Logo Media Nauka

Motyle

Motyle (Lepidoptera) to jeden z największych rzędów owadów, który liczy dziś około 165 000 gatunków. W Polsce żyje około 3200 gatunków z tego rzędu owadów. W środkowej Europie żyje 3000 gatunków. Motyle często dzielimy umownie na motyle dzienne i nocne (ćmy). Motyle nocne stanowią 88% wszystkich gatunków motyli.

Rodziny

Wykaz wszystkich opublikowanych artykułów tematycznych.

Barczatkowate
Barczatkowate

Lasiocampidae
Bielinkowate
Bielinkowate

Pieridae
Brudnicowate
Brudnicowate

Lymantriidae
Garbatkowate
Garbatkowate

Notodontidae
Kraśnikowate
Kraśnikowate

Zygaenidae
Miernikowcowate
Miernikowcowate

Geometridae
Modraszkowate
Modraszkowate

Lycaenidae
Molowate
Molowate

Tineidae
Namiotnikowate
Namiotnikowate

Yponomeutidae
Pawicowate
Pawicowate

Saturniidae
Paziowate
Paziowate

Papilionidae
Piórolotkowate
Piórolotkowate

Pterophoridae
Rusałkowate
Rusałkowate

Nymphalidae
Sówkowate
Sówkowate

Noctuidae
Wąsikowate
Wąsikowate

Adelidae
Zawisakowate
Zawisakowate

Sphingidae
Zwójkowate
Zwójkowate

Tortricidae

Nazwa rzędu
Motyle (Lepidoptera)
Występowanie
Cały świat poza Antarktydą.
Liczba gatunków na świecie
165000
Liczba gatunków w Polsce
3200
Systematyka
Domena: Eukarionty (Eukaryota)
Królestwo: Zwierzęta (Animalia)
Typ: Stawonogi (Arthropoda)
Gromada: Owady (Insecta)
Rząd: Motyle (Lepidoptera)
Wielkość
Rozpiętość skrzydeł: od 2 mm do 30 cm.
Największy gatunek
Thysania agrippina
Największy gatunek w Polsce
Pawica gruszówka (Saturnia pyri)

Inne rodziny

  • Acrolepiidae
  • Agonoxenidae
  • Rozstrzępiakowate (Alucitidae)
  • Amphisbatidae
  • Argyresthiidae
  • Batrachedridae
  • Bedeliidae
  • Blastobasidae
  • Braminowate (Brahmaeidae)
  • Bucculatricidae
  • Carposinidae
  • Chimabachidae
  • Choreutidae
  • Pochwikowate (Coleophoridae)
  • Cosmopterigidae
  • Crambidae
  • Depressariidae
  • Deuterogoniidae
  • Douglasiidae
  • Elachistidae
  • Nasierszycowate (Endromidae)
  • Epermeniidae
  • Eriocraniidae
  • Gelechiidae
  • Glyphipterigidae
  • Kibitnikowate (Gracillariidae)
  • Heliodinidae
  • Heliodinidae
  • Heliozelidae
  • Niesobkowate (Hepialidae)
  • Incurvaiidae
  • Ślimakówkowate (Limacodidae)
  • Lyonetiidae
  • Lypusidae
  • Micropterigidae
  • Momphidae
  • Nepticulidae
  • Nolidae
  • Oecophoridae
  • Pantheidae
  • Plutellidae
  • Praydidae
  • Prodoxidae
  • Koszówkowate (Psychidae)
  • Pyralidae
  • Roeslerstammiidae
  • Schreckensteiniidae
  • Scythrididae
  • Thyrididae
  • Tscheriidae
  • Urodidae
  • Ypsolophidae

Występowanie i środowisko

Motyle są obecne na całym świecie. Są to owady lądowe. Najwięcej gatunków żyje w Azji i Ameryce Południowej. Mała grupa gatunków jest związana z wodnym środowiskiem (np. bezkolczyk śnieżyczek - Acentria ephemerella)

Tryb życia i zachowanie

Zimują najczęściej jaja lub poczwarki. Motyle mogą odbywać wędrówki na odległość kilku tysięcy kilometrów. Są aktywne za dnia, ćmy są aktywne nocą. Gąsienice są często toksyczne. Gąsienice żerują na zewnątrz rośliny lub w jej wnętrzu.

