Płazy bezogonowe (Anura)

Płazy bezogonowe (Anura) - potocznie zwane żabami lub ropuchami, to rząd płazów, który obejmuje 32 rodziny z 5260 gatunkami zwierząt. W Polsce można spotkać 13 gatunków tego rzędu. To 88% gatunków wszystkich płazów na świecie.

Mają charakterystyczny wygląd. Ich ciało jest krótkie, zwarte, głowa złączona z krępym tułowiem bez wyraźnego odcinka szyjnego. Ciało zawsze jest wyposażone w cztery kończyny, z czego tylne są dłuższe i silniejsze. Kijanki, żyjące w środowisku wodnym, mają okrągłe ciało i silnie spłaszczony bocznie ogon z fałdem skórnym (płetwą).

Wyodrębnienie poszczególnych rodzin w obrębie rzędu płazów bezogonowych oparte jest na:

  • budowie szkieletu kostnego, szczególnie liczbie i budowie kręgów, obecności żeber, budowie obręczy miednicy, występowaniu lub budowie zębów,
  • wyglądzie zewnętrznym (morfologii),
  • budowie języka,
  • występowaniu specyficznych organów,
  • wynikach badań molekularnych,
  • modzelach, szczególnie miejscach ich występowania oraz ich liczbie.

Rodziny

Wykaz wszystkich opublikowanych artykułów tematycznych.

Artroleptowate
Artroleptowate

(Arthroleptidae)
Drzewołazowate
Drzewołazowate

(Dendrobatidae)
Grzebiuszkowate
Grzebiuszkowate

(Pelobatidae)
Kumakowate
Kumakowate

(Bombinatoridae)
Mantellowate
Mantellowate

(Mantellidae)
Rzekotki
Rzekotki

(Hylidae)
Sawannicowate
Sawannicowate

(Hyperoliidae)
Żabowate
Żabowate

(Ranidae)
Żaby wąskopyskie
Żaby wąskopyskie

(Microhylidae)

Nazwa rzędu
Płazy bezogonowe (Anura)
Występowanie
Europa, Azja, Australia, Afryka, Ameryka Północna, Ameryka Południowa obszar występowania
Liczba gatunków na świecie
5260
Liczba gatunków w Polsce
13
Systematyka
Domena: Eukarionty (Eukaryota)
Królestwo: Zwierzęta (Animalia)
Typ: Strunowce (Chordata)
Gromada: Płazy (Amphibia)
Rząd: Płazy bezogonowe (Anura)
Wielkość
Od 10 mm do 32 cm.

Inne rodziny

  • Teleskopkowate (Allophrynidae)
  • Żaby ogoniaste (Ascaphidae)
  • Ropuszki kikutopalczaste (Brachycephalidae)
  • Żaby szklane (Centrolenidae)
  • Straszaki (Heleophrynidae)
  • Żaby ryjownikowate (Hemisotidae)
  • Liopelmy (Leiopelmatidae)
  • Australijskie żaby ziemne (Limnodynastidae)
  • Żaba australijskie (Myobatrachidae)
  • Trąbaczowate (Nasikabatrachidae)
  • Nurzańcowate (Pelodytidae)
  • Żaby gęborodne (Rheobatrachidae)
  • Żaby dziwnorodne (Rhinodermatidae)
  • Żaby rozdętkowate (Rhinophrynidae)
  • Żaby seszelskie (Sooglossidae)

Występowanie i środowisko

Zamieszkują wszystkie kontynenty świata poza Antarktydą, nie ma ich w Arktyce, na wyspach oceanicznych, daleko wysuniętych na północ obszarach Azji i Ameryki Północnej oraz na Grenlandii.

Trzy gatunki żyją poza Kołem Podbiegunowym Północnym: żaba trawna, żaba moczarowa i Rana silvatica. Gatunkiem żyjącym najdalej na południe jest żaba czterooka (Pleurodema bufonina), zaś najwyżej, bo do wysokości 5238 m n.p.m., żyje ropucha Bufo latastii (dawniej Bufo siachinensis).

Najwięcej gatunków żyje w lasach tropikalnych. Można je spotkać w bardzo różnorodnych środowiskach, włączając w to pustynie i wysokie góry. Niektóre gatunki żyją wyłącznie w wodzie, inne znaczną część życia spędzają w ziemnych norach, jeszcze inne żyją na drzewach.

Tryb życia i zachowanie

Płazy nadrzewne mają palce zakończone przylgami, które umożliwiają im poruszanie się po gładkich powierzchniach liści. Żaby z rodzaju Phyllomedusa mają przeciwstawne palce, dzięki czemu mogą podczas poruszania się obejmować gałązki. U niektórych gatunków błona pławna jest bardzo duża, co umożliwia im lot ślizgowy lub dalekie skoki. Niektóre żaby wodne mają mocno wystające oczy, co umożliwia im obserwację powierzchni wody bez całkowitego wynurzania.

