Logo Media Nauka

Dzięciołowate

Dzięciołowate (Picidae) to rodzina ptaków z rzędu łaźców. Rodzina ta liczy dziś 28 rodzajów i 218 gatunków, z czego w Europie 10, w Polsce 9. Wyróżniamy tu trzy podrodziny: dzięcioły (185 gatunków), dzięciolniki (31 gatunków) i krętogłowy (2 gatunki).

Wygląd

Wszystkie mają dłutowaty dziób, bardzo silny i długi. Język jest zwykle kilkakrotnie dłuższy od dzioba, pokryty lepką substancją, w przedniej części zaopatrzony w zadziorki. Wszystkie te cechy języka pozwalają wyciągać owady z ich korytarzy, które drążą w drewnie. Sterówki są sztywne i ostro zakończone, co ułatwia ptakom opieranie się o pień drzewa podczas kucia. Pazury są bardzo ostre.

Gatunki

Wykaz wszystkich opublikowanych artykułów tematycznych.


Dzięcioł białogrzbietyDzięcioł białogrzbiety PL

Dendrocopos leucotos

To bardzo rzadki u nas ptak, największy dzięcioł pstry. Ma charakterystyczną białą plamę na grzbiecie. Poza tym ma dłuższą niż dzięcioł duży szyję, mocny dziób. Spód ciała jest kreskowany.


Dzięcioł białoszyiDzięcioł białoszyi PL

Dendrocopos syriacus

Dzięcioł białoszyi (Dendrocopos syriacus) to ptak z rodziny dzięciołowatych należący do podrodziny dzięciołów, podobny do dzięcioła dużego, z którym może się krzyżować. Do niedawna ptak ten był nazywany dzięciołem syryjskim.


Dzięcioł czarnyDzięcioł czarny PL

Dryocopus martius

Dzięcioł czarny (Dryocopus martius) to nasz największy dzięcioł. Ma jednolicie czarne upierzenie za wyjątkiem czubka głowy, który jest czerwony. Dzięcioł ten, podobnie jak i inne, rozkuwa korę drzew w poszukiwaniu pokarmu.


Dzięcioł dużyDzięcioł duży PL

Dendrocopos major

Dzięcioł duży to nasz najbardziej pospolity i szeroko rozpowszechniony w kraju dzięcioł o charakterystycznym czarno-białym upierzeniu z czerwoną czapeczką u samca i czerwonym podogoniem. Język tego dzięcioła ma haczykowate zakończenie.


Dzięcioł smugoszyiDzięcioł smugoszyi

Hylatomus pileatus

Dzięcioł smugoszyi (Hylatomus pileatus) to jeden z największych dzięciołów Ameryki Północnej. Ma czarne upierzenie, białą maskę z czarną przepaską biegnącą przez oko. Czubek czerwony, czerwonawe są też wąsy.


Dzięcioł średniDzięcioł średni PL

Dendrocopos medius

Dzięcioł średni to podobny do dzięcioła dużego ptak, niezbyt licznie u nas rozpowszechniony. Zamieszkuje nizinne lasy liściaste. Ma różowy, kreskowany spód i niepełny, czarny wąs. Obie płci mają czerwoną czapeczkę na głowie.


Dzięcioł trójpalczastyDzięcioł trójpalczasty PL

Picoides tridactylus

Dzięcioł trójpalczasty (Picoides tridactylus) to gatunek ptaka z rodziny dzięciołowatych, z podrodziny dzięciołów, mający tylko trzy palce. Samiec ma żółtą czapeczkę, u samicy zaś głowa z wierzchu jest szara.


Dzięcioł zielonosiwyDzięcioł zielonosiwy PL

Picus canus

Dzięcioł zielonosiwy to dość rzadki dzięcioł występujący w Polsce, bardzo podobny do dzięcioła zielonego. Ma dość smukłą sylwetkę, szarą głowę z czerwoną czapeczką u samca.


Dzięcioł zielonyDzięcioł zielony PL

Picus viridis

Dzięcioł zielony, to rodzimy dzięcioł, żywiący się głównie mrówkami. Na głowie i karku czerwona czapeczka, wokół oczu czarna plama, jasnozielony wierzch ciała, żółty kuper, brzuch szarozielony, głowa i szyja jasne.


DzięciołekDzięciołek PL

Dendrocopos minor

Dzięciołek (Dendrocopos minor) to najmniejszy dzięcioł europejski. Samiec różni się od samicy tym, że ma na głowie czerwoną czapeczkę. Potylica, kuper, ogon i kark są czarne. Upierzenie na grzbiecie jest białe z poprzecznymi, czarnymi pręgami.