Morfologia i anatomia

Motyle mają dwie pary skrzydeł, najczęściej dużych, pięknie ubarwionych, pokrytych łuskami. U samic niektórych gatunków skrzydła nie występują. Zwykle na głowie są długie czułki. W tułowiu najlepiej rozwinięta jest część środkowa. Owady te mają zwykle długie odnóża. Częsty jest dymorfizm płciowy w postaci innego ubarwienia skrzydeł i budowy czułków.

Występuje ssący lub liżąco-ssący narząd gębowy. Ssawka jest w kształcie zwijanej trąbki. Odwłok złożony jest z 10 segmentów. Większość samic motyli ma dwa otwory płciowe. Całe ciało, w tym skrzydła, pokryte są łuskami.

Larwy (gąsienice) mają twardą, małą głowę, zwykle ciemnego koloru; aparat gryzący, 3 pary nóg tułowiowych i 5 par na odwłoku.

Rozmnażanie

Rozwój motyli odbywa się z przeobrażeniem zupełnym. Poczwarka jest zamknięta i nieruchoma. Cykl życiowy jest zwykle krótki. W ciągu roku może powstać kilka pokoleń. Cykl życiowy może być także roczny lub 2-3 letni. Jaja najczęściej są składane na roślinach żywicielach. Czasem jaja są zrzucane w locie.

Pożywienie

Czym żywią się motyle? Postacie dorosłe żywią się nektarem kwiatów, larwalne - zielonymi częściami roślin. Niektóre dorosłe motyle w ogóle nie pobierają pokarmu. Są także gatunki żywiące się krwią oraz drapieżniki. Niektóre gąsienice zjadają grzyby i porosty. Inne żywią się materią nieożywioną, odchodami, pancerzami żółwi, woskiem pszczelim, innymi owadami, ślimakami.

Ochrona i zagrożenia

Ze względu na niszczenie naturalnych środowisk na całym świecie, a w szczególności w Ameryce Południowej wiele gatunków prawdopodobnie wyginie, zanim zostaną odkryte. Bardzo wiele gatunków jest zagrożonych, w tym w naszym kraju. Na liście motyli znajdujących się pod ochroną znajduje się 36 gatunków w Polsce. Podjęto próby reintrodukcji w naszym kraju dla następujących gatunków: niepylak apollo, skalnik driada i niektóre modraszki.

Wiele gatunków to szkodniki zwalczane chemicznie. Należą do nich: brudnica nieparka, białka wierzbówka, strzygonia choinówka, bielinki.

Ciekawostki

Do motyli należą najbardziej kolorowe owady świata.

Niektóre gatunki żywią się łzami ssaków, w tym człowieka.

Istnieje motyl, którego gąsienica zjada stare pancerze żółwi. Jest to Ceratophaga vicinella.

Pytania

Ile żyje motyl?

Motyle w postaci imago żyją tylko po to, aby dać początek nowemu życiu. Zaraz po zapłodnieniu i złożeniu jaj motyle zwykle giną. Wiele gatunków motyli w ogóle w stadium imago nie pobiera pokarmu. Na przykład niedźwiedziówki i rusałki żyją zaledwie kilka dni. Inne pobierają pokarm i żyją kilka tygodni albo kilka miesięcy. Są też gatunki, które żyją kilkanaście miesięcy i zimują. Należy do nich nasz latolistek cytrynek.

Ile skrzydeł ma motyl?

Motyl ma dwie pary skrzydeł.

Ile nóg ma motyl?

Postać imago motyli ma trzy pary, czyli sześć cienkich nóg. Są to narządy czepne. Ostatni segment odnóży jest zwykle zaopatrzony w pazurki. U niektórych gatunków motyli przednia para odnóży jest uwsteczniona. Gąsienice mają więcej nóg i wyróżnia się pośród nich nogi tułowiowe, odwłokowe oraz analne.

Jak nazywa się motyl jak koliber?

Zapewne chodzi o gatunek o nazwie fruczak gołąbek. Ten motyl rzeczywiście do złudzenia przypomina kolibra.

Czy motyl zapyla kwiaty?

Tak. Motyle to jedne z głównych owadów obok błonkówek, muchówek i chrząszczy, będącymi zapylaczami roślin.

