Logo Media Nauka
Sklep naukowy

Funkcje trygonometryczne

W tym artykule odpowiadamy na pytanie co to jest sinus, cosinus, tangens i cotangens kąta. Funkcje te definiujemy w różny sposób.

Funkcje trygonometryczne kąta ostrego

książki Niech dany będzie trójkąt prostokątny, zilustrowany poniższym rysunkiem:

funkcje trygonometryczne kąta ostrego w trójkącie

Określone są pewne związki trygonometryczne w trójkącie prostokątnym, a mianowicie definiujemy następujące funkcje trygonometryczne kąta ostrego w trójkącie prostokątnym:

sinus

Co to jest sinus?

definicja Definicja

Sinus kąta ostrego jest to stosunek przyprostokątnej przeciwległej kątowi ostremu \alpha do przeciwprostokątnej.

\sin{\alpha}=\frac{przyprostokatna\ przeciwlegla}{przeciwprostokatna}=\frac{a}{c}

Zapiszemy teraz funkcję sinus dla kąta \beta, używając powyższej definicji: \sin{\beta}=\frac{b}{c}.

cosinus

definicja Definicja

Cosinus kąta ostrego (czytaj: kosinus) jest to stosunek przyprostokątnej przyległej do kąta ostrego \alpha do przeciwprostokątnej.

\cos{\alpha}=\frac{przyprostokatna\ przylegla}{przeciwprostokatna}=\frac{b}{c}

Zapiszemy teraz funkcję cosinus dla kąta \beta, używając powyższej definicji: \cos{\beta}=\frac{a}{c}.

tangens

definicja Definicja

Tangens kąta ostrego jest to stosunek przyprostokątnej przeciwległej kątowi ostremu \alpha do przyprostokątnej przyległej.

tg{\alpha}=\frac{przyprostokatna\ przeciwlegla}{przyprostokatna\  przylegla}=\frac{a}{b}

Zapiszemy teraz funkcję tangens dla kąta \beta, używając powyższej definicji: tg{\beta}=\frac{b}{a}.
Czasem dla oznaczenia tangensa używa się skrótów: tan, tang.

cotangens

definicja Definicja

Cotangens (czytaj kotangens) kąta ostrego jest to stosunek przyprostokątnej przyległej do kąta ostrego \alpha do przyprostokątnej przeciwległej.

ctg{\alpha}=\frac{przyprostokatna\ przylegla}{przyprostokatna\  przeciwlegla}=\frac{b}{a}

Zapiszemy teraz funkcję cotangens dla kąta \beta, używając powyższej definicji: ctg{\beta}=\frac{a}{b}.
Czasem dla oznaczenia cotangensa używa się skrótów: ctn, cot.

secans

definicja Definicja

Secans (czytaj sekans) kąta ostrego jest to stosunek przeciwprostokątnej do przyprostokątnej przyległej kąta ostrego \alpha.

sec{\alpha}=\frac{przeciwprostokatna}{przyprostokatna\  przylegla}=\frac{c}{b}

Zapiszemy teraz funkcję secans dla kąta \beta, używając powyższej definicji: sec{\beta}=\frac{c}{a}.

cosecans

definicja Definicja

Cosecans (czytaj kosekans) kąta ostrego jest to stosunek przeciwprostokątnej do przyprostokątnej przeciwległej kątowi ostremu \alpha.

cosec{\alpha}=\frac{przeciwprostokatna}{przyprostokatna\  przeciwlegla}=\frac{c}{a}

Zapiszemy teraz funkcję cosecans dla kąta \beta, używając powyższej definicji: cosec{\beta}=\frac{c}{b}.
Czasem dla oznaczenia cotangensa używa się skrótu: csc.

książki Poniższa tabela przedstawia wartości funkcji trygonometrycznych dla często używanych miar kątów:

\alpha30°45°60°90°
\sin{\alpha}0\frac{1}{2}\frac{\sqrt{2}}{2}\frac{\sqrt{3}}{2}1
\cos{\alpha}1\frac{\sqrt{3}}{2}\frac{\sqrt{2}}{2}\frac{1}{2}0
tg{\alpha}0\frac{\sqrt{3}}{3}1\sqrt{3}-
ctg{\alpha}-\sqrt{3}1\frac{\sqrt{3}}{3}0

