Gryzonie

Gryzonie (Rodentia) to rząd ssaków, który liczy dziś około 2460 gatunków. To najliczniejszy rząd ssaków, zarówno pod względem liczby gatunków (jest ich około 1800) jak i liczby osobników, żyjących na świecie. W Polsce żyją 32 gatunki.

Atlas

Wykaz wszystkich opublikowanych artykułów tematycznych, opisujących rodziny z wybranego rzędu. Ciemniejsze kafelki oznaczają ważniejsze, bardziej znane rodziny.

Filtry

Użyj poszczególnych filtrów, aby ustalić odpowiednią kolejność wyświetlania rodzin.

Sortuj według:
Ukryj obce rodziny
Ukryj polskie rodziny

Agutiowate
Agutiowate
Dasyproctidae


Liczba gatunków: 13
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Bobrowate
Bobrowate
Castoridae


Liczba gatunków: 2
Liczba gatunków w Polsce: 1
Chomikowate
Chomikowate
Cricetidae


Liczba gatunków: 729
Liczba gatunków w Polsce: 1
Gofferowate
Gofferowate
Geomyidae


Liczba gatunków: 43
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Gundioszczurowate
Gundioszczurowate
Diatomyidae


Liczba gatunków: 1
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Gundiowate
Gundiowate
Ctenodactylidae


Liczba gatunków: 5
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Hutiowate
Hutiowate
Capromyidae


Liczba gatunków: 21
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Jeżozwierzowate
Jeżozwierzowate
Hystricidae


Liczba gatunków: 11
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Karłomyszowate
Karłomyszowate
Heteromyidae


Liczba gatunków: 67
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Kawiowate
Kawiowate
Caviidae


Liczba gatunków: 22
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Kolcosznicowate
Kolcosznicowate
Platacanthomyidae


Liczba gatunków: 2
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Kolczakowate
Kolczakowate
Echimyidae


Liczba gatunków: 90
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Koszatniczkowate
Koszatniczkowate
Octodontidae


Liczba gatunków: 13
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Kretoszczurowate
Kretoszczurowate
Bathyergidae


Liczba gatunków: 21
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Malgaszomyszowate
Malgaszomyszowate
Nesomyidae


Liczba gatunków: 68
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Myszochomikowate
Myszochomikowate
Calomyscidae


Liczba gatunków: 8
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Myszowate
Myszowate
Muridae


Liczba gatunków: 822
Liczba gatunków w Polsce: 8
Nornikowate
Nornikowate
Arvicolidae


Liczba gatunków: 120
Liczba gatunków w Polsce: 9
Nutriowate
Nutriowate
Myocastoridae


Liczba gatunków: 1
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Pakaranowate
Pakaranowate
Dinomyidae


Liczba gatunków: 1
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Pakowate
Pakowate
Cuniculidae


Liczba gatunków: 3
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Popielicowate
Popielicowate
Gliridae


Liczba gatunków: 28
Liczba gatunków w Polsce: 4
Postrzałkowate
Postrzałkowate
Pedetidae


Liczba gatunków: 2
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Sewelowate
Sewelowate
Aplodontidae


Liczba gatunków: 1
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Skałoszczurowate
Skałoszczurowate
Petromuridae


Liczba gatunków: 1
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Skoczkowate
Skoczkowate
Dipodidae


Liczba gatunków: 53
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Szczecińcowate
Szczecińcowate
Thryonomyidae


Liczba gatunków: 2
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Szynszyloszczurowate
Szynszyloszczurowate
Abrocomidae


Liczba gatunków: 10
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Szynszylowate
Szynszylowate
Chinchillidae


Liczba gatunków: 7
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Ślepcowate
Ślepcowate
Spalacidae


Liczba gatunków: 38
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Tukotukowate
Tukotukowate
Ctenomyidae


Liczba gatunków: 62
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Ursonowate
Ursonowate
Erethizontidae


Liczba gatunków: 20
Liczba gatunków w Polsce: nie występują
Wiewiórkowate
Wiewiórkowate
Sciuridae


Liczba gatunków: 289
Liczba gatunków w Polsce: 4
Wiewiórolotkowate
Wiewiórolotkowate
Anomaluridae


Liczba gatunków: 7
Liczba gatunków w Polsce: nie występują


Występowanie i środowisko

Występują na wszystkich kontynentach świata. Zajmują większość środowisk na ziemi.