Jak łapać motyle?

Motyle można łapać przez praktycznie cały rok (w zimie w jaskiniach i innych kryjówkach). W okresie wiosenno-letnim połowy organizuje się zawsze w dni słoneczne, najlepiej przed południem. Zanim przystąpimy do połowów należy się zapoznać ze stanem prawnym poszczególnych gatunków oraz środowiskiem bytowania, miejsc, w których można dany gatunek spotkać itd. Motyle dzienne łowi się za pomocą specjalnej siatki na kiju z okrągłą obręczą o średnicy najczęściej 30 cm. Długość siatki powinna być dwa razy większa niż średnica. Siatką wykonuje się delikatne ruchy. Złapanego motyla wkłada się do zatruwaczki - szklanym naczyniem z korkiem i watą nasączoną octanem etylu lub eterem. Z zatruwaczek martwe motyle przenosi się do specjalnych torebek, na których oznacza się datę i miejsce połowu. Za pomocą szpilek entomologicznych złowione motyle przyszpila się, za pomocą rozpinadeł, igieł preparacyjnych, pęset preparuje się poszczególne okazy. Motyle nocne łowi się na przynęty i światło, na specjalnych płachtach. Do połowu gąsienic wykorzystuje się specjalne, blaszane pudełka z drucianymi siatkami. W jednym pudełku nie można trzymać gąsienic owłosionych i nagich. Po połowach gąsienice przenosi się do hodowlarek - drewnianych skrzynek o wymiarach 25×25×10 cm z drewnianymi ramami o wysokości do 40 cm z naciągniętą gęstą siatką drucianą oraz z drzwiczkami lub odsuwaną szybką. Gąsienice można też trzymać w słoikach lub doniczkach, przykrytych płótnem. Do hodowlarki dostarczamy świeże rośliny żywicielki i usuwamy odchody. W przypadku wybranych nocnych motyli na dnie hodowlarki należy wsypać piaszczysto-ilastą warstwę ziemi, gdyż przepoczwarzenie następuje w glebie.

Jak zimuje motyl?

To zależy od gatunku. Zimować może stadium imago (na przykład latolistek cytrynek), poczwarki, jaja, a nawet gąsienicy (na przykład barczatka sosnówka).

Zdjęcia - galeria


© medianauka.pl, 2014-01-05, RZAD-11



Kalendarz przyrody

123456789101112

Opis

ukryj/pokaż
rusałka pokrzywnik
    

Okres obserwacji motyla rusałki pokrzywnika.

        

Okres występowania gąsienicy rusałki pokrzywnika.

        

Okres zimowania motyla rusałki pokrzywnika.

ukryj/pokaż
rusałka osetnik
      

Okres lotu rusałki osetnika - dwa pokolenia.

        

W tym okresie można obserwować gąsienice rusałki osetnika.

ukryj/pokaż
niepylak apollo
         

Możliwa obserwacja motyli niepylaka apollo.

 

Możliwa obserwacja gąsienic niepylaka apollo.

ukryj/pokaż
rusałka żałobnik
      

Okresy lotu rusałki żałobnika.

          

Rusałkę żałobnika można spotkać w postaci gąsienicy.

       

Okres zimowania motyla rusałki żałobnika.

ukryj/pokaż
listkowiec cytrynek
          

W Polsce można spotkać postać dorosłą listkowca cytrynka po zimowaniu.

         

Czas obserwacji gąsienic latolistka cytrynka.

       

Okres lotu listkowca cytrynka.

         

Latolistek cytrynek znajduje się w stanie odrętwienia letniego.

ukryj/pokaż
niepylak mnemozyna
         

Możliwa obserwacja motyla niepylaka mnemozyny w Polsce.

         

Możliwa obserwacja gąsienic niepylaka mnemozyny w Polsce.

ukryj/pokaż
polowiec szachownica
         

Okres lotu polowca szachownicy.

ukryj/pokaż
zorzynek rzeżuchowiec
         

Okresy lotów zorzynka rzeżuchowca w Polsce.

        

W Polsce można spotkać gąsienicę zorzynka rzeżuchowca.

ukryj/pokaż
paź królowej
         

Możliwa obserwacja motyli pazia królowej z pierwszego pokolenia.