Tabela z funkcjami trygonometrycznymi jest tak często wykorzystywana w matematyce, że warto jej nauczyć się na pamięć. Najlepiej zrobić to za pomocą darmowej aplikacji, do której link znajduje się poniżej. ostrych.


książki Zauważamy, że:

ctg\alpha=\frac{1}{tg\alpha},\  sec\alpha=\frac{1}{\cos{\alpha}}, \ cosec\alpha=\frac{1}{sin\alpha}

Wynika to wprost z definicji tych funkcji trygonometrycznych.

Głównym celem definiowania funkcji trygonometrycznych jest rozwiązywanie trójkątów, to znaczy wyznaczanie wszystkich jego boków i kątów. Poniżej prosty przykład zastosowania funkcji trygonometrycznej:

kulka Przykład

Chłopiec stoi w odległości 100 m od latarni, którą widzi pod kątem 30°. Jaka jest wysokość latarni?

zastosowanie funkcji trygonometrycznych

Korzystamy z definicji tangensa kąta ostrego:

tg{30^o}=\frac{h}{100 m}/\cdot 100m\\ h=tg30^o\cdot 100m\\ h=\frac{\sqrt{3}}{3}\cdot 100m\\ h\approx 57,7 m

Funkcje trygonometryczne kąta skierowanego

Teoria W niniejszym artykule uogólnimy definicje funkcji trygonometrycznych kąta ostrego.

Niech dany będzie w układzie współrzędnych dowolny kąt skierowany o mierze α. Na końcowym ramieniu kąta obieramy dowolny punkt M, dla którego określamy odciętą x, rzędną y oraz promień wodzący r (patrz na poniższy rysunek):

kąt skierowany w układzie współrzędnych

Definicja Definicja

\sin{\alpha}=\frac{rzedna}{promien}=\frac{y}{r}\\ \cos{\alpha}=\frac{odcieta}{promien}=\frac{x}{r}\\ tg{\alpha}=\frac{rzedna}{odcieta}=\frac{y}{x}\\ ctg{\alpha}=\frac{odcieta}{rzedna}=\frac{x}{y}\\ \sec{\alpha}=\frac{promien}{odcieta}=\frac{r}{x}\\ cosec{\alpha}=\frac{promien}{rzedna}=\frac{r}{y}

Teoria Zauważmy, że funkcje sinus i cosinus są określone dla każdego kąta (r, które występuje w mianowniku jest zawsze różne od zera). Funkcje tangens i cotangens nie są określone dla wszystkich kątów. Funkcja tangens nie jest określona dla kąta 90°, bo wówczas x=0, a x jest w mianowniku.

Znak funkcji trygonometrycznych

Ponieważ r jest zawsze dodatnie, to:

  • znak funkcji sinus zależy od znaku rzędnej,
  • znak funkcji cosinus zależy od znaku odciętej,
  • znak funkcji tangens i cotangens jest dodatni, gdy rzędna i odcięta są tego samego znaku.

Zapiszemy w tabeli znaki poszczególnych funkcji trygonometrycznych w kolejnych ćwiartkach układu współrzędnych:

I ćwiartka90°II ćwiartka180°III ćwiartka270°IV ćwiartka360°
\sin{\alpha}0+1+0--1-0
\cos{\alpha}1+0--1-0+1
tg{\alpha}0+x-0+x-0
ctg{\alpha}x+0-x+0-x

Rysunek

Objaśnienia do tabelki

Jak wypełnić samemu powyższą tabelkę? Weźmy na przykład kąt 90° i II ćwiartkę układu współrzędnych. Zaczynamy od kąta 90°.(zobacz rysunek). Na ostatnim ramieniu kąta skierowanego o mierze 90° zaznaczono punkt M', którego rzędna jest równa y=r, natomiast odcięta x=0, więc:

\sin{90^o}=\frac{y}{r}=\frac{r}{r}=1
\cos{90^o}=\frac{x}{r}=\frac{0}{r}=0
tg{90^o}=\frac{y}{x}=\frac{y}{0} - funkcja nie jest określona
ctg{90^o}=\frac{x}{y}=\frac{0}{y}=0

Tak wyznaczone wartości zostały wpisane w kolumnę tabelki dla kąta 90°.