Tryb życia i zachowanie

Część z nich zapada w sen zimowy. Zwykle żyją krótko (nawet do 1,5 roku). Większość gatunków prowadzi naziemny i nocny tryb życia. Część gatunków prowadzi podziemny tryb życia, inne ziemno-wodny, nadrzewny. Niektóre gatunki potrafią latać lotem ślizgowym. Wiewiórkowate są aktywne w dzień.


Morfologia i anatomia

Gryzonie to niewielkie zwierzęta (masa większości nie przekracza 150 g), większość z nich z wyglądu przypomina mysz. Kończyny zwykle krótkie, pięciopalczaste. Palce zwykle zakończone są pazurami. Najczęściej mają długi ogon. Oprócz włosów na ciele czasem występują kolce lub łuski.

Gryzonie mają po jednej parze siekaczy w szczęce i żuchwie, które stale rosną. Pomiędzy siekaczami a zębami policzkowymi występuje przerwa. Budowa żuchwy, która umożliwia oprócz ruchów otwierania, zamykania, ruchów bocznych, także cofanie i wysuwanie. U niektórych gatunków żołądek jest podzielony na komory. Macica zwykle jest dwudrożna, łożysko krążkowe. Mózg jest prymitywny i ma gładką powierzchnię. Ze zmysłów dobrze są rozwinięte węch, wzrok u wiewiórkowatych (gatunki podziemne bywają całkowicie ślepe).

Rozmnażanie

Ciąża jest krótka, samica rodzi w miocie dużo młodych (u chomika nawet 18 młodych). Rozród bywa bardzo intensywny. Młode są dojrzałe płciowo już po kilku tygodniach życia. Potomstwo gatunków, które żyją w norach i gniazdach jest niedołężne, ślepe i nagie, pozostałe rodzą młode rozwinięte.

Pożywienie

Większość gryzoni jest roślinożerna, czasem (jak mysz domowa) są wszystkożerne. Istnieją gatunki żywiące się tylko owadami. Gatunki z terenów suchych nie piją, wodę uzyskują z pokarmu. Wiele gatunków gromadzi zapasy na zimę.

Ochrona i zagrożenia

IUCN wymienia jako zagrożone następujące gatunki gryzoni: Marmota vancouverensis, Sciurus niger cenereus, Dipodomys heermanni morroensis, Reithrodontomys raviventris, Capromys angelcabrerai, Capromys auritus, Capromys nanus, Capromys samfelipensis i wiele innych jest narażonych na wyginięcie. Wiele gatunków to groźne szkodniki i roznosiciele groźnych chorób.

Wykresy poniżej przedstawiają strukturę zagrożenia wymarcia gatunków z danego rzędu. Pierwszy diagram uwzględnia gatunki, których nie opisano w naszym serwisie (jeżeli taka sytuacja ma miejsce), drugi diagram uwzględnia wyłącznie gatunki, które opisano w portalu, trzeci diagram uwzględnia tylko gatunki rodzime.

Struktura zagrożenia wymarciem
(wszystkie wymienione gatunki rzędu)

Struktura zagrożenia wymarciem
(wszystkie opisane w serwisie gatunki rzędu)

Struktura zagrożenia wymarciem PL
(wszystkie wymienione polskie gatunki rzędu)


Jeżeli chcesz się więcej dowiedzieć o statusach zagrożenia wymarciem i zapoznać się z opisami poszczególnych statusów, kliknij tutaj.

Ciekawostki

Wiele gatunków gryzoni jest trzymana w domach dla zabawy i ozdoby (chomik, świnka morska), część gatunków służy za zwierzęta laboratoryjne (myszy, szczury), inne hoduje się dla mięsa i futra (nutrie, szynszyle).

