Gryzonie (Rodentia)

Gryzonie (Rodentia) to rząd ssaków, który liczy dziś około 1800 gatunków w 32 rodzinach i 395 rodzajach. To najliczniejszy rząd ssaków, zarówno pod względem liczby gatunków (jest ich około 1800) jak i liczby osobników, żyjących na świecie. W Polsce żyją 32 gatunki.

Rodziny

Wykaz wszystkich opublikowanych artykułów tematycznych.

Aguti
Aguti

(Dasyproctidae)
Bobry
Bobry

(Castoridae)
Chomikowate
Chomikowate

(Cricetidae)
Goffery
Goffery

(Geomyidae)
Gundie
Gundie

(Ctenodactylidae)
Jeżozwierze
Jeżozwierze

(Hystricidae)
Kapibary
Kapibary

(Hydrochoeridae)
Kretoszczury
Kretoszczury

(Bathyergidae)
Marowate
Marowate

(Caviidae)
Myszowate
Myszowate

(Muridae)
Nornikowate
Nornikowate

(Arvicolidae)
Nutriowate
Nutriowate

(Capromyidae)
Popielicowate
Popielicowate

(Gliridae)
Postrzałki
Postrzałki

(Pedetidae)
Skoczkowate
Skoczkowate

(Dipodidae)
Szynszylowate
Szynszylowate

(Chinchillidae)
Ślepce
Ślepce

(Spalacidae)
Ursonowate
Ursonowate

(Erethizontidae)
Wiewiórkowate
Wiewiórkowate

(Sciuridae)

Nazwa rzędu
Gryzonie (Rodentia)
Występowanie
Wszystkie kontynenty świata.
Liczba gatunków na świecie
1800
Liczba gatunków w Polsce
32
Systematyka
Domena: Eukarionty (Eukaryota)
Królestwo: Zwierzęta (Animalia)
Typ: Strunowce (Chordata)
Gromada: Ssaki (Mammalia)
Rząd: Gryzonie (Rodentia)
Wielkość
Długość głowy i tułowia: od 36 mm, ogona od 72 mm do 134 cm.
Masa ciała: do 94 kg.
Największy gatunek

Inne rodziny

  • Szynszyloszczury (Abrocomidae)
  • Wiewiórolotki (Anomaluridae)
  • Sewele (Aplodontidae)
  • Hutiowate (Capromyidae)
  • Tukotuki (Ctenomyidae)
  • Pakarany (Dinomyidae)
  • Kolczaki (Echimyidae)
  • Szczuroskoczkowate, szczuroskoczki (Heteromyidae)
  • Petromyidae
  • Selewinki (Seleviniidae)
  • Szczecińce (Thryonomyidae)
  • Smóżkowate (Zapodidae)

Występowanie i środowisko

Występują na wszystkich kontynentach świata. Zajmują większość środowisk na ziemi.

Tryb życia i zachowanie

Część z nich zapada w sen zimowy. Zwykle żyją krótko (nawet do 1,5 roku). Większość gatunków prowadzi naziemny i nocny tryb życia. Część gatunków prowadzi podziemny tryb życia, inne ziemno-wodny, nadrzewny. Niektóre gatunki potrafią latać lotem ślizgowym. Wiewiórkowate są aktywne w dzień.

Morfologia i anatomia

Gryzonie to niewielkie zwierzęta (masa większości nie przekracza 150 g), większość z nich z wyglądu przypomina mysz. Kończyny zwykle krótkie, pięciopalczaste. Palce zwykle zakończone są pazurami. Najczęściej mają długi ogon. Oprócz włosów na ciele czasem występują kolce lub łuski.

Gryzonie mają po jednej parze siekaczy w szczęce i żuchwie, które stale rosną. Pomiędzy siekaczami a zębami policzkowymi występuje przerwa. Budowa żuchwy, która umożliwia oprócz ruchów otwierania, zamykania, ruchów bocznych, także cofanie i wysuwanie. U niektórych gatunków żołądek jest podzielony na komory. Macica zwykle jest dwudrożna, łożysko krążkowe. Mózg jest prymitywny i ma gładką powierzchnię. Ze zmysłów dobrze są rozwinięte węch, wzrok u wiewiórkowatych (gatunki podziemne bywają całkowicie ślepe).