Teoria Teraz wyznaczymy znaki funkcji trygonometrycznych w II ćwiartce. Na końcowym ramieniu kąta o mierze α zaznaczono punkt M, dla którego określamy x, y, r. Widać, że x<0, y>0, r>0, więc:

\sin{\alpha}=\frac{y}{r}>0\\\cos{\alpha}=\frac{x}{r}<0\\tg{\alpha}=\frac{y}{x}<0\\ctg{\alpha}=\frac{x}{y}<0

Tak wyznaczone znaki wpisujemy do tabelki.

Funkcje trygonometryczne zmiennej rzeczywistej

Teoria Funkcje zmiennej rzeczywistej nazywamy funkcje, w których wartości argumentu i wartości funkcji należą do zbioru liczb rzeczywistych, niestety funkcje trygonometryczne kąta ostrego oraz funkcje trygonometryczne kąta skierowanego nie spełniają tego warunku, ponieważ argumentami tych funkcji są kąty (ich miary). Inaczej jest w przypadku miary łukowej kąta, która jest liczbą rzeczywistą. Funkcje trygonometryczne miary łukowej kąta są funkcjami zmiennej rzeczywistej. Definicja na przykład sinusa wygląda więc następująco:

Definicja Definicja

Sinus liczby x jest to sinus kąta skierowanego, którego miarą łukową jest liczba x.

Teoria Podobnie definiujemy pozostałe funkcje trygonometryczne.

Zatem jeżeli mówimy "tangens liczby 5", to w tym przypadku mamy na myśli tangens kąta skierowanego, którego miarą łukową tego kąta jest liczba 5.

Wszystkie własności funkcji trygonometrycznych kąta skierowanego są zachowane dla funkcji trygonometrycznych zmiennej rzeczywistej.


© medianauka.pl, 2011-03-22, ART-1255
Data aktualizacji artykułu: 2018-02-04








Zadania z rozwiązaniami

spis treści
Zadania związane z tematem:
Funkcje trygonometryczne sinus cosinus tangens

zadanie-ikonka Zadanie - funkcje trygonometryczne
Dany jest trójkąt równoramienny o podstawie długości a, ramionach długości b, kątami wewnętrznymi przy podstawie trójkąta \beta oraz \alpha przy wierzchołku trójkąta z którego opada wysokość h na podstawę trójkąta. Zapisać podstawowe funkcje trygonometryczne dla katów: \beta, \frac{\alpha}{2}.

Pokaż rozwiązanie zadania

zadanie-ikonka Zadanie - funkcje trygonometryczne
Dany jest trójkąt prostokątny równoramienny o przyprostokątnej długości a=\sqrt{2}. Oblicz długość podstawy korzystając z funkcji trygonometrycznych.

Pokaż rozwiązanie zadania

zadanie-ikonka Zadanie - funkcje trygonometryczne
Obliczyć długość podstawy prostokąta, jeżeli przekątna o długości d=2\sqrt{3} tworzy z podstawą kąt \alpha=30^o.

Pokaż rozwiązanie zadania

zadanie-ikonka Zadanie - funkcje trygonometryczne
Obliczyć promień R okręgu opisanego na sześciokącie foremnym, jeżeli wiadomo, że długość promienia wpisanego w ten wielokąt r=2.