          

Możliwa obserwacja motyli pazia królowej z drugiego pokolenia.

          

Możliwa czasem obserwacja motyli pazia królowej z częściowo trzeciego pokolenia na południu kraju.

       

Możliwa obserwacja gąsienic pazia królowej w Polsce. W październiku obserwacje bardzo rzadkie.

ukryj/pokaż
paź żeglarz
         

Możliwa obserwacja dorosłych motyli pazia żeglarza w Polsce - pierwsze pokolenie.

         

Możliwa obserwacja dorosłych motyli pazia żeglarza w Polsce - drugie pokolenie.

       

Możliwa obserwacja gąsienicy pazia żeglarza w Polsce.

ukryj/pokaż
bielinek kapustnik
         

Obserwujemy postać dorosłą bielinka kapustnika - pierwsze pokolenie.

          

Obserwujemy postać dorosłą bielinka kapustnika - drugie pokolenie.

          

Obserwujemy czasem postać dorosłą bielinka kapustnika - częściowe trzecie pokolenie.

ukryj/pokaż
modraszek adonis
        

Okres lotu modraszka adonisa (dwa pokolenia).

ukryj/pokaż
skalnik bryzeida
        

Możliwa obserwacja motyla skalnika bryzeidy.

 

Skalnik bryzeida żyje pod postacią gąsienicy.

ukryj/pokaż
skalnik driada
         

Możliwa obserwacja motyla skalnika driady. We wrześniu obserwacje występują rzadko.

  

Możliwa obserwacja gąsienicy skalnika driady.

ukryj/pokaż
rusałka pawik
      

Okres obserwacji motyla rusałki pawika.

       

Okres występowania gąsienic rusałki pawika.

       

Okres zimowania motyla rusałki pawika.

ukryj/pokaż
czerwończyk dukacik
        

Okres lotu czerwończyka dukacika.

ukryj/pokaż
dostojka malinowiec
        

Okres lotu dostojki (perłowca) malinowca.

ukryj/pokaż
modraszek korydon
         

Okres lotu modraszka korydona.

ukryj/pokaż
pokłonnik osinowiec
         

Okres lotu pokłonnika osinowca. W sierpniu obserwacje rzadsze.

ukryj/pokaż
górówka boruta
         

Okres lotu górówki boruty.

ukryj/pokaż
fruczak gołąbek
      

Możliwość obserwacji fruczaka gołąbka w Polsce.

          

Okresy lotu pierwszego pokolenia fruczaka gołąbka w Polsce.

        

Okresy lotu drugiego pokolenia fruczaka gołąbka w Polsce.

ukryj/pokaż
czerwończyk nieparek
        

Okres lotu czerwończyka nieparka (większego).

ukryj/pokaż
czerwończyk uroczek
        

Okres lotu motyla z gatunku czerwończyk uroczek.

ukryj/pokaż
karłątek leśny
          

Okres lotu karłątka leśnego.

ukryj/pokaż
wąsateczka zawilczaneczka
          

Okres lotu wąsateczki zawilczaneczki.

ukryj/pokaż
przeziernik osowiec
         

Okres lotu przeziernika osowca.

ukryj/pokaż
torzyśniad kasztanówka
         

Okres lotu torzyśniada kasztanówki.

ukryj/pokaż
barczatka dębolistna
         

Okres występowania postaci dorosłej barczatki dębolistnej.

           

Następuje przepoczwarzenie barczatki dębolistnej.

ukryj/pokaż
lotnica zyska
         

Okres lotu lotnicy zyski.

ukryj/pokaż
wycinka sierpianka
       

Okres lotu wycinki sierpianki.

ukryj/pokaż
miernik zieleniak
        

Okres lotu miernika zieleniaka.

ukryj/pokaż
wstęgówka pąsówka
        

Okres lotu wstęgówki pąsówki.

ukryj/pokaż
brudnica nieparka
          

Okres lotu brudnicy nieparki.

ukryj/pokaż
niedźwiedziówka nożówka
          

Okres lotu niedźwiedziówki nożówki.

ukryj/pokaż
niestrzęp głogowiec
         

Obserwujemy postać dorosłą niestrzępa głogowca.