Krętogłów, krętogłów zwyczajnyKrętogłów, krętogłów zwyczajny PL

Jynx torquilla

Krętogłów zwyczajny to ptak z rodziny dzięciołowatych, podrodziny krętogłowów o ubarwieniu podobnym do nocnych motyli. Przypomina ptaki śpiewające. Jest trochę większy od wróbla domowego. Samica i samiec są tak samo ubarwione.


Nazwa rodziny
Dzięciołowate (Picidae)
Występowanie
Ameryka Północna i Południowa, Europa, Afryka, centralna i wschodnia część Azji.
Liczba gatunków na świecie
218
Liczba gatunków w Polsce
9
Systematyka
Domena: Eukarionty (Eukaryota)
Królestwo: Zwierzęta (Animalia)
Typ: Strunowce (Chordata)
Gromada: Ptaki (Aves)
Rząd: Łaźce (Piciformes)
Rodzina: Dzięciołowate (Picidae)
Długość ciała
Długość: 8-55 cm.
Masa ciała: 8-563 g.
Głos
Stukanie dziobem o drzewo.
Największy gatunek
Dzięcioł cesarski (Campephilus imperialis)
Najmniejszy gatunek
Dzięciolnik łuskowany (Picumnus squamulatus)
Największy gatunek w Polsce
Najmniejszy gatunek w Polsce