Wydawanie dźwięków

Najlepiej rozwiniętymi zmysłami są wzrok i słuch. Węch odgrywa mniejszą rolę niż u płazów ogoniastych i beznogich. Dzięki wydawanym przez płazy bezogonowe dźwiękom, płazy mogą się odnaleźć. Tylko kilka gatunków liopelmy nie wydaje żadnych dźwięków. Co najmniej jeden gatunek wydaje ultradźwięki (patrz ciekawostka "dziwne dźwięki)". Większość gatunków posiada za okiem okrągłą błonę bębenkową, wychwytującą dźwięki, czasem błona ta jest niewidoczna, bo ukryta pod warstwą skóry. Samce wielu gatunków są wyposażone w umożliwiające wydawanie dźwięków rezonatory - umieszczone normalnie wewnątrz jamy gębowej cienkościenne worki powietrzne, które płazy bezogonowe potrafią napełniać powietrzem. Wyróżniamy rezonatory wewnętrzne, które wybrzuszają się w okolicy podgardla oraz rezonatory zewnętrzne, występujące zwykle parami, wybrzuszające się w baloniki w obu końcach szczęk. Rezonatory są połączone z jamą gębową specjalnymi otworami. Przy wydawaniu dźwięków samiec ma zamknięty pysk i nozdrza. Powietrze tłoczone jest z płuc do krtani, co powoduje drgania strun głosowych, a drgania są wzmacniane w rezonatorach. Z worków rezonatorowych powietrze z powrotem wraca do płuc. Gatunki, które nie mają worków rezonatorowych wydają dźwięki bardzo ciche lub wcale. Odgłosy pomagają w identyfikacji gatunków w terenie. Do odgłosów płazów bezogonowych zaliczamy: kumkanie, stukanie, buczenie, głośny ryk, gwizd, trel, piłowanie, odgłos silnika. Płazy z rodziny Pipidae nie mają strun głosowych, a dźwięki wydają za pomocą zmodyfikowanej krtani.

Sen letni i zimowy

Niektóre gatunki płazów bezogonowych, które żyją w rejonach suchych, zapadają w sen letni (estywację). Gatunki, które żyją w rejonach o ostrych zimach, zapadają w sen zimowy (hibernację). Gatunki zagrzebujące się w ziemi i zapadające w estywację, takie jak żaba wodnista, australijska żaba malowana, grzebiuszkowate i żaby z rodzaju Ceratophrys (np. żaba rogata) po zakopaniu się wytwarza wokół siebie kokon, który zbudowany jest z wydzieliny naskórka i wylinki.

Morfologia i anatomia

Morfologia oraz anatomia płazów bezogonowych, szczególnie budowa kośćca, narządów zmysłów, została omówiona odrębnie.

szkielet płazów
Szkielet żaby

Tablica interaktywna
Kijanki żyją w środowisku wodnym. Okrągłe ciało jest wyposażone w spłaszczony ogon z płetwą. Większość kijanek ma aparat gębowy zbudowany z twardych listewek, przystosowany do pobierania pokarmu roślinnego, lejka skórnego, przyssawkę gębową lub aparat filtrujący. Larwy są wyposażone w skrzela wewnętrzne. Jelita są długie, przystosowane do pokarmu roślinnego, choć kijanki pobierają także czasem pokarm pochodzenia zwierzęcego. Część gatunków zjada wyłącznie niezapłodnione jaja złożone przez samicę. Po metamorfozie układ pokarmowy ulega skróceniu i przystosowuje się do pokarmu zwierzęcego.

Rozmnażanie

Brak danych.

Pożywienie

Brak danych.

Ochrona i zagrożenia

Od lat siedemdziesiątych XX wieku na całym świecie obserwujemy drastyczny spadek liczebności poszczególnych gatunków lub wręcz ich wymieranie. Zjawisko to najlepiej jest widoczne w Ameryce Południowej, Środkowej i Północnej, Indiach i Australii. Przyczyny są różne:

  • zmiany klimatyczne,
  • urbanizacja,
  • przemysł,
  • terrarystyka,
  • rolnictwo,
  • epidemie chorobotwórcze,
  • introdukcje obcych gatunków.

Najbardziej zagrożone wyginięciem są australijskie żaby gęborodne (Rheobatrachus silus i Rheobatrachus vitellinus), które prawdopodobnie już wyginęły, ropucha złocista (Bufo periglenes), a także Bufo houstonensis, Bufo retiformis, Nectophrynoides occidentalis, Xenopus gilli, żaba goliat (Conraua goliath), żaba włoska (Rana latastei), Rana onca i wiele innych.

