3 miesięcy.

  tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona   

Trwa okres aktywnego życia grzebiuszki ziemnej.

ukryj/pokaż
żaba jeziorkowa
tlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona fltrt wp100tlo-ikona     tlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrt

Trwa sen zimowy żaby jeziorkowej. Rozpoczyna się wraz z pierwszymi przymrozkami.

    tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrt      

Trwa okres godowy żaby jeziorkowej. Samce rechocą, nawołując samice. Te składają skrzek w postaci dużych pakietów galaretowatego śluzu z zawieszonymi w nich jajami.

       tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrt   

Kończy się rozwój kijanek żaby jeziorkowej i następuje przeobrażenie.

   tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrt   

Okres aktywnego życia żaby jeziorkowej

ukryj/pokaż
żaba wodna
tlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona fltrt wp100tlo-ikona     tlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrt

Trwa sen zimowy żaby wodnej. Rozpoczyna się wraz z pierwszymi przymrozkami.

    tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrt      

Trwa okres godowy żaby wodnej. Samce rechocą, nawołując samice. Te składają skrzek w postaci dużych pakietów galaretowatego śluzu z zawieszonymi w nich jajami.

       tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrt   

Kończy się rozwój kijanek żaby wodnej. Następuje metamorfoza z postaci larwalnej do dorosłej.

   tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrt   

Okres aktywnego życia żaby wodnej

ukryj/pokaż
kumak nizinny
tlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona fltrt wp100tlo-ikona    tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrt

Trwa okres snu zimowego u kumaka nizinnego

   tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrt      

Kumak nizinny odbywa gody. Samice w tym czasie składają skrzek w postaci małych pakietów. Wieczorami roznosi się donośny głos samców.

      tlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona   

Kijanki przeobrażają się w postać dorosłych osobników.

ukryj/pokaż
kumak górski
tlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona fltrt wp100tlo-ikona    tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrt

Kumak górski zimuje.

     tlo-ikonatlo-ikona     

Kumak górski odbywa gody.

        tlo-ikonatlo-ikona  

Kończy się rozwój larw kumaka górskiego. Kijanki tracą płetwę grzbietową, skrzela i wychodzą na ląd.

   tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona   

Trwa okres aktywnego życia kumaka górskiego.

ukryj/pokaż
ropucha szara
tlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona fltrt wp100      tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrt

Pod koniec października ropuchy szare szukają kryjówek i zapadają w sen zimowy. Zwykle zimują na lądzie w ziemnych norach, wykrotach, piwnicach, czasem w towarzystwie innych płazów.

   tlo-ikona        

Ropucha szara budzi się ze snu zimowego i udaje się do zbiorników wodnych na gody.

   tlo-ikonatlo-ikona       

Ropucha szara składa skrzek w postaci długich, śluzowatych sznurów, owijając je wokół roślin wodnych. Po złożeniu skrzeku ropucha wychodzi na ląd.

    tlo-ikona       

Pojawiają się kijanki ropuchy szarej

    tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrt      

Zwykle po obfitych deszczach, kijanki przeobrażają się. Przy brzegach zbiorników wodnych można spotkać całe roje młodych malutkich ropuszek, osiągających 5-8 mm długości.

      tlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona  

Większość ropuch szarych można spotkać na lądzie.

ukryj/pokaż
ropucha zielona
tlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona fltrt wp100tlo-ikona     tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrt

Ropucha zielona zimuje w ziemi, pod kamieniami lub w różnych zabudowaniach.

        tlo-ikonatlo-ikona  

Ropucha zielona przygotowuje się do zimowania

   tlo-ikonatlo-ikona       

Ropucha zielona rozpoczyna gody. Samiec i samica kopulują w małych zbiornikach wodnych. Samiec wydaje odgłosy godowe, przypominające trel ptaków.

    tlo-ikonatlo-ikona      

Ropucha zielona składa w maju skrzek w postaci dwóch 4-metrowych równoległych sznurów.

    tlo-ikonatlo-ikona      

Pojawiają się kijanki ropuchy zielonej.

     tlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona     

Trwa rozwój kijanek ropuchy zielonej.

      tlo-ikona wp100 fltrt     

Kijanki (o długość do 40 mm) przeobrażają się w postać dorosłego osobnika (do 15 mm długości) i małe ropuszki opuszczają wodę.

       tlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona  

Na lądzie można spotkać młode i stare osobniki ropuchy zielonej

ukryj/pokaż
ropucha paskówka
tlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo - ikona      tlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrt

