Gryzonie

Gryzonie (Rodentia) to rząd ssaków, który liczy dziś około 2460 gatunków. To najliczniejszy rząd ssaków, zarówno pod względem liczby gatunków (jest ich około 1800) jak i liczby osobników, żyjących na świecie. W Polsce żyją 32 gatunki.

Rodziny

Alfabetyczny wykaz opublikowanych rodzin.

Występowanie i środowisko

Występują na wszystkich kontynentach świata. Zajmują większość środowisk na ziemi.

Tryb życia i zachowanie

Część z nich zapada w sen zimowy. Zwykle żyją krótko (nawet do 1,5 roku). Większość gatunków prowadzi naziemny i nocny tryb życia. Część gatunków prowadzi podziemny tryb życia, inne ziemno-wodny, nadrzewny. Niektóre gatunki potrafią latać lotem ślizgowym. Wiewiórkowate są aktywne w dzień.

Morfologia i anatomia

Gryzonie to niewielkie zwierzęta (masa większości nie przekracza 150 g), większość z nich z wyglądu przypomina mysz. Kończyny zwykle krótkie, pięciopalczaste. Palce zwykle zakończone są pazurami. Najczęściej mają długi ogon. Oprócz włosów na ciele czasem występują kolce lub łuski.

Gryzonie mają po jednej parze siekaczy w szczęce i żuchwie, które stale rosną. Pomiędzy siekaczami a zębami policzkowymi występuje przerwa. Budowa żuchwy, która umożliwia oprócz ruchów otwierania, zamykania, ruchów bocznych, także cofanie i wysuwanie. U niektórych gatunków żołądek jest podzielony na komory. Macica zwykle jest dwudrożna, łożysko krążkowe. Mózg jest prymitywny i ma gładką powierzchnię. Ze zmysłów dobrze są rozwinięte węch, wzrok u wiewiórkowatych (gatunki podziemne bywają całkowicie ślepe).

Rozmnażanie

Ciąża jest krótka, samica rodzi w miocie dużo młodych (u chomika nawet 18 młodych). Rozród bywa bardzo intensywny. Młode są dojrzałe płciowo już po kilku tygodniach życia. Potomstwo gatunków, które żyją w norach i gniazdach jest niedołężne, ślepe i nagie, pozostałe rodzą młode rozwinięte.

Pożywienie

Większość gryzoni jest roślinożerna, czasem (jak mysz domowa) są wszystkożerne. Istnieją gatunki żywiące się tylko owadami. Gatunki z terenów suchych nie piją, wodę uzyskują z pokarmu. Wiele gatunków gromadzi zapasy na zimę.

Ochrona i zagrożenia

IUCN wymienia jako zagrożone następujące gatunki gryzoni: Marmota vancouverensis, Sciurus niger cenereus, Dipodomys heermanni morroensis, Reithrodontomys raviventris, Capromys angelcabrerai, Capromys auritus, Capromys nanus, Capromys samfelipensis i wiele innych jest narażonych na wyginięcie. Wiele gatunków to groźne szkodniki i roznosiciele groźnych chorób.

Wykresy poniżej przedstawiają strukturę zagrożenia wymarcia gatunków z danego rzędu. Pierwszy diagram uwzględnia gatunki, których nie opisano w naszym serwisie (jeżeli taka sytuacja ma miejsce), drugi diagram uwzględnia wyłącznie gatunki, które opisano w portalu, trzeci diagram uwzględnia tylko gatunki rodzime.

Jeżeli chcesz się więcej dowiedzieć o statusach zagrożenia wymarciem i zapoznać się z opisami poszczególnych statusów, kliknij tutaj.

Ciekawostki

Wiele gatunków gryzoni jest trzymana w domach dla zabawy i ozdoby (chomik, świnka morska), część gatunków służy za zwierzęta laboratoryjne (myszy, szczury), inne hoduje się dla mięsa i futra (nutrie, szynszyle).

Gryzonie domowe

Niektóre gatunki nadają się doskonale do hodowli w domu. Mówiąc o gryzoniach domowych mamy na myśli właśnie takie zwierzęta, a nie te, które w ukryciu towarzyszą człowiekowi w ich domostwach. Poniżej znajduje się lista gryzoni, które najczęściej spotyka się w domowych hodowlach. Oto najbardziej znane gryzonie domowe:

• mysz kolczasta
• szczury domowe
• świnka morska (kawia domowa)
• szynszyla mała
• koszatniczka
• chomik dżungarski
• chomik bengalski
• chomik syryjski
• chomik Campbella
• chomik chiński
• chomik Roborowskiego
• myszoskoczek (gerbil, suwak)
• suwak egipski
• tłustogon afrykański
• mysz domowa
• popielica afrykańska
• myszorówka
• bawełniak
• nornik wschodni
• leming stepowy
• mastomysz
• mysz berberyjska
• afrykańska mysz pigmejska
• wielkoszczur gambijski
• wiewiórka Hudsona
• burunduk
• piesek preriowy
• suseł Richardsona

Kalendarz przyrody

Powiązane materiały

Ćwiczenia, sprawdziany i quizy

QUIZ

Ssaki Polski — quiz

Bibliografia

Wykaz całej bibliografii dla wszystkich artykułów opublikowanych w niniejszym serwisie znajduje się w odnośniku w stopce. Poniżej znajduje się wykaz publikacji, które w szczególności były wykorzystywane w przygotowaniu niniejszego artykułu:

• IUCN - Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych, ISSN 2307-8235 https://www.iucnredlist.org
• Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska-Jurgiel, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz - Polskie nazewnictwo ssaków świata, 978-83-88147-15-9, Muzeum i Instytut Zoologii PAN 2015
• pod red. Kazimierza Kowalskiego - Mały słownik zoologiczny - ssaki, Wiedza Powszechna 1975
• Praca zbiorowa - Encyklopedia zwierząt Ssaki, ISBN 83-85-85152-05-9, Elipsa 1991

© medianauka.pl, 2014-01-08, RZAD-20/23628
Data aktualizacji artykułu: 2022-09-27