  

Obserwujemy postać larwalną niestrzępa głogowca.

ukryj/pokaż
namiotnik czeremszaczek
          

Obserwujemy postać dorosłą namiotnika czeremszaczka.

ukryj/pokaż
lśniak szmaragdek
         

Obserwujemy postać dorosłą lśniaka szmaragdka.

ukryj/pokaż
zwójka zieloneczka
          

Obserwujemy postać dorosłą zwójki zieloneczki.

ukryj/pokaż
bielinek bytomkowiec
         

Obserwujemy postać dorosłą bielinka bytomkowca - pierwsze pokolenie.

          

Obserwujemy postać dorosłą bielinka bytomkowca - drugie pokolenie.

ukryj/pokaż
wąsateczka lśniaczek
          

Okres lotu wąsateczki lśniaczka.

ukryj/pokaż
powrózka rudoszyjka
         

Okres lotu powrózki rudoszyjki.

         

Okres obserwacji gąsienicy powrózki rudoszyjki.

ukryj/pokaż
rusałka admirał
          

Pojawiają się dorosłe osobniki rusałki admirała, ale te, które u nas zimowały.

       

Okres lotu osobniki rusałki admirała (dotyczy pokolenia z motyli migrujących)

ukryj/pokaż
rolnica tasiemka
       

Okres lotu rolnicy tasiemki.

ukryj/pokaż
walgina rdestniak
         

Okres lotu pierwszego pokolenia walginy rdestniaka.

         

Okres lotu drugiego pokolenia walginy rdestniaka.

           

Okres lotu trzeciego pokolenia walginy rdestniaka, o ile występuje.

ukryj/pokaż
przeziernik porzeczkowiec
        

Okres lotu przeziernika porzeczkowca.

ukryj/pokaż
bielinek rukiewnik
          

Obserwujemy postać dorosłą bielinka rukiewnika - pierwsze pokolenie (w Polsce).

          

Obserwujemy postać dorosłą bielinka rukiewnika - drugie pokolenie w Polsce.

ukryj/pokaż
trociniarka czerwica
         

Okres lotu trociniarki czerwicy.

ukryj/pokaż
pawica grabówka
          

Okres lotu pawicy grabówki.

          

Okres żerowania gąsienic pawicy grabówki.

ukryj/pokaż
fruczak trutniowiec
         

W Polsce pojawia się pierwsze pokolenie fruczaka trutniowca.

          

W Polsce pojawia się czasem drugie pokolenie fruczaka trutniowca.

ukryj/pokaż
zmrocznik gładysz
         

Okres lotu zmrocznika gładysza.

ukryj/pokaż
czerwończyk fioletek
        

Okres lotu czerwończyka fiolecika.

ukryj/pokaż
błyszczka spiżówka
         

Okres lotu pierwszego pokolenia błyszczki spiżówki.

         

Okres lotu drugiego pokolenia błyszczki spiżówki.

ukryj/pokaż
czerwończyk płomieniec
         

Okres lotu czerwończyka płomieńca.

ukryj/pokaż
czerwończyk zamgleniec
          

Okres lotu czerwończyka zamgleńca.

ukryj/pokaż
czerwończyk żarek
          

Okres występowania motyli pierwszego pokolenia czerwończyka żarka.

          

Okres występowania motyli drugiego pokolenia czerwończyka żarka.

ukryj/pokaż
dostojka selene
       

Okresy lotu dostojki selene.

ukryj/pokaż
dyblik lniaczek
        

Okres lotu dyblika lniaczka.

ukryj/pokaż
górówka meduza
         

Okres lotu górówki meduzy.

ukryj/pokaż
hydrelia żółtokreska
        

Okres lotu hydrelii żółtokreskiej.

ukryj/pokaż
karłątek klinek
        

Okres lotu karłątka klinka.

ukryj/pokaż
karłątek kniejnik
        

Okres lotu karłątka kniejnika.

ukryj/pokaż
karłątek ryska
        

Okres lotu karłątka ryski.

ukryj/pokaż
kosternik palemon
          

Okres lotu kosternika palemona.

ukryj/pokaż
kraśnik goryszowiec
         

Obserwujemy postać dorosłą kraśnika goryszowca.

ukryj/pokaż
kraśnik purpuraczek
         

Obserwujemy postać dorosłą kraśnika purpuraczka.