Trwa okres snu zimowego ropuchy paskówki. Zimę spędza w norach, pod kamieniami, kłodami.

   tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrt     

Trwa okres godowy ropuchy paskówki. Samce wędrują do zbiorników wody i jeśli temperatura otoczenia osiaga 15°C zaczynają nawoływać samice. Po złożeniu skrzeku samice opuszczają zbiornik. Samce nadal nawołują, czasem do końca lipca.

     tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona   

Trwa rozwój kijanek ropuchy paskówki (50-60 dni), kończący się przeobrażeniem w małe ropuszki.

ukryj/pokaż
rzekotka drzewna
tlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo - ikona     tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrt

Trwa okres snu zimowego dla rzekotki drzewnej.

    tlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona      

Trwa okres godowy rzekotki drzewnej. Samce zajmują małe zbiorniki wodne i stawy, nawołują głośno samice. Te składają skrzek w postaci małych pakietów. W dzień samce przebywają na lądzie.

      tlo-ikonatlo-ikona    

Kończy się rozwój kijanek rzekotki drzewnej. Następuje metamorfoza. Młode rzekotki drzewne osiągają 16 mm długości

  tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona   

Trwa okres aktywności życiowej rzekotki drzewnej.

ukryj/pokaż
żaba śmieszka
tlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona fltrt wp100tlo-ikona     tlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrt

Trwa sen zimowy żaby śmieszki.

    tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrt      

Trwa okres godowy żaby śmieszki. Samce nawołują samice. Te składają galaretowaty skrzek w postaci dużych pakietów śluzu.

       tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrt   

Kończy się rozwój kijanek żaby śmieszki i następuje przeobrażenie.

   tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrt   

Okres aktywnego życia żaby śmieszki.

ukryj/pokaż
żaba trawna
tlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo - ikona      tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrt

Żaba trawna hibernuje. W zależności od szerokości geograficznej zimowanie zaczyna się od września do listopada.

  tlo-ikonatlo-ikona tlo-ikona wp100 fltrt      

Trwa okres godowy żaby trawnej, która ich nie przerywa nawet jeśli spada temperatura i prószy śnieg. Samica pod koniec marca lub na początku kwietnia składa skrzek w postaci kłębu galaretowatego śluzu z jajami wewnątrz. W czerwcu gody żaby trawnej odbywają się w Tatrach, wysoko w górach.

   tlo-ikonatlo-ikona       

Pojawiają się kijanki żaby trawnej.

     tlo-ikona wp100 fltrt      

Kijanki żaby trawnej przeobrażają się w małe żabki. Kijanki mają wówczas 45 mm długości, a żabki 14 mm. Młode osobniki wychodzą z wody, ale pozostają niedaleko.

  tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona  

Trwa aktywność życiowa żaby trawnej.

ukryj/pokaż
żaba moczarowa
tlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo - ikona      tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrt

Żaba moczarowa hibernuje.

  tlo-ikonatlo-ikona        

Trwa okres godowy żaby moczarowej, która ich nie przerywa mimo ochłodzenia. Samica pod koniec marca lub na początku kwietnia składa skrzek w postaci kłębu galaretowatego śluzu z jajami wewnątrz.

   tlo-ikonatlo-ikona       

Pojawiają się kijanki żaby moczarowej.

     tlo-ikona wp100 fltrt      

Kijanki żaby moczarowej przechodzą metamorfozę. Kijanki mają wówczas 45 mm długości, a żabki 14 mm. Młode osobniki wychodzą z wody, ale pozostają niedaleko.

  tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona  

Trwa aktywność życiowa żaby moczarowej.

ukryj/pokaż
żaba dalmatyńska
tlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo - ikona     tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrt

Trwa okres hibernacji dla żaby dalmatyńskiej

   tlo-ikona wp100 fltrt        

Okres godowy przypada w przypadku zwinki na kwiecień. Gody odbywają się w zbiornikach wody stojącej. Samica składa skrzek w postaci dużych kul, często przytwierdzonych do roślin wodnych.

     tlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona     

Następuje metamorfoza kijanek żaby dalmatyńskiej w osobniki dorosłe.

  tlo-ikonatlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona wp100 fltrttlo-ikona   

Trwa okres aktywnego życia żaby dalmatyńskiej

Pokaż tylko bieżące wydarzenia



Polecamy koszyk



© Media Nauka 2008-2017 r.