Inne gatunki

  • Drewniak kasztanowaty (Blythipicus pyrrhotis)
  • Drewniak ciemny (Blythipicus rubiginosus)
  • Dzięcioł pręgogrzbiety (Campephilus gayaquilensis)
  • Dzięcioł jasnodzioby (Campephilus guatemalensis)
  • Dzięcioł wspaniały (Campephilus haematogaster)
  • Dzięcioł cesarski (Campephilus imperialis)
  • Dzięcioł płowogrzbiety (Campephilus leucopogon)
  • Dzięcioł magellański (Campephilus magellanicus)
  • Dzięcioł szkarłatnoczuby (Campephilus melanoleucos)
  • Dzięcioł białowstęgi (Campephilus pollens)
  • Dzięcioł wielkodzioby (Campephilus principalis)
  • Dzięcioł jasnogrzbiety (Campephilus robustus)
  • Dzięcioł czerwonoszyi (Campephilus rubricollis)
  • Dzięciolik złotosterny (Campethera abingoni)
  • Dzięciolik akacjowy (Campethera bennettii)
  • Dzięciolik zielonogrzbiety (Campethera cailliautii)
  • Dzięciolik brązowouchy (Campethera caroli)
  • Dzięciolik czarnosterny (Campethera maculosa)
  • Dzięciolik mały (Campethera nivosa)
  • Dzięciolik łuskowany (Campethera notata)
  • Dzięciolik moręgowany (Campethera nubica)
  • Dzięciolik kropkowany (Campethera punctuligera)
  • Dzięciolik górski (Campethera tullbergi)
  • Dzięcioł rdzawy (Celeus brachyurus)
  • Dzięcioł jasnogłowy (Celeus castaneus)
  • Dzięcioł kasztanowaty (Celeus elegans)
  • Dzięcioł żółtawy (Celeus flavescens)
  • Dzięcioł kremowy (Celeus flavus)
  • Dzięcioł łuskowany (Celeus grammicus)
  • Dzięcioł czerwonobrody (Celeus loricatus)
  • Dzięcioł jasnoczuby (Celeus lugubris)
  • Dzięcioł rdzawoczuby (Celeus spectabilis)
  • Dzięcioł obrożny (Celeus torquatus)
  • Dzięcioł tygrysi (Celeus undatus)
  • Sułtan białogrzbiety (Chrysocolaptes festivus)
  • Sułtan złotogrzbiety (Chrysocolaptes lucidus)
  • Dzięcioł czarnogardły (Colaptes atricollis)
  • Dzięcioł różowoszyi (Colaptes auratus)
  • Dzięcioł łąkowy (Colaptes campestris)
  • Dzięcioł pampasowy (Colaptes campestroides)
  • Dzięcioł krzywodzioby (Colaptes fernandinae)
  • Dzięcioł czarnoczelny (Colaptes melanochloros)
  • Dzięcioł chilijski (Colaptes pitius)
  • Dzięcioł czarnoplamy (Colaptes punctigula)
  • Dzięcioł andyjski (Colaptes rupicola)
  • Dzięcioł pakistański (Dendrocopos assimilis)
  • Dzięcioł birmański (Dendrocopos atratus)
  • Dzięcioł nepalski (Dendrocopos auriceps)
  • Dzięcioł drobny (Dendrocopos canicapillus)
  • Dzięcioł czerwonopierśny (Dendrocopos cathpharius)
  • Dzięcioł żółtouchy (Dendrocopos darjellensis)
  • Dzięcioł arabski (Dendrocopos dorae)
  • Dzięcioł himalajski (Dendrocopos himalayensis)
  • Dzięcioł rdzawobrzuchy (Dendrocopos hyperythrus)
  • Dzięcioł brązowolicy (Dendrocopos kizuki)
  • Dzięcioł białoskrzydły (Dendrocopos leucopterus)
  • Dzięcioł płowy (Dendrocopos macei)
  • Dzięcioł plamkowany (Dendrocopos maculatus)
  • Dzięcioł żółtoczelny (Dendrocopos mahrattensis)
  • Dzięcioł orientalny (Dendrocopos moluccensis)
  • Dzięcioł brązowogrzbiety (Dendrocopos obsoletus)
  • Dzięcioł smugowany (Dendrocopos temminckii)
  • Dzięcioł abisyński (Dendropicos abyssinicus)
  • Dzięcioł szary (Dendropicos elachus)
  • Dzięcioł zmienny (Dendropicos ellioti)
  • Dzięcioł jasnolicy (Dendropicos fuscescens)
  • Dzięcioł pręgouchy (Dendropicos gabonensis)
  • Dzięcioł popielaty (Dendropicos goertae)
  • Dzięcioł ciemnogłowy (Dendropicos griseocephalus)
  • Dzięcioł sawannowy (Dendropicos namaquus)
  • Dzięcioł równikowy (Dendropicos poecilolaemus)
  • Dzięcioł czerwonobrzuchy (Dendropicos pyrrhogaster)
  • Dzięcioł tanzański (Dendropicos stierlingi)
  • Dzięcioł złotociemieniowy (Dendropicos xantholophus)
  • Sułtan żółtogrzbiety (Dinopium benghalense)
  • Sułtanik czerwonorzytny (Dinopium javanense)
  • Sułtanik oliwkowy (Dinopium rafflesi)
  • Sułtan oliwkowy (Dinopium rafflesii)
  • Sułtan himalajski (Dinopium shorii)
  • Dzięcioł hełmiasty (Dryocopus galeatus)
  • Dzięcioł białobrzuchy (Dryocopus javensis)
  • Dzięcioł czerwonoczuby (Dryocopus lineatus)
  • Dzięcioł żałobny (Dryocopus schulzi)
  • Bambusowiec (Gecinulus grantia)
  • Dzięcioł ziemny (Geocolaptes olivaceus)
  • Kusodrwal żałobny (Hemicircus canente)
  • Kusodrwal czerwonoczuby (Hemicircus concretus)
  • Krętogłów afrykański (Jynx ruficollis)
  • Dzięciur kaktusowy (Malanerpes uropygialis)
  • Kusodrwal białoszyi (Meiglyptes jugularis)
  • Kusodrwal łuskowany (Meiglyptes tristis)
  • Kusodrwal prążkowany (Meiglyptes tukki)
  • Dzięciur złotoczelny (Melanerpes aurifrons)
  • Dzięciur białoczelny (Melanerpes cactorum)