Pokaż rozwiązanie zadania

zadanie-ikonka Zadanie maturalne nr 13, matura 2016 (poziom podstawowy)
ilustracja do zadania 13 , matura 2016W okręgu o środku w punkcie S poprowadzono cięciwę AB, która utworzyła z promieniem AS kąt o mierze 31° (zobacz rysunek). Promień tego okręgu ma długość 10. Odległość punktu S od cięciwy AB jest liczbą z przedziału

A. a
B. b
C. c
D. d

Pokaż rozwiązanie zadania

zadanie-ikonka Zadanie maturalne nr 17, matura 2016 (poziom podstawowy)
Kąt alfa jest ostry i tg{\alpha}=\frac{2}{3}. Wtedy:

A. sin{\alpha}=\frac{3\sqrt{13}}{26}
B. sin{\alpha}=\frac{\sqrt{13}}{13}
C. sin{\alpha}=\frac{2\sqrt{13}}{13}
D. sin{\alpha}=\frac{3\sqrt{13}}{13}

Pokaż rozwiązanie zadania

zadanie-ikonka Zadanie maturalne nr 23, matura 2016 (poziom podstawowy)
Kąt rozwarcia stożka ma miarę 120°, a tworząca tego stożka ma długość 4. Objętość tego stożka jest równa

A. 36π
B. 18π
C. 24π
D. 8π

Pokaż rozwiązanie zadania

zadanie-ikonka Zadanie maturalne nr 24, matura 2016 (poziom podstawowy)
Przekątna podstawy graniastosłupa prawidłowego czworokątnego jest dwa razy dłuższa od wysokości graniastosłupa. Graniastosłup przecięto płaszczyzną przechodzącą przez przekątną podstawy i jeden wierzchołek drugiej podstawy (patrz rysunek).
Ilustracja do zadania nr 24, matura z matematyki 2016, poziom podstawowy
Płaszczyzna przekroju tworzy z podstawą graniastosłupa kąt α o mierze
A. 30°
B. 45°
C. 60°
D. 75°

Pokaż rozwiązanie zadania

zadanie-ikonka Zadanie maturalne nr 14, matura 2015 (poziom podstawowy)
Tangens kąta α zaznaczonego na rysunku jest równy:
wzór

A. wzór
B. -4/5
C. -1
D. -5/4

Pokaż rozwiązanie zadania



Inne zagadnienia z tej lekcji

Sinus cosinus tangens cotangens 0 30 45 60 90 stopniSinus cosinus tangens cotangens 0 30 45 60 90 stopni
Poniższa tabela przedstawia wartości funkcji trygonometrycznych dla często używanych miar kątów.
Nauka wartości funkcji trygonometrycznychNauka wartości funkcji trygonometrycznych
Nauka wartości podstawowych funkcji trygonometrycznych on-line za pomocą darmowej aplikacji
Wykres funkcji sinusWykres funkcji sinus
Wykresem funkcji sinus jest krzywa, którą nazywamy sinusoidą.
Wykres funkcji cosinusWykres funkcji cosinus
Wykresem funkcji cosinus jest cosinusoida.
Wykres funkcji tangensWykres funkcji tangens
Wykresem funkcji tangens jest tangensoida.
Wykres funkcji cotangensWykres funkcji cotangens
Wykresem funkcji cotangens jest cotangensoida.
Wzory trygonometryczne, tożsamości trygonometryczneWzory trygonometryczne, tożsamości trygonometryczne
Podstawowe wzory trygonometryczne (tożsamości trygonometryczne) oraz przykłady ich stosowania.
Wzory redukcyjneWzory redukcyjne
Wzory redukcyjne z omówieniem sposobu ich wyznaczania za pomocą koła trygonometrycznego.
Twierdzenie sinusów, cosinusów i tangensówTwierdzenie sinusów, cosinusów i tangensów
Omówienie twierdzenia sinusów, cosinusów i tangensów wraz z przykładami ich zastosowania w rozwiązywaniu trójkątów
Równania trygonometryczneRównania trygonometryczne
Równanie trygonometryczne jest to równanie, w którym niewiadome występują wyłącznie pod znakami funkcji trygonometrycznych.
Rozwiązywanie równań trygonometrycznychRozwiązywanie równań trygonometrycznych
Rozwiązywanie równań trygonometrycznych metodą podstawiania, z wykorzystaniem tożsamości trygonometrycznych, metody równań równoważnych i analizy starożytnych
Nierówności trygonometryczneNierówności trygonometryczne
Nierówność trygonometryczna jest to nierówność, w której niewiadoma występuje pod znakiem funkcji trygonometrycznej.



© Media Nauka 2008-2018 r.