ukryj/pokaż
kraśnik rzęsinowiec
          

Obserwujemy postać dorosłą kraśnika rzęsinowca.

ukryj/pokaż
pazik dębowiec
         

Okres lotu pazika dębowca.

ukryj/pokaż
zieleńczyk ostrężyniec
          

Okres lotu zieleńczyka ostrężyńca.

ukryj/pokaż
modraszek wieszczek
      

Okres lotu modraszka wieszczka.

ukryj/pokaż
mieniak strużnik
        

Okres lotu mieniaka strużnika.

ukryj/pokaż
zygzakowiec kokornakowiec
          

Możliwość obserwowania w Polsce zygzakowca kokornakowca (migrujące osobniki).

       

Możliwość obserwowania w południowej Europie zygzakowca kokornakowca.

ukryj/pokaż
szlaczkoń sylwetnik
        

Okres lotu szlaczkonia sylwetnika w Polsce.

ukryj/pokaż
zawisak borowiec
         

Okres lotu zawisaka borowca.

ukryj/pokaż
nastrosz lipowiec
         

Okres lotu nastrosza lipowca.

ukryj/pokaż
rojnik morfeusz
         

Trwa okres lotu rojnika morfeusza.

ukryj/pokaż
oblaczek granatek
          

Okres lotu oblaczka granatka

ukryj/pokaż
łada różowica, porostnica różowa
         

Okres lotu łady różowicy.

ukryj/pokaż
niedźwiedziówka włodarka
         

Okres lotu niedźwiedziówki włodarki.

ukryj/pokaż
wzjeżka łozówka
       

Okres lotu wzjeżki łozówki.

      

Okres, w którym można spotkać gąsienicę wzjeżki łozówki.

ukryj/pokaż
ogończyk tarninowiec
         

Okres lotu ogończyka tarninowca.

ukryj/pokaż
szewnica bzówka
         

Okres lotu szewnicy bzówki.

ukryj/pokaż
zmrocznik pazik
         

Okres lotu zmrocznika pazika.

ukryj/pokaż
zawisak powojowiec
          

Pojawia się w Polsce pierwsze pokolenie zawisaka powojowca, składające się z osobników przylatujących z południa.

          

Pojawia się w Polsce drugie pokolenie zawisaka powojowca.

ukryj/pokaż
plamiec nabuczak
       

Okres lotu plamca nabuczaka.

ukryj/pokaż
mieniak tęczowiec
         

Okres lotu mieniaka tęczowca.

ukryj/pokaż
modraszek agestis
        

Okres lotu dwóch pokoleń modraszka agestis.

ukryj/pokaż
modraszek aleksis
          

Okres lotu motyla modraszek aleksis.

ukryj/pokaż
modraszek alkon
          

Okres lotu modraszka alkona.

ukryj/pokaż
modraszek argiades
      

Okres lotu motyla modraszek argiades.

ukryj/pokaż
modraszek ikar
        

Okres lotu modraszka ikara.

ukryj/pokaż
modraszek semiargus
         

Okres lotu motyla o nazwie modraszek semiargus

ukryj/pokaż
mokosz cierniowak
         

Okres lotu motyla mokosz cierniowak.

ukryj/pokaż
osmaganek plamek
         

Okres lotu osmaganka plamka.

ukryj/pokaż
nastrosz półpawik
         

Okres lotu nastrosza półpawika.

ukryj/pokaż
nastrosz topolowiec
        

Okres lotu nastrosza topolowca.

ukryj/pokaż
osadnik egeria
         

Okres lotu osadnika egerii.

ukryj/pokaż
pasyn lucylla
         

Okres lotu gatunku motyla: pasyn lucylla.

ukryj/pokaż
ogończyk wiązowiec
         

Okres lotu ogończyka wiązowca

ukryj/pokaż
szlaczkoń siarecznik
     

Okres lotu szlaczkonia siarecznika (2-3 pokolenia).

ukryj/pokaż
Pazik brzozowiep
        

Okres lotu pazika brzozowca.

ukryj/pokaż
plamiec leśniak
         

Okres lotu plamca leśniaka.

Pokaż tylko bieżące wydarzenia


© Media Nauka 2008-2018 r.