  • Dzięciur biały (Melanerpes candidus)
  • Dzięciur czerwonobrzuchy (Melanerpes carolinus)
  • Dzięciur żółtokarkowy (Melanerpes chrysauchen)
  • Dzięciur złotolicy (Melanerpes chrysogenys)
  • Dzięciur czarnoszyi (Melanerpes cruentatus)
  • Dzięciur krasnogłowy (Melanerpes erythrocephalus)
  • Dzięciur żółtoczelny (Melanerpes flavifrons)
  • Dzięciur żołędziowy (Melanerpes formicivorus)
  • Dzięciur ciemny (Melanerpes herminieri)
  • Dzięciur płomiennogłowy (Melanerpes hoffmannii)
  • Dzięciur łzawy (Melanerpes hypopolius)
  • Dzięciur różowobrzuchy (Melanerpes lewis)
  • Dzięciur czerwonogardły (Melanerpes portoricensis)
  • Dzięciur pstry (Melanerpes pucherani)
  • Dzięciur jukatański (Melanerpes pygmaeus)
  • Dzięciur białolicy (Melanerpes radiolatus)
  • Dzięciur czerwonołbisty (Melanerpes rubricapillus)
  • Dzięciur płowy (Melanerpes striatus)
  • Dzięciur antylski (Melanerpes superciliaris)
  • Mohun szary (Mulleripicus fulvus)
  • Mohun czarniawy (Mulleripicus funebris)
  • Mohun wielki (Mulleripicus pulverulentus)
  • Hispaniolak (Nesocites micromegas)
  • Dzięciolnik wielki (Nesoctites micromegas)
  • Dzięcioł białogłowy (Picoides albolarvatus)
  • Dzięcioł północny (Picoides arcticus)
  • Dzięcioł skromny (Picoides borealis)
  • Dzięcioł kreskowany (Picoides lignarius)
  • Dzięcioł piaskowy (Picoides mixtus)
  • Dzięcioł kalifornijski (Picoides nuttallii)
  • Dzięcioł kosmaty (Picoides pubescens)
  • Dzięcioł pasiasty (Picoides scalaris)
  • Dzięcioł brunatny (Picoides stricklandi)
  • Dzięcioł włochaty (Picoides villosus)
  • Dzięcioł czerwonowąsy (Piculus auricularis)
  • Dzięcioł złotogardły (Piculus aurulentus)
  • Dzięcioł złotowąsy (Piculus chrysochloros)
  • Dzięcioł żółtolicy (Piculus flavigula)
  • Dzięcioł wąsaty (Piculus leucolaemus)
  • Dzięcioł strojny (Piculus rivolii)
  • Dzięcioł oliwkowy (Piculus rubiginosus)
  • Dzięciolnik perłoszyi (Picumnus albosquamatus)
  • Dzięciolnik złotoczelny (Picumnus aurifrons)
  • Dzięciolnik andyjski (Picumnus castelnau)
  • Dzięciolnik kasztanowaty (Picumnus cinnamomeus)
  • Dzięciolnik zebrowany (Picumnus cirratus)
  • Dzięciolnik prążkowany (Picumnus exilis)
  • Dzięciolnik rdzawy (Picumnus fulvescens)
  • Dzięciolnik obrożny (Picumnus fuscus)
  • Dzięciolnik szary (Picumnus granadensis)
  • Dzięciolnik himalajski (Picumnus innominatus)
  • Dzięciolnik zmienny (Picumnus lafresnayi)
  • Dzięciolnik czerwonoczelny (Picumnus limae)
  • Dzięciolnik gujański (Picumnus minutissimus)
  • Dzięciolnik czerwonoczapkowy (Picumnus nebulosus)
  • Dzięciolnik oliwkowy (Picumnus olivaceus)
  • Dzięciolnik plamkowany (Picumnus pygmaeus)
  • Dzięciolnik rdzawoszyi (Picumnus rufiventris)
  • Dzięciolnik blady (Picumnus sclateri)
  • Dzięciolnik białobrzuchy (Picumnus spilogaster)
  • Dzięciolnik łuskowany (Picumnus squamulatus)
  • Dzięciolnik Taczanowskiego (Picumnus steindachneri)
  • Dzięciolnik marmurkowy (Picumnus subtilis)
  • Dzięciolnik ciemny (Picumnus varzeae)
  • Dzięcioł japoński (Picus awokera)
  • Dzięcioł żółtoczuby (Picus chlorolophus)
  • Dzięcioł maskowy (Picus erythropygius)
  • Dzięcioł złotoczuby (Picus flavinucha)
  • Dzięcioł ozdobny (Picus mentalis)
  • Dzięcioł ognisty (Picus mineaceus)
  • Dzięcioł czerwonoskrzydły (Picus puniceus)
  • Dzięcioł wietnamski (Picus rabieri)
  • Dzięcioł łuskobrzuchy (Picus squamatus)
  • Dzięcioł żółtoszyi (Picus vittatus)
  • Dzięcioł białobrewy (Picus xanthopygaeus)
  • Kusodrwal ognisty (Reinwardtipicus validus)
  • Okinawiak (Sapheopipo noguchii)
  • Dzięciolnik rdzawolicy (Sasia abnormis)
  • Dzięciolnik afrykański (Sasia africana)
  • Dzięciolnik białobrewy (Sasia ochracea)
  • Oskomik pstrogłowy (Sphyrapicus nuchalis)
  • Oskomik czerwonogłowy (Sphyrapicus ruber)
  • Oskomik ciemnogłowy (Sphyrapicus thyroideus)
  • Oskomik czerwonogardły (Sphyrapicus varius)
  • Dzięcioł czerwonoplamy (Veniliornis affinis)
  • Dzięcioł szkarłatny (Veniliornis callonotus)
  • Dzięcioł gujański (Veniliornis cassini)
  • Dzięcioł czerwonokarkowy (Veniliornis dignus)
  • Dzięcioł falisty (Veniliornis frontalis)
  • Dzięcioł jednobarwny (Veniliornis fumigatus)
  • Dzięcioł krasnorzytny (Veniliornis kirkii)
  • Dzięcioł złotokarkowy (Veniliornis maculifrons)
  • Dzięcioł prążkowany (Veniliornis nigriceps)
  • Dzięcioł jarzębaty (Veniliornis passerinus)
  • Dzięcioł krwisty (Veniliornis sanguineus)
  • Dzięcioł pstrokaty (Veniliornis spilogaster)
  • Oskomik zielony (Xiphidiopicus percussus)