Gryzonie domowe

Niektóre gatunki nadają się doskonale do hodowli w domu. Mówiąc o gryzoniach domowych mamy na myśli właśnie takie zwierzęta, a nie te, które w ukryciu towarzyszą człowiekowi w ich domostwach. Poniżej znajduje się lista gryzoni, które najczęściej spotyka się w domowych hodowlach. Oto najbardziej znane gryzonie domowe:

 


Kalendarz przyrody

123456789101112

Opis

      Badylarka pospolita: Trwa okres rozrodczy badylarki.
          Bóbr europejski: Na świat przychodzą młode bobry.
          Burunduk syberyjski: Trwa ruja burunduka
       Chomik europejski: Trwa okres snu zimowego chomika europejskiego
   Chomik europejski: Trwa okres aktywności życiowej chomika europejskiego
      Karczownik ziemnowodny: Okres rozrodu karczownika ziemnowodnego.
       Koszatka leśna: Okres aktywności koszatki.
        Koszatka leśna: Okres rozrodczy koszatki leśnej.
    Mysz domowa: Trwa okres rozrodczy myszy domowej
   Myszarka leśna: Okres rozrodczy myszarki (myszy) leśnej.
     Myszarka polna: Trwa okres rozrodczy myszy polnej
     Myszarka zaroślowa: To okres rozrodu myszy zaroślowej
     Myszarka zielna: Okres rozrodu myszarki zielnej w Polsce.
     Nornica ruda: Trwa okres rozrodczy nornicy rudej
     Nornik bury: Trwa okres godowy u nornika burego.
     Nornik darniowy: Okres rozrodczy nornika darniowego.
     Nornik północny: Okres rozrodczy nornika północnego.
     Nornik zwyczajny: Okres rozrodu nornika zwyczajnego.
     Orzesznica leszczynowa: Trwa sen zimowy orzesznicy
         Orzesznica leszczynowa: Przychodzą na świat młode orzesznice
      Orzesznica leszczynowa: Trwa okres aktywności życiowej orzesznicy.
     Piżmak amerykański: Trwa okres rozrodu piżmaka (szczura piżmowego)
     Popielica szara: Popielica odbywa sen zimowy
      Popielica szara: Trwa okres aktywności życiowej popielicy
     Smużka leśna: Okres snu zimowego smużki.
       Smużka leśna: Okres aktywności smużki.
          Smużka leśna: Na świat przychodzą młode smużki.
    Suseł moręgowany: Trwa okres snu zimowego susła moręgowanego
          Suseł moręgowany: Występuje ruja u susła moręgowanego.
          Suseł moręgowany: Przychodzą na świat małe susły moręgowane.
          Suseł perełkowany: Rodzą się młode susły perełkowane
     Suseł perełkowany: Trwa okres snu zimowego susła perełkowanego
      Suseł perełkowany: Trwa okres aktywności życiowej susła perełkowanego
     Świstak alpejski: Trwa sen zimowy świstaka
           Świstak alpejski: Trwają gody świstaków
           Świstak alpejski: Na świat przychodzą młode świstaki.
      Świstak alpejski: Trwa okres aktywności życiowej świstaka
       Wiewiórka pospolita: Na świat przychodzą młode wiewiórki
          Wiewiórka pospolita: Wiewiórka zbiera zapasy na zimę.
    Żołędnica europejska: Trwa okres snu zimowego żołędnicy
         Żołędnica europejska: Na świat przychodzą młode żołędnicy. Drugi miot w Polsce występuje rzadko.
      Żołędnica europejska: Trwa okres aktywności życiowej żołędnicy
Pokaż tylko bieżące wydarzenia



Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

  • IUCN - Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych, ISSN 2307-8235 https://www.iucnredlist.org
  • Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska-Jurgiel, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz - Polskie nazewnictwo ssaków świata, 978-83-88147-15-9, Muzeum i Instytut Zoologii PAN 2015
  • pod red. Kazimierza Kowalskiego - Mały słownik zoologiczny - ssaki, Wiedza Powszechna 1975
  • Praca zbiorowa - Encyklopedia zwierząt Ssaki, ISBN 83-85-85152-05-9, Elipsa 1991

© medianauka.pl, 2014-01-08, RZAD-20
Data aktualizacji artykułu: 2022-09-27




Niektóre treści nie są dostosowane do Twojego profilu. Jeżeli jesteś pełnoletni możesz wyrazić zgodę na przetwarzanie swoich danych osobowych. W ten sposób będziesz miał także wpływ na rozwój naszego serwisu.
© ® Media Nauka 2008-2022 r.