Rozmnażanie

Ciąża jest krótka, samica rodzi w miocie dużo młodych (u chomika nawet 18 młodych). Rozród bywa bardzo intensywny. Młode są dojrzałe płciowo już po kilku tygodniach życia. Potomstwo gatunków, które żyją w norach i gniazdach jest niedołężne, ślepe i nagie, pozostałe rodzą młode rozwinięte.

Pożywienie

Większość gryzoni jest roślinożerna, czasem (jak mysz domowa) są wszystkożerne. Istnieją gatunki żywiące się tylko owadami. Gatunki z terenów suchych nie piją, wodę uzyskują z pokarmu. Wiele gatunków gromadzi zapasy na zimę.

Ochrona i zagrożenia

IUCN wymienia jako zagrożone następujące gatunki gryzoni: Marmota vancouverensis, Sciurus niger cenereus, Dipodomys heermanni morroensis, Reithrodontomys raviventris, Capromys angelcabrerai, Capromys auritus, Capromys nanus, Capromys samfelipensis i wiele innych jest narażonych na wyginięcie. Wiele gatunków to groźne szkodniki i roznosiciele groźnych chorób.

Ciekawostki

Wiele gatunków gryzoni jest trzymana w domach dla zabawy i ozdoby (chomik, świnka morska), część gatunków służy za zwierzęta laboratoryjne (myszy, szczury), inne hoduje się dla mięsa i futra (nutrie, szynszyle).

Galeria zdjęć


© Media Nauka, 2014-01-08, ART-RZAD20



Kalendarz przyrody

123456789101112Opis
ukryj/pokaż
wiewiórka pospolita
   tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona    Na świat przychodzą młode wiewiórki
        tlo-ikonatlo-ikona  Wiewiórka zbiera zapasy na zimę.
ukryj/pokaż
badylarka
   tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona   Trwa okres rozrodczy badylarki.
ukryj/pokaż
bóbr europejski
   tlo-ikonatlo-ikona       Na świat przychodzą młode bobry.
ukryj/pokaż
popielica
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona     tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaPopielica odbywa sen zimowy
   tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona   Trwa okres aktywności życiowej popielicy
ukryj/pokaż
świstak
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona     tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaTrwa sen zimowy świstaka
   tlo-ikona        Trwają gody świstaków
     tlo-ikona      Na świat przychodzą młode świstaki.
   tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona   Trwa okres aktywności życiowej świstaka
ukryj/pokaż
mysz domowa
  tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona  Trwa okres rozrodczy myszy domowej
ukryj/pokaż
żołędnica
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona    tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaTrwa okres snu zimowego żołędnicy
     tlo-ikona tlo-ikonatlo-ikona   Na świat przychodzą młode żołędnicy. Drugi miot w Polsce występuje rzadko.
   tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona   Trwa okres aktywności życiowej żołędnicy
ukryj/pokaż
orzesznica
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona     tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaTrwa sen zimowy orzesznicy
    tlo-ikona  tlo-ikonatlo-ikona   Przychodzą na świat młode orzesznice
   tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona   Trwa okres aktywności życiowej orzesznicy.
ukryj/pokaż
piżmak
   tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona  Trwa okres rozrodu piżmaka (szczura piżmowego)
ukryj/pokaż
chomik europejski
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona       tlo-ikonatlo-ikonaTrwa okres snu zimowego chomika europejskiego
  tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona Trwa okres aktywności życiowej chomika europejskiego
ukryj/pokaż
suseł perełkowany
    tlo-ikonatlo-ikona      Rodzą się młode susły perełkowane
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona     tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaTrwa okres snu zimowego susła perełkowanego
   tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona   Trwa okres aktywności życiowej susła perełkowanego
ukryj/pokaż
suseł moręgowany
tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona    tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonaTrwa okres snu zimowego susła moręgowanego
ukryj/pokaż
nornica ruda
   tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona  Trwa okres rozrodczy nornicy rudej
ukryj/pokaż
mysz polna
   tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona  Trwa okres rozrodczy myszy polnej
ukryj/pokaż
mysz zaroślowa
   tlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikonatlo-ikona  To okres rozrodu myszy zaroślowej
ukryj/pokaż
burunduk
   tlo-ikonatlo-ikona       Trwa ruja burunduka
Pokaż tylko bieżące wydarzenia