Ciekawostki

Brak danych.

Galeria zdjęć


© Media Nauka, 2014-01-05, ART-RZAD18



Kalendarz przyrody

123456789101112Opis
ukryj/pokaż
grzebiuszka ziemna
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona     tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaGrzebiuszka ziemna jest w stanie hibernacji (trwa sen zimowy)
  tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona      Grzebiuszka ziemna zaczyna gody. Samica składa skrzek w postaci długich sznurów śluzu, w których znajdują się jaja.
     tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona    Kijanki huczka przeobrażają się w osobniki dorosłe i opuszczają środowisko wodne. Termin ten zależy od terminu złożenia skrzeku. Rozwój trwa około 3 miesięcy.
  tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona   Trwa okres aktywnego życia grzebiuszki ziemnej.
ukryj/pokaż
żaba jeziorkowa
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona     tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaTrwa sen zimowy żaby jeziorkowej. Rozpoczyna się wraz z pierwszymi przymrozkami.
    tlo-ikonatlo-ikona      Trwa okres godowy żaby jeziorkowej. Samce rechocą, nawołując samice. Te składają skrzek w postaci dużych pakietów galaretowatego śluzu z zawieszonymi w nich jajami.
       tlo-ikonatlo-ikona   Kończy się rozwój kijanek żaby jeziorkowej i następuje przeobrażenie.
   tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona   Okres aktywnego życia żaby jeziorkowej
ukryj/pokaż
żaba wodna
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona     tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaTrwa sen zimowy żaby wodnej. Rozpoczyna się wraz z pierwszymi przymrozkami.
    tlo-ikonatlo-ikona      Trwa okres godowy żaby wodnej. Samce rechocą, nawołując samice. Te składają skrzek w postaci dużych pakietów galaretowatego śluzu z zawieszonymi w nich jajami.
       tlo-ikonatlo-ikona   Kończy się rozwój kijanek żaby wodnej. Następuje metamorfoza z postaci larwalnej do dorosłej.
   tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona   Okres aktywnego życia żaby wodnej
ukryj/pokaż
kumak nizinny
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona    tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaTrwa okres snu zimowego u kumaka nizinnego
   tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona      Kumak nizinny odbywa gody. Samice w tym czasie składają skrzek w postaci małych pakietów. Wieczorami roznosi się donośny głos samców.
      tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona   Kijanki przeobrażają się w postać dorosłych osobników.
ukryj/pokaż
kumak górski
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona    tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaKumak górski zimuje.
     tlo-ikonatlo-ikona     Kumak górski odbywa gody.
        tlo-ikonatlo-ikona  Kończy się rozwój larw kumaka górskiego. Kijanki tracą płetwę grzbietową, skrzela i wychodzą na ląd.
   tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona   Trwa okres aktywnego życia kumaka górskiego.
ukryj/pokaż
ropucha szara
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona      tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaPod koniec października ropuchy szare szukają kryjówek i zapadają w sen zimowy. Zwykle zimują na lądzie w ziemnych norach, wykrotach, piwnicach, czasem w towarzystwie innych płazów.
   tlo-ikona        Ropucha szara budzi się ze snu zimowego i udaje się do zbiorników wodnych na gody.
   tlo-ikonatlo-ikona       Ropucha szara składa skrzek w postaci długich, śluzowatych sznurów, owijając je wokół roślin wodnych. Po złożeniu skrzeku ropucha wychodzi na ląd.
    tlo-ikona       Pojawiają się kijanki ropuchy szarej
    tlo-ikonatlo-ikona      Zwykle po obfitych deszczach, kijanki przeobrażają się. Przy brzegach zbiorników wodnych można spotkać całe roje młodych malutkich ropuszek, osiągających 5-8 mm długości.
      tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona  Większość ropuch szarych można spotkać na lądzie.
ukryj/pokaż
ropucha zielona
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona     tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaRopucha zielona zimuje w ziemi, pod kamieniami lub w różnych zabudowaniach.
        tlo-ikonatlo-ikona  Ropucha zielona przygotowuje się do zimowania
   tlo-ikonatlo-ikona       Ropucha zielona rozpoczyna gody. Samiec i samica kopulują w małych zbiornikach wodnych. Samiec wydaje odgłosy godowe, przypominające trel ptaków.
    tlo-ikonatlo-ikona      Ropucha zielona składa w maju skrzek w postaci dwóch 4-metrowych równoległych sznurów.