Występowanie i środowisko

Żyją na całym świecie za wyjątkiem Australii, Madagaskaru i Nowej Gwinei. Zamieszkują przede wszystkim środowiska leśne, czasem obszary trawiaste. Maksymalny zasięg występowania pionowego: 5000 m n.p.m.

Tryb życia i zachowanie

Potrafią wykuć w drzewie dziuplę. Kują w pniach w poszukiwaniu pokarmu, bębnią i stukają także w celach wzajemnej komunikacji. Znaczna część gatunków jest terytorialna.

Morfologia i anatomia

Mają długie (nawet 10 cm), uzbrojone na końcu w haczykowate wyrostki języki, którymi sięgają w wykutych otworach po larwy owadów żerujących w pniach drzew lub mrówki czy termity w ich gniazdach. Dwa palce stóp skierowane są do przodu, a dwa do tyłu, sterówki ogona są klinowate, a ich stosina wzmocniona, co razem umożliwia ptakom poruszanie się po pniu drzewa i kucie w pozycji wyprostowanej.

Rozmnażanie

Są monogamiczne. Wiele dzięciołów bije w wyschniętą gałąź, wydając w ten sposób odgłos godowy. Gnieżdżą się w dziuplach, samodzielnie wykutych. Wyprowadzają jeden lęg w roku. Wysiadywaniem i opieką nad pisklętami zajmują zarówno samiec jak i samica. Pisklęta są nagie i ślepe. Dziupla nie jest niczym wyściełana. Młode mają na nogach specjalne narośla, które chronią je przed skaleczeniami o twarde dno dziupli.

Pożywienie

Żywią się owadami wydobywanymi z drzewa. Zjadają także pokarm roślinny, na przykład nasiona szyszek. Szyszkę, orzech lub inny owoc wkładają w swoje ulubione miejsce i rozbijają. Miejsce to nazywamy kuźnią dzięcioła. Wiosną nakłuwają korę drzew, głownie brzozę, i wypijają wypływający sok oraz wyłapują owady schodzące się do niego. Dziurawią drzewo wkoło pnia przez kilka lat w tym samym miejscu.

Ochrona i zagrożenia

Trzy gatunki są krytycznie zagrożone: dzięcioł cesarski, dzięcioł wielkodzioby i okinawiak (prawdopodobnie już wyginęły), jeden gatunek jest zagrożony, 7 narażonych na wyginięcie.

Ciekawostki

Brak danych.

Zdjęcia - galeria



© medianauka.pl, 2014-01-07, RODZ-183


Kalendarz przyrody

123456789101112

Opis

ukryj/pokaż
dzięcioł zielony
          

Trwa okres lęgowy dzięcioła zielonego

ukryj/pokaż
krętogłów zwyczajny
          

Krętogłowy przylatują z zimowisk do Polski.

          

Krętogłowy tokują i odbywają lęgi.

          

Krętogłowy zwyczajne odlatują do Afryki.

ukryj/pokaż
dzięcioł czarny

Okres występowania w Polsce dzięcioła czarnego.

          

Trwa budowa dziupli. Dziuplę kuje zarówno samiec jak i samica dzięcioła czarnego.

          

W tym okresie samica dzięcioła czarnego znosi jaja.

ukryj/pokaż
dzięcioł zielonosiwy

Okres występowania w Polsce dzięcioła zielonosiwego.

         

Samica dzięcioła zielonosiwego składa jaja.

ukryj/pokaż
dzięcioł duży

Okres występowania w Polsce dzięcioła dużego.

           

Samica dzięcioła dużego składa w tym okresie jaja.

ukryj/pokaż
dzięcioł średni

Okres występowania w Polsce dzięcioła średniego.

ukryj/pokaż
dzięcioł białogrzbiety

Okres występowania w Polsce dzięcioła białogrzbietego.

ukryj/pokaż
dzięcioł białoszyi
          

Okres lęgowy gatunku dzięcioł białoszyi.

ukryj/pokaż
dzięciołek
          

Okres lęgowy u dzięciołka.

Pokaż tylko bieżące wydarzenia


© Media Nauka 2008-2018 r.