    tlo-ikonatlo-ikona      Pojawiają się kijanki ropuchy zielonej.
     tlo-ikonatlo-ikona     Trwa rozwój kijanek ropuchy zielonej.
      tlo-ikona     Kijanki (o długość do 40 mm) przeobrażają się w postać dorosłego osobnika (do 15 mm długości) i małe ropuszki opuszczają wodę.
       tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona  Na lądzie można spotkać młode i stare osobniki ropuchy zielonej
ukryj/pokaż
ropucha paskówka
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona      tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaTrwa okres snu zimowego ropuchy paskówki. Zimę spędza w norach, pod kamieniami, kłodami.
   tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona     Trwa okres godowy ropuchy paskówki. Samce wędrują do zbiorników wody i jeśli temperatura otoczenia osiaga 15°C zaczynają nawoływać samice. Po złożeniu skrzeku samice opuszczają zbiornik. Samce nadal nawołują, czasem do końca lipca.
     tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona   Trwa rozwój kijanek ropuchy paskówki (50-60 dni), kończący się przeobrażeniem w małe ropuszki.
ukryj/pokaż
rzekotka drzewna
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona     tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaTrwa okres snu zimowego dla rzekotki drzewnej.
    tlo-ikonatlo-ikona      Trwa okres godowy rzekotki drzewnej. Samce zajmują małe zbiorniki wodne i stawy, nawołują głośno samice. Te składają skrzek w postaci małych pakietów. W dzień samce przebywają na lądzie.
      tlo-ikonatlo-ikona    Kończy się rozwój kijanek rzekotki drzewnej. Następuje metamorfoza. Młode rzekotki drzewne osiągają 16 mm długości
  tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona   Trwa okres aktywności życiowej rzekotki drzewnej.
ukryj/pokaż
żaba śmieszka
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona     tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaTrwa sen zimowy żaby śmieszki.
    tlo-ikonatlo-ikona      Trwa okres godowy żaby śmieszki. Samce nawołują samice. Te składają galaretowaty skrzek w postaci dużych pakietów śluzu.
       tlo-ikonatlo-ikona   Kończy się rozwój kijanek żaby śmieszki i następuje przeobrażenie.
   tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona   Okres aktywnego życia żaby śmieszki.
ukryj/pokaż
żaba trawna
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona      tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaŻaba trawna hibernuje. W zależności od szerokości geograficznej zimowanie zaczyna się od września do listopada.
  tlo-ikonatlo-ikona tlo-ikona      Trwa okres godowy żaby trawnej, która ich nie przerywa nawet jeśli spada temperatura i prószy śnieg. Samica pod koniec marca lub na początku kwietnia składa skrzek w postaci kłębu galaretowatego śluzu z jajami wewnątrz. W czerwcu gody żaby trawnej odbywają się w Tatrach, wysoko w górach.
   tlo-ikonatlo-ikona       Pojawiają się kijanki żaby trawnej.
     tlo-ikona      Kijanki żaby trawnej przeobrażają się w małe żabki. Kijanki mają wówczas 45 mm długości, a żabki 14 mm. Młode osobniki wychodzą z wody, ale pozostają niedaleko.
  tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona  Trwa aktywność życiowa żaby trawnej.
ukryj/pokaż
żaba moczarowa
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona      tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaŻaba moczarowa hibernuje.
  tlo-ikonatlo-ikona        Trwa okres godowy żaby moczarowej, która ich nie przerywa mimo ochłodzenia. Samica pod koniec marca lub na początku kwietnia składa skrzek w postaci kłębu galaretowatego śluzu z jajami wewnątrz.
   tlo-ikonatlo-ikona       Pojawiają się kijanki żaby moczarowej.
     tlo-ikona      Kijanki żaby moczarowej przechodzą metamorfozę. Kijanki mają wówczas 45 mm długości, a żabki 14 mm. Młode osobniki wychodzą z wody, ale pozostają niedaleko.
  tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona  Trwa aktywność życiowa żaby moczarowej.
ukryj/pokaż
żaba dalmatyńska
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona     tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaTrwa okres hibernacji dla żaby dalmatyńskiej
   tlo-ikona        Okres godowy przypada w przypadku zwinki na kwiecień. Gody odbywają się w zbiornikach wody stojącej. Samica składa skrzek w postaci dużych kul, często przytwierdzonych do roślin wodnych.
     tlo-ikonatlo-ikona     Następuje metamorfoza kijanek żaby dalmatyńskiej w osobniki dorosłe.
  tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona   Trwa okres aktywnego życia żaby dalmatyńskiej
Pokaż tylko bieżące wydarzenia